Fatmir Terziu: Refleksioni dhe antiteza e mendimit poetik në ciklin “Nën hijen e kujtimit” të Nexhbedin Bashës

4 hours ago
3 min read

Cikli poetik “Nën hijen e kujtimit” i Nexhbedin Bashës ndërtohet mbi një bosht të dyfishtë: reflektimin si akt i vetëdijes dhe antitezën si përplasje e pandërprerë mes qenies dhe mungesës, kujtesës dhe harresës, dritës dhe hijes. Që në poezinë hyrëse “Hija”, subjekti lirik vendoset përballë një “tjetri” që është njëkohësisht vetvetja, një prani që ndjek, përsërit dhe sfidon. Kjo marrëdhënie e dyfishtë evokon në mënyrë të qartë mendimin e Martin Heidegger, i cili e koncepton qenien si një projekt të hedhur në botë, gjithnjë në raport me përkohshmërinë dhe me “hijen” e vdekjes. Pyetja poetike “Po kur të vdes?!” nuk është thjesht retorike; ajo është një çarje ontologjike që e zhvendos poezinë nga përshkrimi në filozofi.

Në këtë kuptim, hija nuk është vetëm një metaforë estetike, por një strukturë ekzistenciale: ajo përfaqëson kujtesën që nuk ka “as shije, as përmasa”, por që shtrihet përtej hapësirës dhe kohës. Këtu poezia bëhet një reflektim mbi atë që Michel Foucault do ta quante shpërndarje e subjektit nëpër diskurse, një identitet që nuk është i qëndrueshëm, por i ndërtuar nga gjurmë, kujtime dhe përthyerje të vazhdueshme.

Antiteza shfaqet më qartë në poezitë kushtuar prindërve dhe vendlindjes, ku mungesa fizike përplaset me një prani të përhershme shpirtërore. Në vargjet “Ju kam n’sy, n’muzg e agim”, kemi një tejkalim të kohës lineare: prindërit nuk janë më në realitetin empirik, por në një dimension simbolik që i bën të përjetshëm. Kjo lidhet me konceptin frojdian të rikthimit të së shtypurës; sipas Sigmund Freud, ajo që humbet në realitet, rikthehet në formë të transformuar në ndërgjegje dhe në ëndërr. Poeti nuk i humb prindërit, ai i ri-prodhon në gjuhë, në imazh, në ndjesi.

Ndërkohë, poezia për vendlindjen Dibrën ndërton një tjetër antitezë: mes kujtesës idilike dhe realitetit të tanishëm të mbushur me mall e mungesë. Vendlindja është njëkohësisht “këngë e dehur” dhe “dhimbje që ndjek si hije”. Kjo përplasje mes idealizimit dhe realitetit mund të lexohet edhe në dritën e Slavoj Žižek, i cili shpesh thekson se dëshira njerëzore nuk lidhet me objektin real, por me mënyrën se si ai objekt ndërtohet në imagjinatë. Dibra e poetit nuk është thjesht një vend, është një konstrukt i dëshirës, një hapësirë ku subjekti projekton identitetin e vet.

Në poezinë titullare “Nën hijen e kujtimit”, antiteza arrin kulmin: miqësia dhe humbja, afërsia dhe shkatërrimi, kujtimi dhe zhgënjimi ndërthuren në një tension të vazhdueshëm. Kujtimi këtu nuk është ngushëllim, por një barrë, një “hije” që rëndon mbi qenien. Kjo përkon me idenë heideggeriane se kujtesa nuk është thjesht rikujtim, por një mënyrë e të qenit në botë, një formë e të jetuarit me të kaluarën si pjesë e së tashmes.

Poezitë si “Mërgimi” dhe “Pinguini i vetmuar” e zgjerojnë këtë reflektim në planin social dhe ekzistencial. Mërgimi paraqitet si një ndarje e pamundur: trupi largohet, por rrënja mbetet. Kjo ndarje e brendshme krijon një subjekt të përçarë, që jeton në mes, një gjendje që Michel Foucault do ta shihte si produkt i forcave historike dhe diskursive. Ndërsa pinguini i vetmuar është figura e individit që refuzon konformizmin, një metaforë e qëndresës në një botë të mbushur me “hipokrizi”. Këtu, antiteza është mes turmës dhe individit, mes zhurmës dhe heshtjes, ku heshtja del si formë më e thellë e të vërtetës.

Në dimensionin shpirtëror, poezia “Nata e bekimeve” sjell një tjetër shtresë reflektimi: raportin mes njeriut dhe hyjnores. Këtu antiteza nuk është konfliktuale, por harmonizuese, një përpjekje për të gjetur dritën në errësirë. Në këtë sens, cikli poetik nuk mbetet vetëm në krizën ekzistenciale, por hapet edhe drejt një mundësie shpëtimi përmes besimit dhe përjetimit estetik.

Në përfundim, poezia e Nexhbedin Bashës ndërtohet si një hapësirë ku refleksioni dhe antiteza bashkëjetojnë në tension krijues. Hija dhe drita, kujtimi dhe harresa, prania dhe mungesa nuk zgjidhen, por mbeten në një dialog të vazhdueshëm. Pikërisht në këtë tension qëndron forca e kësaj poezie: ajo nuk jep përgjigje, por hap pyetje dhe, siç do të thoshte Martin Heidegger, “pyetja është devotshmëria e mendimit”.

LEXO ANGLISHT-READ IN ENGLISH