Llambi Toli Kona


NJË MIK I VEÇANTË

Tregim nga Luan Çipi për inxhinierin Llambi Kona

Llambi Toli Kona u lind, gati shtatëdhjetë vjet më parë, në qytetin e Vlorës. Shtëpia e thjeshtë në lagjen Skelë, rrethuar me kallama; rëra dhe oshtima e detit, fare afër; shkolla fillore dhe shtatëvjeçare në Vlorë; Politeknikumi “ 7 Nëntori” në Tiranë dhe Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike i U SH T, do të ishin rruga drejt formimit të tij të plotë qytetar dhe intelektual. Gjithë jetës në punë ndërtimtare: Në Azotikun e Fierit, në Transportin Automobilistik, në Bonifikim dhe, më së shumti në Ndërtim Montimet e Veprave të rëndësishme industriale në mbarë vendin...

Një inxhinier mekanik i pasionuar, studiues i rrallë dhe autor kumtesash, referatesh dhe librash teknik; drejtues dhe organizator i talentuar, vlerësuar dhe dekoruar disa herë; amator pasionant i muzikës, deri asaj operistike; njohës i thelluar i letërsisë, kulturës dhe artit; këngëtar zëëmbël dhe deklamues, improvizues dhe imitues i mrekullueshëm; një qytetar i afruar, që gjithandej rrezatonte mirësi, qytetari dhe kulturë të gjerë; një njeri optimist, me plotë besim e shpresa për ndryshime dhe transformime të shpejta në Kryeqytet dhe në mbarë Shqipërinë...

x

Megjithëse kanë kaluar disa vjet, thuajse çdo ditë, më del para syve miku im i mirë, shoku i dashur i fëmijërisë, Llambi. Ai, i rilindur, me atë buzëqeshjen e tij të përhershme, sikur do të më thotë: A po mendon për mua, Luan? Ti po vazhdon të shkruash dhe mirë bën. Po për mua ke sajuar gjë? Diç duhet të më lësh për kujtim atje, te shokët për shokët, pa këtu do kesh kohë të më takosh...

Vitet ikin shpejt dhe unë kthehem në thellësi të tyre, ndofta 60 vjet më parë, për të qenë në lagjen Skelë të qytetit të Vlorës. Shfletoj blloqet e vjetër, dalëboje. Ja se ç’shkruhej në “Ditar”për të:

Llambi Kona, më simpatiku dhe më gazmori i grupit, i cili natë e ditë nuk i ndahej radios dhe dëgjonte e belbëzonte kanconeta italiane, sapo vinte e po dobësohej, ndaj vendosi të bisedonte me mjeshtrin plak, babain e Mino Purit, kryetarit të grupit tonë fëmijëror:

-Xha Vangjel. Po dobësohem dhe më është prerë fare oreksi. Ç’më këshillon?

-Not, more bir. Të gjitha stilet, sa më gjatë. Lodhu në det, pastaj do të më kërkosh edhe mua për të më ngrënë.

Dhe me poshtë, sipas “Ditarit”: Sa ishim kthyer nga peshkimi dhe po bashkëbisedonim. E kishte fjalën Mino Puri:

-Na vajti shumë mirë dita sot. Peshkun do ta ndajmë në katër pjesë. Ktheu me kurriz ti, Luan, dhe zgjidh:

-Kush do ta marrë këtë tufën e peshqëve këtu?

-Atë ta marrësh për vete.

-Po këtë?

-Llambi Kona!

-Po këtë?

-Harilla Papajorgji!

-Hallall, ta ketë hak, se u lodh shumë sot, Kthehu, tani...Kjo e fundit të ngeli ty. Dëgjoni: Unë, me pjesën time do të bëj një tavë të mirë narqoçe. Për darkë jeni nga unë. Hajdeni rreth orës tetë. Ti, Luan, na sill ca verë Narte. Mos harro mandolinën, se do të këndojmë. Unë do të lajmëroj dhe Vangjel Mërkurin, që të vijë me gjithë kitarë.

x

Më poshtë, në “Ditar” shënohet:

Klasën a katërt e nisëm në vitin 1944, menjëherë pas Çlirimit të vendit nga fashistët, në shkollën fillore të lagjes Skelë me drejtor Ymer Luçin, nga Kuçi i Vlorës dhe mësuese kujdestare Marika Bezhanin. Shkolla ishte improvizuar në katin e dytë të një godinë, afër Portit Detar. Atje, pasi rreshtoheshim me klasa në një shesh të gjerë para shkolle, ngjiteshim me shkallë jashtë godine, nga të dy krahët. Këto shkallë formonin, në katin e parë, porta të mëdha me qemer. Në klasën tonë u rimblodhën shokët e vjetër: Minua, Harilla dhe Llambi, Takimi me ta ishte një gëzim i madh, thuajse, rinjohje. Secili tregonte mbresa dhe ndodhi të vendeve, ku ishin strehuar, për të evituar pasojat e luftës.

Klasën e pestë të fillores e nisëm në shkollën e re, të sapopëruruar. Ishte një godinë e bollshme, me klasa dhe orendi të përshtatshme dhe me një kënd sportiv, para saj. Mësues kujdestar kishim Zenel Dervishin, nga Tragjasi i Vlorës, të cilin e kujtojmë me respekt dhe dashuri, për bagazhin metodik dhe kulturor që dispononte, elokuencën dhe gjerësinë e paraqitjes dhe kontrollit të dijenive, si dhe për aktivizimin e mirë të nxënësve, brenda dhe jashtë klase. Nga ai kemi dëgjuar së pari për Bethovenin dhe Xhuzepe Verdin. Ai këndonte bukur, i binte mandolinës dhe tregonte aftësi regjisoriale. Mua dhe Llambin, na aktivizoi dhe na vendosi në ballë të shumë veprimtarive artistike, kulturore e sportive. Atje luajta, se pari, rolin kryesor në një dramë patriotike që titullohej “Karemani dhe Lulja”, ku unë kisha rolin e Karemanit, Bubulina Tol Arapi rolin e Lules, dy veprimtarë dhe heronj të luftës për çlirimin e Shqipërisë nga zgjedha turke, ndërsa Llambi Kona na shoqëronte në sfond me kënge patriotike.

Në bankë rrija, sërish me Harillën po, kudo qëndronim të pandarë me Minon dhe me Llambin. Shokë të tjerë të afërt ishin Irfan Habilaj, që e kisha dhe komshi, Xhemal Sinanin, nga Brataj, që strehohej në Teqen Bektashiane në Kuzumbaba, Bubulina Arapin, Antigoni Rexhepin, Areti Taton dhe Kanerina Sharrën kushërirën time, Guri Sejdinin, Mete Sinanin, Neim Numanin, Vllasi Baben, Sherif Thanasin, nga Tragjazi, Ferik Muhametin, etj.

Pushimet verore i kalonim këndshëm në bregdet dhe në lagjen Kume, ku banonte Sezai Hoxha, që kishte një bahçe të madhe me pemë dhe mana të mëdhenj e të shijshëm, si dhe Minella Kostandini, Harilla Papajorgji, Llambi Kona dhe shumë shokë të tjerë, me të cilët notonim ose luanim me top lecke. Rrugës, për t`i rënë shkurt, duhet të kalonim kanalin e gjerë të ujërave të zeza, gjë që, rregullisht e bënim nëpërmjet “Urës së Taq Kuqit”, por shpesh, tentonim ta hidhnim me vrull dhe ndonjëherë nuk arrinim ta kapërcenim po, pasi latërzhyheshim keqas, shkonim e shpëlaheshim në detin e kaltër, mikun tonë më të dashur.

Na kanë frymëzuar vazhdimisht këto kujtime të bukura fëmijërore, kur, të shkujdesur dhe pa asnjë preokupim loznim, këndonim e kërcenim, notonim, apo peshkonim. Me ato ndjesi kemi lëvizur kudo dhe kurdoherë, duke i mbartur të pa ndara, nga qenia, veprimtaria, jeta dhe ndërgjegjja jonë.

Kur bënim “cfita” në rërë,

Top lecke me qime kali

Dhe më pas në det, të tërë:

Le të dali, ku të dali!

x

Në shtatorin e vitit 1945 nisëm klasën e parë të “Unikes” në Shkollën e Mesme Tregtare të Vlorës. Kjo shkollë me tradita të hershme e të lavdishme, sidomos si qendër e të rinjve revolucionarë, shumë prej të cilëve u bënë protagonistët dhe drejtuesit kryesorë të Luftës antifashiste dhe dëshmorë e heronj legjendarë, tani ishte shpërngulur nga qendra e hershme, Uji Ftohtë dhe ishte vendosur, më së miri, në disa godina dy katshe, që kishin qenë në dispozicion të ushtrisë dhe të hipodromit të qytetit. Drejtor shkolle u caktua Harilla Kuçuli, një bregas simpatik e patriot, me aftësi të shquara pedagogjike dhe administrative. Gjuhën shqipe dhe letërsinë e jepte nartjoti pasionant, studiuesi i thelluar i gramatikës shqipe, Jorgo Ceko; mësues matematike kishim fterrjotin Xhevdet Kofina, metodist i mirë dhe filozof popullor; në frëngjisht ishin Jorgo Pilika dhe Jani Ziguri; në gjeografi shkodrani Kel Gashi dhe korçari Kostaq Balldadori; në biologji Marika Bezhani. Ishin tre paralele të klasave të para. Veç shokëve të vjetër na u shtuan dhe shumë shokë të rinj...

Në vitin l946 u hap Shtëpia e Pionierit, ku unë, Llambi, Minua dhe Harilla morëm pjesë gjallërisht, në shumë veprimtari të saj.

Klasën e dytë dhe të tretë të Shkollës Unike, që tani u riformua dhe u shkëput nga Shkolla Tregtare, në kuadër të Shkollës Shtatëvjeçare, Llambi e kreu në Shkollën Nr 3, që më vonë u bë Shkollë Muzike. Aty u ndamë me të. Semimaturën Llambi e mori në qershor të vitit 1949. Pas kësaj, i detyruar nga kushtet e vështira ekonomike familjare, ai nisi punë si mekanik në Parkun Automobilistik të qytetit dhe, më pas, në ndërmarrjen e Ekstrakttaninit.

U deshën 4 - 5 vite pune, kur motrat dhe vëllezërit e Llambi Konës të rriteshin dhe të punësoheshin, familja të forcohej ekonomikisht dhe atëherë Llambi sërish iu kthye studimeve: Kreu Politeknikumin “7 Nëntori” në Tiranë dhe më pas Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike të U Sh T, duke dalë një inxhini