Fatmir Terziu: Merimanga

Merimanga

Tregim

Në Ostren të Madh, në mesin e viteve tetëdhjetë, netët binin shpejt dhe librat e ndaluar hapeshin më ngadalë se zakonisht. I lexoja me dritë të zbehtë. I lexoja me kujdes,  dhe më dukej sikur çdo faqe të kishte një sy që më vështronte. Aty mësova për Baruch Spinozan, që zbavitej duke hedhur miza në rrjetën e një merimange e pastaj duke lëshuar dy merimanga për të parë si luftonin për prenë. Ishte një e qeshur e rrallë e filozofit të zymtë. Një qeshje e çuditshme. E pashpjegueshme. Qeshnim edhe ne. Unë dhe Baftjar Rusi. Ai ishte kuadër i ri, unë mësues i ri. Flinim në të njëjtin fshat, sepse shtëpitë i kishim larg. Fjetjet ishin të thjeshta. Bisedat të thella. Ai dëgjonte më shumë sesa fliste. Kur fliste, fjala e tij kishte peshë, si gur që nuk bie kot në ujë. Një ditë, shumë vite më pas, një mik më telefonoi dhe më tha me një zë të lagur nga urrejtja: “Pse nuk kthehesh në shtëpi dhe nuk shurron bashkë me popullin tënd?” E ndjeva si goditje. Jo në trup. Në frymë. I thashë se nuk isha i zoti për urrejtje. Se nuk kisha mësuar të urreja kombe të tëra. Ai më tha se po humbisja kënaqësinë më të madhe të jetës.

Kur ia tregova këtë Baftjarit, në verë, ai nuk qeshi. Heshti. Pastaj foli ngadalë, sikur të shpjegonte një ligj të padukshëm. “Rrjeta,” tha, “është më e rrezikshme se merimanga. Sepse rrjeta është sistem. Aty miza bindet se po fluturon ende.” Ai nuk është vetëm avokat. Është mendimtar i ligjit. Librin e tij “Mbi të Drejtën” e kam lexuar siç lexohet një hartë shpëtimi. Si pedagog, ai u mëson të rinjve jo vetëm nenet, por ndërgjegjen. U thotë se ligji pa etikë është si rrjeta pa bosht. Një kurth që bie mbi veten. Tashmë, si “Doktor i Shkencave në Jurisprudencë”, ai nuk e sheh ligjin si instrument force, por si urë. Ka mbrojtur shqiptarë në Gjykatën Europiane të të Drejtave të Njeriut dhe në Gjykatat Ndërkombëtare të Drejtësisë. Atje ku fjala duhet të jetë më e fortë se paragjykimi. Atje ku rrjetat ndërkombëtare janë më të holla dhe më të rrezikshme.

E kanë quajtur “Misionar i Paqes Botërore”. “Ambasador Nderi”. E kanë nderuar me Medaljen e Artë “Mahatma Gandhi”. Por ai ecën si në Ostren. Pa zhurmë. Me një lloj përulësie që nuk është dobësi, por forcë e përmbajtur. Kur ia kujtova merimangën e Spinozës, ai tha: “Jam i befasuar që nuk është shkruar ende një enciklopedi e budallallëkut. Me miliona emra. Me indeks të pafund. Sepse njeriu, kur futet në rrjetë, e shpall veten martir. E quan çmendurinë kauzë. Dhe budallallëkun e ngre në piedestal.” Pastaj më pa drejt. “Detyra jonë,” tha, “nuk është të luftojmë mizat. As të bëhemi merimanga. Por të presim rrjetën.”

Në atë çast e kuptova. Në një botë ku shumëkush ndërton rrjeta urrejtjeje dhe i quan atdhe, ai ndërton ura drejtësie dhe i quan përgjegjësi. Ai nuk qesh me luftën e merimangave. Ai e zbërthen mekanizmin. Ai e çmonton. Në Ostren netët janë ende të ftohta, ndoshta edhe këtë Shkurt, por kujtimi i atyre bisedave larg Ostrenit, është si një dritë e vogël që nuk fiket. Koha ka kaluar. Rrjetat janë shtuar. Por ai mbetet i njëjti, i urtë, fisnik, profesionist. Me rrënjë të thella patriotike dhe intelektuale. Dhe sa herë dëgjoj zëra që më ftojnë të urrej, më kujtohet fjala e tij. Rrjeta është sistem. Drejtësia është dritë. Dhe merimanga, sado e zgjuar, ka frikë nga dora që nuk dridhet.