Fejzulla BERISHA: Lidershipi dhe institucionet e Republikës së Kosovës

 Lidershipi dhe institucionet e Republikës së Kosovës duhet ta vendosin arsyen shtetërore mbi inatet politike dhe ta thellojnë koordinimin strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës

Një analizë juridiko-politike, gjeostrategjike dhe shtetformuese mbi kulturën institucionale, interesin kombëtar dhe domosdoshmërinë e unitetit në raport me aleatët perëndimorë

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në periudhat më të ndjeshme të historisë së kombeve dhe shteteve, maturia politike, racionaliteti institucional dhe uniteti strategjik kanë qenë faktorët përcaktues të mbijetesës, zhvillimit dhe konsolidimit shtetëror. Në të kundërtën, fragmentarizimi politik, polarizimet e skajshme dhe dominimi i interesave të ngushta partiake mbi interesin kombëtar kanë prodhuar dobësim institucional, stagnim diplomatik dhe cenim të pozitës ndërkombëtare të shtetit.

Republika e Kosovës, si shtet relativisht i ri në sistemin ndërkombëtar, ndodhet në një fazë tejet të rëndësishme të konsolidimit të brendshëm demokratik dhe të forcimit të subjektivitetit të saj ndërkombëtar. Pikërisht për këtë arsye, përgjegjësia historike e lidershipit politik dhe e institucioneve shtetërore është shumë më e madhe sesa rivalitetet e zakonshme partiake apo interesat afatshkurtra elektorale.

Në rrethanat aktuale gjeopolitike, Kosova nuk mund të funksionojë me logjikën e konfliktit permanent të brendshëm, të inateve politike apo të antagonizmave personale ndërmjet akterëve institucionalë. Përkundrazi, shteti i Kosovës ka nevojë për kulturë shtetformuese, për unitet strategjik dhe për një vetëdije të lartë institucionale mbi rëndësinë e koordinimit me aleatët perëndimorë, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

1. Arsyeja shtetërore si parim themelor i funksionimit institucional

Në teorinë moderne të shtetit dhe të marrëdhënieve ndërkombëtare ekziston koncepti i njohur si “arsyeja shtetërore” (raison d’État), i cili nënkupton se në momentet kyçe historike interesat fundamentale të shtetit duhet të vendosen mbi interesat individuale, partiake apo grupore.

Ky parim është përdorur historikisht nga shtetet moderne për të garantuar:stabilitetin institucional;kontinuitetin e politikës shtetërore;mbrojtjen e interesit kombëtar;dhe ruajtjen e aleancave strategjike.

Në këtë kuptim, edhe Republika e Kosovës duhet të ndërtojë kulturën e saj politike mbi logjikën e arsyes shtetërore dhe jo mbi emocionet politike ditore, inatet personale apo konfliktet e vazhdueshme ndërpartiake.

Një shtet serioz nuk mund të funksionojë mbi bazën e improvizimeve politike apo të tensioneve të përhershme institucionale. Sidomos në rastin e Kosovës, ku procesi i konsolidimit ndërkombëtar ende nuk ka përfunduar plotësisht, çdo krizë e brendshme reflektohet drejtpërdrejt në pozitën ndërkombëtare të shtetit.

2. Kosova si projekt i mbështetur nga Perëndimi demokratik

Shtetësia moderne e Kosovës është produkt i një ndërthurjeje të:rezistencës së popullit shqiptar të Kosovës;ndërhyrjes humanitare të NATO-s;mbështetjes vendimtare të SHBA-së;dhe investimit politik e diplomatik të demokracive perëndimore.

Kjo është një e vërtetë historike, juridike dhe gjeopolitike që nuk mund të relativizohet.

Pa ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999, të udhëhequr kryesisht nga SHBA-ja, regjimi i Millosheviqit do të vazhdonte represionin dhe spastrimin etnik ndaj shqiptarëve të Kosovës. Po ashtu, pa mbështetjen amerikane:procesi i administrimit ndërkombëtar të Kosovës do të ishte shumë më kompleks;shpallja e pavarësisë së vitit 2008 do të ishte shumë më e vështirë;dhe njohjet ndërkombëtare nuk do të merrnin dimensionin që morën.

Prandaj, raporti ndërmjet Kosovës dhe SHBA-së nuk duhet parë vetëm si raport diplomatik klasik, por si partneritet strategjik me dimension historik, politik, ushtarak dhe civilizues.

3. Rëndësia e koordinimit me SHBA-në në politikën e jashtme të Kosovës

Në diplomacinë bashkëkohore, shtetet e vogla dhe të reja nuk mund të ndërtojnë politikë të jashtme të suksesshme pa aleanca strategjike të fuqishme.

Kosova, për shkak të pozitës së saj gjeopolitike dhe sfidave që ende i ka në raport me njohjen ndërkombëtare, ka nevojë jetike për koordinim të vazhdueshëm me SHBA-në dhe me aleatët kryesorë euroatlantikë.Ky koordinim është i domosdoshëm në disa dimensione:në procesin e integrimit euroatlantik;në dialogun me Serbinë;në anëtarësimin në organizata ndërkombëtare;në forcimin e kapaciteteve mbrojtëse dhe të sigurisë;si dhe në ruajtjen e stabilitetit të brendshëm politik dhe institucional.

Në politikën ndërkombëtare, shtetet që arrijnë të ruajnë marrëdhënie të qëndrueshme me aleatët strategjikë fitojnë kredibilitet më të madh diplomatik dhe mbështetje më të fuqishme ndërkombëtare.

4. Inatet politike si pengesë për konsolidimin shtetëror

Një nga problemet më të mëdha të kulturës politike në Kosovë ka qenë dominimi i antagonizmave të ashpra partiake dhe i polarizimeve permanente.

Në shumë raste:interesat partiake janë vendosur mbi interesin shtetëror;institucionet janë përdorur si instrumente rivaliteti politik;dhe debati demokratik është degraduar në konflikt emocional dhe personal.

Kjo qasje prodhon pasoja të rënda:dobësim të institucioneve;humbje të besimit qytetar;bllokim të proceseve shtetërore;dhe dëmtim të imazhit ndërkombëtar të Kosovës.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, partnerët strategjikë kërkojnë stabilitet, seriozitet dhe parashikueshmëri politike. Asnjë shtet nuk mund të ndërtojë kredibilitet ndërkombëtar nëse vazhdimisht dominohet nga kriza të brendshme dhe tensione institucionale.

Ilustrime konkrete historike dhe ndërkombëtare

a. Rambujeja dhe uniteti politik shqiptar

Në Konferencën e Rambujesë, pavarësisht dallimeve politike dhe ideologjike, faktori shqiptar arriti të krijojë një minimum konsensusi kombëtar, duke fituar përkrahjen vendimtare të SHBA-së dhe NATO-s.

Ky unitet i brendshëm ishte element kyç për legjitimitetin ndërkombëtar të kërkesës së shqiptarëve të Kosovës.

b. Shpallja e Pavarësisë së Kosovës

Procesi i shpalljes së pavarësisë nuk ishte rezultat i improvizimit politik, por i koordinimit të gjatë diplomatik me SHBA-në dhe partnerët perëndimorë.

Kjo dëshmon se sukseset strategjike të Kosovës janë arritur gjithmonë përmes bashkërendimit institucional dhe koordinimit me aleatët.

c. Shembuj nga shtetet e tjera

Edhe shtete të tjera të vogla në Evropë kanë mbijetuar dhe janë konsoliduar falë unitetit të brendshëm dhe aleancave strategjike.

Për shembull:shtetet baltike kanë ndërtuar sigurinë e tyre përmes koordinimit të plotë me NATO-n dhe SHBA-në;Kroacia pas luftës investoi në konsensus strategjik për integrimin euroatlantik;ndërsa Finlanda dhe Suedia, përballë kërcënimeve gjeopolitike, zgjodhën forcimin e aleancave perëndimore si garanci sigurie.

6. Kosova dhe domosdoshmëria e kulturës shtetformuese

Kosova ka nevojë urgjente për ndërtimin e një kulture të mirëfilltë shtetformuese, ku:interesi kombëtar të jetë mbi interesin partiak;dialogu institucional të zëvendësojë gjuhën e konfliktit;dhe shteti të trajtohet si vlerë e përbashkët kombëtare.

Një kulturë e tillë kërkon:përgjegjësi politike;etikë institucionale;respekt ndaj aleancave strategjike;dhe vetëdije të lartë kombëtare.

Republika e Kosovës ndodhet në një moment historik ku kërkohet pjekuri politike, racionalitet institucional dhe unitet strategjik.

Lidershipi politik dhe institucionet shtetërore duhet ta kuptojnë se:inatet politike nuk ndërtojnë shtet;polarizimet permanente dobësojnë pozitën ndërkombëtare të Kosovës;ndërsa koordinimi me SHBA-në dhe me aleatët euroatlantikë mbetet garancia më e fuqishme për stabilitetin, sigurinë dhe perspektivën euroatlantike të Republikës së Kosovës.

Në këtë kuptim, Kosova ka nevojë për mendje shtetërore para emocioneve politike, për vizion kombëtar para kalkulimeve ditore dhe për unitet institucional para antagonizmave partiake.

Vetëm përmes kësaj qasjeje Kosova mund të forcojë subjektivitetin e saj ndërkombëtar dhe të ecë me siguri drejt konsolidimit të plotë si shtet demokratik, sovran dhe euroatlantik.