Poezia rumune


I papërsëritshmi Dostojevski, krahas veprave madhore, na ka lënë edhe mjaft thënie-perla për nga hijeshia e thellësia e mesazhit. Ja njëra syresh: “Bukuria do ta shpëtojë botën”. E, sikurse dihet, njëra nga këto bukuri, poezia, mbetet gur prove për imazhet plot dritë e beftësinë e stileve. Në hapësirat e imagjinares, e përfytyrimit, përftohet “minuta e amëshuar”, ndjesia e “bllokimit” të kohës, ndjesia e dëshirës për ta pavdekësuar shëmbëlltyrën e gjithçkaje që vdes apo që është e vdekshme. Poezia, kjo “pasqyrë magjike e kohës”, zhbiron epoka, qenie, gjendje shpirtërore dhe i fikson në “celuloidin” e vet imaterial. Aq këndellës mund të bëhen vargjet, saqë të shtyjnë të mendosh se mrekullitë e botës nuk janë shtatë, por të panumërta: mjaft të përpiqesh t’i zbulosh tek një Dante, një Shekspir, një Gëte, një Pushkin… Jo rastësisht poezia rumune është cilësuar nga kritika evropiane si një ndër më të fuqishmet e novatoret në Kontinentin Plak e jashtë tij. Buruar nga një folklor ballkanas me epje më tepër lirike se sa epike, kjo poezi nxori gjatë dy shekujve të fundit një sërë viganësh të vargut, të cilët bënë të mundur jo vetëm ngjizjen e rumanishtes moderne, por edhe të një poetike krejt të veçantë.

Në dallim nga poezitë e mjaft vendeve të tjera, në poezinë rumune mund të thuhet se është shkak habie kur del ndonjë poet i rëndomtë e jo një i pazakontë. Veç talenteve dhe këndvështrimeve nga më befasueset, poezinë rumune e mbështet, por edhe e udhon, në kohë e në hapësirë, një kritikë letrare tejet serioze, e cila tradicionalisht ka hequr dorë nga cakimet e ngushta, për t’iu kushtuar kryekëput mbarëvajtjes së kësaj pasurie kombëtare, poezisë pra, që e ndihmon rumanishten të mos ndihet “gjuhë e vogël” në koncertin e gjuhëve të qarkullimit ndërkombëtar. Vlen të theksohet se, megjithë përkimet, shkëmbimet dhe huazimet e ndërsjella e të natyrshme që poezia rumune kryen me poezinë e madhe të vendeve dhe të gjuhëve të tjera, bie në sy një dukuri mjaft interesante: përpara se të ndikohet nga vizionet dhe risitë e simotrave të tjera, poezia rumune i zbulon ato në vetvete, në bërthamat e poezisë së folur e të kënduar vendase. Deri më sot, pa zënë në gojë përkthimet e shumta nga vep