Anjeza MUSOLLARI: Kombi jeton sa jeton gjuha

Anjeza MUSOLLARI: Kombi jeton sa jeton gjuha: mesazhi i Gjeçovit në kohën e Diasporës

Identiteti që nuk shuhet: gjuha shqipe mes historisë dhe së ardhmes

Në historinë e kombeve të vegjël, mbijetesa nuk ka qenë kurrë një proces i rastësishëm. Ajo ka kërkuar sakrificë, vetëdije dhe mbi të gjitha një shtyllë identitare të pathyeshme.

Për shqiptarët, kjo shtyllë ka qenë dhe mbetet gjuha. Dhe askush nuk e ka artikuluar këtë më fuqishëm sesa At Shtjefën Gjeçovi, i cili në një nga thëniet e tij më të pavdekshme deklaronte: “Mua edhe mund të më vrasin, por Gjuhën dhe Kombin Shqiptar nuk do të mund t’i vrasin kurrë!”

Kjo fjali nuk është thjesht një deklaratë heroike. Është një filozofi e tërë ekzistence. Është një paralajmërim për rreziqet dhe njëkohësisht një besim i palëkundur në fuqinë e identitetit kulturor. Sot, kur shqiptarët janë më të shpërndarë se kurrë nëpër botë, kjo filozofi merr një dimension të ri, veçanërisht në kontekstin e Samitit të Diasporës që po zhvillohet në Tiranë.

Nga rezistenca fizike te rezistenca kulturore

Në kohën e Gjeçovit, kërcënimi ndaj gjuhës dhe kombit ishte i drejtpërdrejtë: ndalimi i shkollave shqipe, mohimi i identitetit, presioni për asimilim. Ishte një betejë e hapur, ku armiku kishte emër dhe fytyrë.

Sot, sfida është më komplekse dhe më e padukshme. Nuk ka më ndalim të gjuhës, por ka një konkurrencë të fortë nga gjuhë të tjera më dominante globalisht. Nuk ka më censurë të drejtpërdrejtë, por ka një indiferencë të rrezikshme që lind nga komoditeti dhe integrimi në shoqëri të tjera.

Kjo është arsyeja pse thënia e Gjeçovit: “Gjuha e nji kombi s’ka t’ndalun, as nuk mund t’ndalet kurrë”, duhet të lexohet sot jo si një garanci automatike, por si një detyrim moral. Gjuha nuk ndalet vetë, ajo duhet të mbahet gjallë nga ata që e flasin.

Gjuha si ADN e kombit

Kur Gjeçovi krahason kombin pa gjuhë me diellin pa dritë, ai na jep një nga përkufizimet më të sakta të identitetit kombëtar. Gjuha është më shumë se një sistem komunikimi, ajo është mënyra si një popull mendon, ndjen dhe interpreton botën.

Në çdo fjalë shqipe fshihet një histori, një traditë, një mënyrë jetese. Kur humbet gjuha, nuk humbet vetëm komunikimi, humbet një univers i tërë kuptimesh.

Në këtë kuptim, ruajtja e gjuhës nuk është një akt konservator, por një akt i vetëdijshëm modern. Sepse një komb që nuk ruan gjuhën e tij, rrezikon të bëhet thjesht një statistikë në historinë e globalizimit.

Diaspora: një realitet i ri kombëtar

Diaspora shqiptare sot nuk është më një periferi e kombit, ajo është një pjesë qendrore e tij. Nga Europa në Amerikë, nga Australia në vendet nordike, shqiptarët kanë ndërtuar komunitete të fuqishme, duke kontribuar në ekonomi, kulturë dhe politikë.

Por kjo shpërndarje sjell edhe një sfidë thelbësore: Si ruhet identiteti në distancë?

Fëmijët e lindur jashtë Shqipërisë shpesh përballen me një dilemë të heshtur: të jenë pjesë e shoqërisë ku jetojnë, pa humbur lidhjen me rrënjët e tyre. Në këtë proces, gjuha është elementi më i brishtë.

Nëse nuk mësohet që në moshë të vogël, ajo humbet gradualisht. Dhe bashkë me të, dobësohet edhe ndjenja e përkatësisë.

Samiti i Diasporës: më shumë se një takim simbolik

Samiti i Diasporës në Tiranë nuk duhet parë si një aktivitet ceremonial. Ai duhet të jetë një pikë kthese në mënyrën se si shteti shqiptar dhe vetë shoqëria e konceptojnë diasporën.

Mesazhi kryesor që duhet të dalë nga ky samit është i qartë dhe i fortë: Ruajtja e gjuhës shqipe është një prioritet strategjik kombëtar.

Kjo nënkupton politika konkrete: Mbështetje financiare dhe institucionale për shkollat shqipe në diasporë. Trajnim dhe dërgim mësuesish të kualifikuar

Krijim platformash digjitale moderne për mësimin e shqipes. Bashkëpunim me prindërit për të nxitur përdorimin e gjuhës në familje. Pa këto hapa, çdo deklaratë mbetet retorikë.

Teknologjia: kërcënim apo mundësi?

Në epokën digjitale, gjuha shqipe përballet me një sfidë të re, dominimin e anglishtes dhe gjuhëve të tjera në internet dhe teknologji. Por kjo nuk duhet parë vetëm si rrezik.

Teknologjia mund të jetë një aleat i fuqishëm në ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës:

·       Aplikacione për mësimin e shqipes

·       Platforma mediatike në gjuhën shqipe

·       Përmbajtje edukative dhe kulturore online

·       Inteligjenca artificiale që mbështet shqipen

Nëse investohet në këtë drejtim, gjuha shqipe mund të fitojë një hapësirë të re dhe të fuqishme në botën digjitale.

Roli i familjes dhe i individit

Institucionet kanë përgjegjësinë e tyre, por beteja për gjuhën fillon në familje. Janë prindërit ata që vendosin nëse fëmijët e tyre do të flasin shqip apo jo.

Çdo bisedë në shqip, çdo libër i lexuar, çdo këngë e dëgjuar është një akt i vogël, por i rëndësishëm në ruajtjen e identitetit.

“Gjuha… do të ruhet si një gur i çmuar” , dhe kjo sepse kombi nuk është një abstraksion, ai është shuma e zgjedhjeve të përditshme të njerëzve të tij.

Një komb përtej kufijve

Shqiptarët sot jetojnë në shumë shtete, por gjuha shqipe mund dhe duhet t’i mbajë të bashkuar. Ajo është ura që lidh brezat, territoret dhe përvojat e ndryshme.

Samiti i Diasporës duhet të shërbejë si një platformë për të ndërtuar këtë urë më të fortë, më të qëndrueshme dhe më të vetëdijshme.

Amaneti që vazhdon

Në fund të këtij reflektimi, kthehemi sërish te fjala e Gjeçovit. Ajo nuk është vetëm një kujtim historik, por një udhëzim për të ardhmen.

Po, individët mund të bien. Historia mund të ndryshojë. Por një gjë mbetet e pandryshueshme: Një komb që ruan gjuhën e tij, nuk zhduket.

Sot, nga Tiranë, mesazhi duhet të jetë i qartë për çdo shqiptar, kudo që ndodhet: Gjuha shqipe nuk është thjesht një trashëgimi për t’u kujtuar, është një detyrë për t’u mbrojtur dhe zhvilluar.

Sepse, në fund të fundit, e ardhmja e kombit nuk vendoset vetëm në tryeza samitesh, por në mënyrën se si ne flasim, mësojmë dhe jetojmë gjuhën tonë çdo ditë.

Dhe nëse kjo bëhet me ndërgjegje dhe përkushtim, atëherë fjala e Gjeçovit do të mbetet e vërtetë përgjithmonë: Gjuhën dhe kombin shqiptar nuk mund t’i vrasë askush.