Fatmir Terziu: Budallallëku i heshtur dhe sfida e ndërgjegjes në shoqërinë shqiptare

Në pamje të parë, budallallëku nuk duket si një rrezik i madh. Ai nuk hyn me bujë. Nuk shpall ardhjen e tij me zhurmë. Nuk kërkon vëmendje me britma. Ai shfaqet i qetë, thuajse i padukshëm, me një vetëbesim të çuditshëm që e bën të duket si e kundërta e tij. Ecën zbathur në mendjet dhe sjelljet tona, me një fytyrë bindjeje dhe me sy që thonë pa u dridhur: “E di.” Dhe pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh, sepse ne e besojmë. Në shoqërinë shqiptare të sotme, ku fjala qarkullon më shpejt se mendimi dhe opinioni shpesh zë vendin e dijes, budallallëku ka gjetur terren të butë për t’u rritur. Ai nuk është mungesë mendjeje, por mungesë dyshimi. Është refuzimi për të vënë në pikëpyetje veten, për të pranuar se mund të gabojmë, për të dëgjuar tjetrin pa e paragjykuar. Në këtë kuptim, budallallëku nuk është boshllëk, por një mbushje e rreme, një siguri e pabazë që ndërtohet mbi krenari dhe ushqehet nga mungesa e reflektimit.

Ai vishet bukur, madje me dinjitet. Shfaqet si bindje e fortë, si karakter i pathyeshëm, si “qëndrim”. Por shpesh është vetëm një maskë që fsheh frikën, frikën për të qenë i pasigurt, për të thënë “nuk e di”, për të bërë një hap pas. Në vend të kësaj, ndërtohet një kullë fjalësh, e lartë dhe e zbrazët, që rrëzohet sapo përballet me erën e së vërtetës. Budallallëku ka shumë fytyra në përditshmërinë tonë. E shohim te fanatiku që mbron një të vërtetë të paverifikuar si të ishte ligj hyjnor; te krenari që zgjedh të humbasë një mik sesa të kërkojë falje; te indiferenti që kalon pranë padrejtësisë me justifikimin se “nuk është puna e tij”. Ai është i heshtur kur duhet të flasë dhe i zhurmshëm kur duhet të heshtë. Harxhon energji në gjëra të vogla dhe humbet thelbësoren, numëron thërrime dhe i bie buka.

Në një shoqëri ku komunikimi është bërë i menjëhershëm dhe shpesh i pamenduar, budallallëku merr edhe një dimension të ri, ai përhapet. Një mendim i paqartë, një gjykim i nxituar, një fjalë e hedhur në zemërim mund të bëhet zinxhir reagimesh që lëndojnë, ndajnë dhe thellojnë keqkuptimin. Dhe kështu, pa u ndjerë, budallallëku bëhet kolektiv, një mënyrë mendimi që normalizohet. Rreziku më i madh vjen kur ai bashkohet me pushtetin. Atëherë nuk është më thjesht një dobësi njerëzore, por një forcë që ndikon në jetët e të tjerëve. Kur budallallëku merr një mikrofon, ai kthehet në propagandë; kur ngjitet në podium, bëhet normë; kur vishet me autoritet, ndëshkon arsyen dhe përqesh mendimin kritik. Historia na ka treguar mjaftueshëm se sa shtrenjtë paguhet kjo aleancë.

Por ekziston edhe një formë më e heshtur dhe më e dhimbshme e tij, ajo që prek marrëdhëniet tona më të afërta. Është momenti kur zgjedhim krenarinë mbi dashurinë, kur themi një fjalë që nuk kthehet më, kur heshtim kur duhet të përqafojmë. Është ai refuzim i vogël për të reflektuar, për të kërkuar falje, për të kuptuar tjetrin. Dhe këto janë plagët që nuk duken, por që zgjasin.

Megjithatë, ndoshta forma më e rrezikshme e budallallëkut është ajo që nuk e shohim te të tjerët, por te vetja. Ai jeton në secilin prej nesh, në ato çaste kur zgjedhim të lehtën mbi të drejtën, kur dëgjojmë vetëm zërin tonë dhe mbyllim veshët ndaj botës. Pyetja nuk është nëse kemi qenë ndonjëherë budallenj, sepse kemi qenë, por nëse kemi pasur guximin ta pranojmë dhe të mësojmë prej tij.

Sepse kur ekziston një kurë për këtë sëmundje të heshtur, ajo është përulësia. Ajo aftësi e rrallë për të thënë: “Ndoshta gabohem.” Për të dëgjuar para se të flasësh. Për të dashur më shumë sesa për të fituar një debat. Përulësia nuk e dobëson njeriun, e pastron atë nga iluzioni i dijes absolute dhe e hap ndaj të vërtetës. Në fund, mençuria nuk fillon me “Unë e di”, por me “Unë po mësoj”. Nuk ndërtohet mbi “unë”, por mbi “ne”. Nuk imponohet me grusht, por ofrohet me dorë të hapur. Dhe ndoshta, herën tjetër që budallallëku të trokasë në derën tonë me atë fytyrën e tij të sigurt, nuk duhet ta përzëmë me zhurmë, por thjesht të hapim një dritare, për ajër, për dritë, për mendim. Sepse aty fillon njerëzimi.