Fejzulla BERISHA: KUR POLITIKA E BLLOKON REPUBLIKËN

KUR POLITIKA E BLLOKON REPUBLIKËN, SHTETI I SË DREJTËS VIHET  NË PROVË

Kriza institucionale në Kosovë dhe nevoja për rikthimin e autoritetit të Kushtetutës, institucioneve dhe përgjegjësisë politike

Shkruan:Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Republika nuk matet me zhurmën e konflikteve politike, me përplasjet ndërmjet partive apo me protagonizmin e liderëve. Republika matet me funksionalitetin e institucioneve, respektimin e Kushtetutës dhe aftësinë e politikës për ta vendosur interesin e shtetit mbi interesin partiak.

Kriza institucionale që po përjeton Kosova në vitin 2026 e bën këtë parim veçanërisht të rëndësishëm. Pas zgjedhjeve të 7 qershorit, Kuvendi ende nuk është konstituuar plotësisht, ndërsa mosmarrëveshjet politike kanë penguar krijimin e institucioneve të reja. Më 24 gusht, kriza vazhdonte, me Kuvendin pa kryetar dhe pa nënkryetarët e tij, ndërsa afati kushtetues i vendosur për konstituimin kishte kaluar. 

Kjo nuk është më vetëm një përplasje e zakonshme politike. Kur mosmarrëveshja politike pengon funksionimin e institucioneve, ajo shndërrohet në problem kushtetues dhe shtetëror.

Kur interesi partiak vendoset mbi institucionin

Kosova ka kaluar gjatë vitit 2026 nëpër një cikël të rëndë krizash institucionale. Më herët, Kuvendi dështoi të zgjidhte çështjen e zgjedhjes së presidentit, duke çuar në shpërndarjen e tij dhe në zgjedhje të reja parlamentare. Zgjedhjet e 7 qershorit nuk prodhuan një zgjidhje të qëndrueshme institucionale, duke e rikthyer vendin në një situatë bllokimi. 

Kjo tregon se problemi nuk mund të reduktohet vetëm te një parti apo te një individ. Problemi është më i thellë: ai lidhet me kulturën politike, me mungesën e kompromisit institucional dhe me tendencën për ta përdorur procedurën kushtetuese si instrument të betejës politike.

Në një Republikë funksionale, Kushtetuta nuk mund të interpretohet sipas interesit të momentit. Ajo duhet të jetë kufiri që i detyron të gjitha palët të ulen në tryezën institucionale dhe të gjejnë zgjidhje.

Kushtetuta nuk është instrument partie

Një nga mësimet më të rëndësishme të kësaj krize është se Kushtetuta duhet të qëndrojë mbi politikën, jo politika mbi Kushtetutën.

Çdo parti politike ka të drejtë të mbrojë programin e saj. Çdo deputet ka të drejtë të votojë sipas bindjes së tij. Opozita ka të drejtë të kundërshtojë qeverinë dhe shumica ka të drejtë të kërkojë zbatimin e programit të saj.

Por asnjëra palë nuk ka të drejtë ta paralizojë shtetin.

Thirrjet e fundit nga Shtetet e Bashkuara për formimin e institucioneve të Kosovës në përputhje me Kushtetutën dhe vendimet e Gjykatës Kushtetuese dëshmojnë se bllokada institucionale është tashmë një shqetësim serioz për funksionimin e shtetit. 

Krizë politike apo krizë e shtetit?

Duhet bërë një dallim i qartë.

Kriza politike është normale në demokraci. Ajo mund të lindë nga rezultati i zgjedhjeve, nga mungesa e shumicës parlamentare apo nga mosmarrëveshjet për programet qeverisëse.

Por kriza institucionale fillon atëherë kur institucionet nuk arrijnë të kryejnë funksionet e tyre kushtetuese.

Në këtë kuptim, situata në Kosovë është më serioze se një konflikt i zakonshëm ndërpartiak. Një Kuvend që nuk arrin të konstituohet, një qeveri që mbetet në funksion kujdestar dhe një shtet që pret zgjidhjen e një konflikti politik për të funksionuar normalisht, janë shenja të një krize të kapacitetit institucional.

Madje, organizata të shoqërisë civile kanë paralajmëruar se moskonstituimi i Kuvendit brenda afateve kushtetuese përbën jo vetëm papërgjegjësi politike, por edhe dështim institucional. 

Shteti nuk mund të jetë peng i kalkulimeve politike

Kosova ka nevojë për një politikë që e kupton dallimin ndërmjet pushtetit dhe shtetit.

Pushteti fitohet dhe humbet në zgjedhje. Shteti duhet të mbetet.

Partitë ndryshojnë. Qeveritë ndryshojnë. Kryetarët e institucioneve ndryshojnë. Por Kushtetuta, institucionet dhe rendi juridik duhet të jenë të qëndrueshme.

Prandaj, asnjë lider politik nuk duhet ta shohë bllokimin institucional si mjet për të fituar avantazh ndaj kundërshtarit. Sepse kur bllokohet institucioni, nuk dëmtohet vetëm kundërshtari politik. Dëmtohet Republika.

Kompromisi nuk është dobësi

Një nga problemet më të mëdha të kulturës politike është perceptimi se kompromisi nënkupton humbje.

Në demokraci ndodh e kundërta.

Kompromisi kushtetues është shenjë e pjekurisë politike.

Një shumicë nuk mund të qeverisë sikur nuk ekziston opozita. Opozita nuk mund të sillet sikur përgjegjësia për funksionimin e shtetit i takon vetëm shumicës.

Të dyja palët kanë përgjegjësi.

Nëse një vend shkon vazhdimisht nga zgjedhjet në zgjedhje, nga një krizë në tjetrën dhe nga një bllokadë institucionale në tjetrën, atëherë duhet pyetur jo vetëm kush e fitoi betejën politike, por çfarë po humb shteti.

Kosovës i duhet shtet funksional

Kosova nuk ka nevojë për një Republikë të zhurmshme, por për një Republikë funksionale.

Nuk ka nevojë për institucione që prodhojnë vetëm deklarata, por për institucione që marrin vendime.

Nuk ka nevojë për protagonizëm politik, por për përgjegjësi institucionale.

Qytetari nuk e mat shtetin me numrin e debateve televizive, me deklaratat e liderëve apo me konfliktet në Kuvend. Ai e mat atë me drejtësinë, sigurinë, ekonominë, punësimin, arsimin, shëndetësinë dhe perspektivën e tij.

Prandaj, çdo ditë e humbur në bllokadë politike është një ditë e humbur për qytetarin dhe për shtetin.

Republika duhet të jetë më e madhe se konflikti

Kriza aktuale institucionale në Kosovë duhet të shërbejë si një moment reflektimi për të gjithë klasën politike.

Nuk mjafton të fajësohet pala tjetër. Nuk mjafton të argumentohet se përgjegjësia është vetëm e shumicës apo vetëm e opozitës. Përgjegjësia për funksionimin e Republikës është më e madhe se përgjegjësia partiake.

Kosova ka nevojë për një marrëveshje të qartë politike dhe institucionale: Kushtetuta mbi interesat partiake, institucionet mbi individët dhe Republika mbi konfliktin politik.

Sepse në fund, Republika nuk matet me zhurmën që prodhon politika, por me stabilitetin që prodhojnë institucionet.

Dhe një shtet i së drejtës nuk mund të ndërtohet mbi bllokadë, konflikt dhe kalkulim të përhershëm politik.

Shteti i së drejtës kërkon rregulla, përgjegjësi dhe institucione funksionale. Kosova nuk ka nevojë për më shumë zhurmë politike; ka nevojë për më shumë Republikë, më shumë Kushtetutë dhe më shumë shtet të së drejtës.