Salman Ruzhdie , romancier i temave komplekse



Illo Foto- Studjus

Ruzhdie i lindur , ne Indi( 1947) , i rritur dhe shkolluar ne Angli, qe nga viti 2000 jeton ne Amerike . Veprimtaria letrare e tij lidhet me Europen , ku ka shkruar shume romane dhe ka kryer studimme ne Angli , France , duke qene antar I shoqatave te shkrimtarve te ketyre shteve . Ndodhen te perkthyera, ne shume te 12 romanet e tij , shumica ne “Amazon “ .

SHB “ Dudaj “ na ka dhene shume romane , nga ky autor . Eshte nje pune e lavderushme e kesaj shtepie botose . Ne shqip kemi te perkthyer romani “Jozef Anton “ , “MagjistricateFirences“,”Psherretima e fundit e Arapit “ , “Haruni dhe nje det me histori “ .

Fama e tij si romancier , u perhap me romanin “Femijte e mesnates “ , botuar ne 1981 . Botimet e tij ndoqen nje linje ne rritje . Aktualisht ndodhen ne qarkullim 12 romane voluminoze, qe mund te barazohen me mbi 20 romane me madhesi normale .

Romani “Vargjet satanike “ beri shume buje nderkombetare . Ky roman u kritikua , per blastfemi nga autoritet myslimane . Udheheqesi shpirteror I myslimaneve Ajutallah Kohemin , leshoi nje fatva , me te cilin denohej me vdekje , myslimani rebel, Selman Ruzhdie . C’do mysliman urdherohej ta ekzekutonte , ne se e takonte , madje duhet te vihej ne kerkim nga c’do musliman . Shteti anglez I vendosi mbrojtje policore , por dhe brenda kesaj mbrojtie , kaloi shume aventuara , te krijuar nga kamikaze myslimane , qe e ndiqnin kemba kembes . Fatva e Koheminit respektohej nga te gjitha shtetet e botes , si autoritet boteror , i nje besimi fetar , nga me te medhejte e botes.

Nga , mosha , Ruzhdie perfaqeson brezin e mesem te romanciereve.Eshte shume produktiv , jo vetem ne fushen e romanit dhe vetem ne letersi , por edhe ne shume projekte studimore , ne shtete e Europes , Perendimore , ne Angli , Amerike dhe pa tjeter ne atdheun e lindjes , Indi . Pervec veprave te formatit te vogel , te disa zhanreve , vazhdon te shkruaj romane , te vleresuar shume mire nga kritika . Ne Amazon tregetohen te tera veprat e tij dhe jane te perkthyera ne shume gjuhe te botes . Shquhet edhe ne fushen e krijimeve , per femijte .

Nga prodhimtaria e gjere krahasohet me romancieret klasike dhe ata te gjysmes pare te shekullit 20 . Kjo mund te thuhet dhe per stilin e rrjedhshem dhe komunikus me lexusit e tij te shumte , ndersa tematikat e rrahura , nga Ruzhdie u jepet karakter mistik dhe zhvillohen ne sfera te larta shoqerore , deri ne pallatet e Perandoreve dhe mbreterve , sa reale , aq dhe te fantazuara .

Ne kete esse do te jap pak konsiderata , per romanin “ Magjistricat e Firences” botuar nga “Dudaj” dhe perkthyer nga Ilir . I. Baci . Nuk e kam ndeshur , si perkthys , por na ka dhene, ne shqip, nje Ruzhdie real . Me qe romani eshte i gjate dhe me tematike komplekse do te perqendrohem ne sythe te vecanta, duke e ndare essene , ne dy, e ndoshta me shume pjese.

Ne kete veper , pershkruhet historia e nje gruaje , qe vendos te marri ne dore fatet , ne nje bote te drejtuar nga burrat . Me kete u bashkuan dy qytete , qe nuk jane ne dieni te ekzistences te njeri tjetrit . Keta jane kryeqyteti mongol , ku mendja e Perandorit , merret me fene dh me tradhetine e djemve te tij , brenda nje pallati , te mistershem .

Qytetui tjeter ishte Firenca , po kaq sensuale me boten e fuqishme te kurtizanave , qe ne nje menyre , ose tjeter , kane ijnfluence reale , ne jeten e qytetit modern . Sendet dhe fenomenet , qe duken te pa rendesishem, luajne shpesh here rolin e katalizatorit , qe ndryshojne rrenjesisht rrjedhat e jetes . Firence ne gjithe kohrat ka luajtur rol percaketus , ne historine e popullit italian , qe I ka dhene botes shkencen , filozofine , kulturen .

Keto dy bote kaq te largeta , cuditerisht jane te ngjashme e te nderthurura , ne jeten e grave . Romani ka 365 faqe eshte botuar pa gabime dhe me kulture te mire librore . 5 faqe te plota , autori i ka destinuar , per referanca , qe jane mbi 60 te tilla . Nga kjo pervoje , duhet mesuar . Romancieri , duhet te botoi referencat shkencore dhe historike , ku eshte bazuar , per romanin .

Kemi parasysh , qe c’do roman , ka vlere historike , per aq sa ka , por referencat nuk mund t’i mbash brenda vetes . Edhe fantastiko- shkencor , te jete nje roman , ka nje bazament historik dhe aq me shume , bazament kulturor . Ne pak romane e gjejme kete liste referancash . Me te vertet romani nuk eshte kronike e ngjarjeve gazetareske , por, ama , eshte monument i tyre , i sigurte .Nje liste referancash nuk eshte i teper , per c’do roman , sado larg jetes historike , te zhvillohet . Kete na meson romani i Ruzhdies , me listen e gjate te referancave te tij . Pervec sigurise , referancat , jane karte besushmerie .

Ne trajtesat para ardhese , per romet dhe romancieret , kam theksuar se romancieri , nuk mund te ekzistoi , pa zhvillim fantastik te personazheve dhe ngjarieve , por nuk duhet te jete rebel , ndaj realitetit , ku jeton dhe asaj , qe pretendon se do te shkohet . Ruzhdie , ne kete veshtrim , mbetet romancier model . E drejta si lexus me dikton , ne vleresimin e romancierve si katgorie elitare te shoqerise , jo thjesht te letrsise , por te kultures te nje vendi .

Lexusi i jep jo vetem lejekalimin vepres letrare , por percaketon dhe jetgjatesine e c’do vepre . Per demonstrim shifni stiven e veprave fallco , qe jane krijuar , nga krijusit . Kjo stive rritet , ose mbete konstante , varet sa krijusit e vleresojne lexusin e kualifikuar, ne c’do vend qofshin . Lexusit , per romancierin , jane si votusit , per politikanin , ne se lejohet te shprehemi keshtu.

Tani , qe njohim Ruzhdien dhe vepren e tij , le te analizojme nje syth te romanit , ne fjale : “Magjistricat e Firences “ . Do te perqendrohem ne sythin , qe mban titullin “ Ne rrugen , per ne Gjenove , nje han i zbrazet “ .

Autori , qysh ne fillim na njef me karakteristikat e hanit , ku duhet te bujte djaloshi Argalia, ne udhetimin etij drejt lindjes mongole .

Ngjarjet ne hanin e zbrazur , shtjellohen me nje fantazi krejt mistike , por qe percjellin nje realitet shoqeror shume konkret . Hani ishte i braktisur , se ne kete han ishte cfaqur nje gjysem gjigant , qe zgjohej vetem naten dhe hante , c’do krijese , qe i delte perpara . Kemi te bejme me nje krijese mistike te krijuae nga fantazia e shkrimtarit. Shkrimtari ka te drejten universale , te krijoi te tilla figura dhe t’i veri ne levizje , per aq sa arrin fantazia e tij , mbeshtetur nga besimi i lexusve . Ky lloj misticizmi i jep romanit madheshtine mbi njerezore , te krijuar nga fantazia e shkrimtarit .

Kete raport e vendos vete autori , pavaresisht shkalles se besimit , nga masa e gjere e lexusve , qe te marre ne total , bejne me shume se kultura e vecante e nje personi te vetem .

Ja si na i paraqet shkrimtari , kete ngjarje mistike : “per shkak te gjigantit , pjeserisht i vdekur , i cili ishte i vendosur ne katin e siperm te hanit .. edhe pse diten ishte teresisht i vdekur , naten i rikthehej jeta e frikeshme “ (F183 ) .

Ketij lloj Gjiganti , bujtesit e hanit i trembeshin jo pa arsye . Ai kishte gllaberuar shume bujtes . Djaloshi me emrin Angalia , i dolli perballe gjigantit te frikshem , duke perdorur dredhine dhe mencurine popullore . Si kudo , ne stilin Ruzhdie , naracioni ka marre formen e pralles . Ne te tera tiparet , proza e Ruzhdies , ka ngjashmeri me ate te klasikeve, qe kane themeluar prozen moderne romanciere .