Fejzulla BERISHA: Trojet shqiptare – historia që vazhdon të flasë

Historia mund të ketë heshtur për një kohë, por klithma e trojeve shqiptare vazhdon të jehojë në ndërgjegjen e kombit.

Shkruan:Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Trojet shqiptare përbëjnë një nga dimensionet më të thella të identitetit tonë kombëtar, një ndërthurje e pandashme e historisë, kulturës dhe sakrificës së brezave që nuk reshtën kurrë së mbrojturi qenien shqiptare. Ato nuk janë thjesht hapësira fizike të banuara nga shqiptarë, por janë një univers shpirtëror, një trashëgimi historike dhe një amanet që kalon brez pas brezi si detyrim moral dhe kombëtar.

Që nga lashtësia, kur në këto troje lulëzonte qytetërimi ilir, e deri në kohët moderne, historia e shqiptarëve është histori qëndrese. Figura e Gjergj Kastrioti Skënderbeu mbetet ilustrimi më i fuqishëm i kësaj qëndrese, ku mbrojtja e trojeve shqiptare u shndërrua në një akt të lartë civilizues për gjithë Evropën. Kjo trashëgimi nuk u ndërpre, por u bart ndër shekuj përmes përpjekjeve të pandërprera për liri dhe vetëvendosje.

Një nga momentet më dramatike dhe njëkohësisht më përcaktuese për fatin e trojeve shqiptare ishte Kongresi i Berlinit, ku fuqitë e mëdha vendosën për copëtimin e hapësirave shqiptare pa praninë dhe vullnetin e shqiptarëve. Ky akt i padrejtë historik u pasua nga reagimi i menjëhershëm kombëtar përmes Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila përbën një nga përpjekjet më të organizuara politike dhe ushtarake për mbrojtjen e tërësisë territoriale dhe identitare të shqiptarëve.

Në vijimësi të kësaj drame historike, Konferenca e Londrës e vitit 1913 vulosi ndarjen e trojeve shqiptare, duke lënë jashtë shtetit të ri shqiptar një pjesë të madhe të popullsisë shqiptare. Kjo ngjarje nuk përfaqëson vetëm një vendim diplomatik, por një nga plagët më të thella të ndërgjegjes kombëtare shqiptare, pasojat e së cilës ndihen edhe sot.

Megjithatë, përkundër këtyre padrejtësive, shqiptarët arritën të ruajnë identitetin e tyre në mënyrë të jashtëzakonshme. Një ilustrim i qartë i kësaj është rezistenca kulturore dhe politike në Kosovë gjatë periudhave të ndryshme historike, që kulmoi me luftën për liri dhe pavarësi, e cila u kurorëzua me shpalljen e shtetit të pavarur. Po kështu, shqiptarët në Maqedoni e Veriut, Mali i Zi dhe në Luginën e Preshevës kanë dëshmuar një përkushtim të palëkundur për ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe identitetit të tyre.

Në këtë kontekst, trojet shqiptare duhet të kuptohen si një realitet shumëdimensional: ato janë njëkohësisht hapësirë historike, trashëgimi kulturore dhe projekt i përhershëm kombëtar. Ato jetojnë në gjuhën shqipe, në këngët popullore, në traditat e trashëguara dhe në ndërgjegjen kolektive të çdo shqiptari, pavarësisht vendndodhjes së tij.

Rastet konkrete të ruajtjes së identitetit janë të shumta: nga shkollat shqipe të hapura në kushte represioni, tek botimet ilegale në gjuhën shqipe, nga rezistenca paqësore deri tek sakrifica sublime e brezave që dhanë jetën për liri. Këto nuk janë thjesht episode historike, por dëshmi të gjalla të një amaneti që nuk mund të shuhet.

Në fund, trojet shqiptare mbeten një amanet i shenjtë, një thirrje e vazhdueshme për kujtesë, përgjegjësi dhe veprim. Historia mund të jetë shkruar nga të tjerët në momente të caktuara, por e vërteta historike e shqiptarëve vazhdon të jetojë dhe të dëshmojë për një komb që nuk e harron të kaluarën dhe nuk heq dorë nga e drejta e tij për dinjitet dhe identitet.