Fejzulla BERISHA: KOSOVA NUK ËSHTË THJESHTË NJË TERRITOR

KOSOVA NUK ËSHTË THJESHTË NJË TERRITOR – ËSHTË NJË VENDIM HISTORIK I SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE QË SFIDON NARRATIVAT E ZELENSKIT DHE VUÇIQIT

Kosova si rast sui generis i pakthyeshëm juridikisht: nga lufta, ndërhyrja e NATO-s dhe administrimi i OKB-së deri te Opinioni i GJND-së që rrëzon çdo analogji me Krimenë dhe Donbasin

Autor: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Deklaratat e fundit politike nga Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelenskyy, dhe qëndrimi i vazhdueshëm i Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e bëjnë të domosdoshme një rishqyrtim serioz të çështjes së Kosovës në dritën e së drejtës ndërkombëtare dhe realitetit politik.

Teza qendrore është e qartë: Kosova është rast sui generis. Ajo nuk mund të barazohet me Krimenë, Donbasin apo me raste të aneksimeve territoriale, sepse rruga e saj historike, juridike dhe ndërkombëtare është krejtësisht e veçantë.

Kosova nuk është produkt i pushtimit të një shteti tjetër, por rezultat i një procesi të gjatë ndërkombëtar: konfliktit të viteve 1998–1999, ndërhyrjes ndërkombëtare, administrimit të OKB-së, Rezolutës 1244, procesit të Ahtisaarit dhe shpalljes së pavarësisë më 17 shkurt 2008.

Në qendër të këtij realiteti qëndron Opinioni Këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (2010), i cili konstatoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk ka shkelur të drejtën ndërkombëtare.

Prandaj, Kosova nuk duhet të lexohet përmes narrativave politike të Beogradit, por përmes fakteve dhe dokumenteve ndërkombëtare.

Një pyetje themelore për diplomacinë ndërkombëtare

A mund të kërkojë një shtet respektimin e sovranitetit të vet, ndërkohë që mohon realitetin juridik të një shteti tjetër?

Kjo është pyetja që sot i drejtohet jo vetëm Ukrainës, por gjithë Evropës.

Ukraina ka të drejtë të mbrojë integritetin e saj territorial. Kosova e kupton këtë më mirë se kushdo tjetër, sepse e ka përjetuar luftën, dhunën dhe ndërhyrjen ndërkombëtare.

Por e drejta ndërkombëtare nuk lejon analogji të thjeshta politike. Nuk mjafton ngjashmëria sipërfaqësore e konflikteve për të barazuar raste që janë thellësisht të ndryshme.

Faktet, proceset dhe vendimet juridike janë ato që përcaktojnë realitetin ndërkombëtar, jo narrativat politike.

Kosova duhet të lexohet në tërësinë e saj historike

Zoti President Zelenskyy,

Ukraina kërkon nga bota të mos pranojë ndryshimin e dhunshëm të kufijve të saj. Ky qëndrim është i drejtë dhe i kuptueshëm.

Por Kosova kërkon të njëjtën qasje të drejtë:

Mos e shikoni Kosovën vetëm përmes Beogradit.

Kosova duhet të kuptohet përmes:historisë së saj kushtetuese në Jugosllavi,shkeljes së autonomisë në vitet 1989,represionit sistematik,konfliktit të armatosur,ndërhyrjes së NATO-s,administrimit të OKB-së,Rezolutës 1244,procesit të Ahtisaarit,dhe Opinionit të GJND-së.

Ky është konteksti i plotë që e bën Kosovën rast të veçantë.

Opinioni i GJND-së: pika juridike kryesore

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në vitin 2010 dha një përgjigje të qartë:

Deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk ka shkelur të drejtën ndërkombëtare.

Ky është një fakt juridik i pakontestueshëm.

Gjykata nuk e detyroi njohjen e Kosovës, por konfirmoi se akti i shpalljes së pavarësisë nuk ishte në kundërshtim me normat ndërkombëtare.

Ky vendim e vendos Kosovën në një kategori të veçantë juridike dhe e largon atë nga analogjitë e thjeshta politike.

Rezoluta 1244 nuk mund të përdoret si mohim i shtetësisë

Rezoluta 1244 krijoi një administrim ndërkombëtar në Kosovë pas luftës, por nuk e përcaktoi përfundimisht statusin e saj.

Interpretimi i saj nuk mund të bëhet i izoluar nga zhvillimet e mëvonshme ndërkombëtare, përfshirë procesin e Ahtisaarit dhe Opinionin e GJND-së.

E drejta ndërkombëtare nuk interpretohet me fragmente, por në tërësi.

Procesi i Ahtisaarit dhe ndërtimi i shtetit

Kosova nuk u krijua në vakum.

Procesi i Ahtisaarit (2007) vendosi bazat e shtetit modern të Kosovës duke trajtuar: të drejtat e komuniteteve,decentralizimin, mbrojtjen e trashëgimisë,dhe strukturën institucionale.

Shpallja e pavarësisë ishte vazhdim i këtij procesi, jo akt i izoluar politik.

Kosova nuk është krime

Krahasimi me Krimenë është juridikisht i pasaktë.

Krimea u aneksua nga Rusia në vitin 2014, gjë që u dënua nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së.

Kosova nuk është rezultat i aneksimit nga një shtet tjetër, por i një procesi ndërkombëtar të mbikëqyrur nga OKB dhe fuqitë kryesore ndërkombëtare.

Prandaj:Kosova nuk është Krime.

Kosova nuk është Donbas

Donbasi është pjesë e një konflikti të vazhdueshëm ushtarak dhe gjeopolitik midis Ukrainës dhe Rusisë.

Kosova ka një histori krejt tjetër: shpërbërjen e Jugosllavisë, ndërhyrjen e NATO-s dhe administrimin ndërkombëtar.

Këto dy raste nuk janë juridikisht të krahasueshme.

Kosova nuk është Donbas.

Kosova është rast sui generis

Kosova është rast i veçantë sepse përfshin një kombinim unik faktorësh:status kushtetues i ndryshuar me dhunë,konflikt i armatosur,ndërhyrje ndërkombëtare,administrim i OKB-së,proces i negociuar ndërkombëtarisht,opinioni i GJND-së.

Asnjë nga këto elemente nuk ekziston në të njëjtën formë në rastet e tjera të krahasuara.

Prandaj Kosova nuk mund të trajtohet si precedent i thjeshtë.

Realiteti shtetëror i Kosovës

Kosova sot ka:Kushtetutë, institucione shtetërore,territor të administruar,polici dhe gjyqësor,marrëdhënie ndërkombëtare.

Ky është realitet politik dhe institucional që nuk mund të mohohet me deklarata politike.

Sovraniteti nuk krijohet me retorikë dhe as nuk zhduket me mosnjohje.

Sovraniteti duhet të jetë universal

Parimi i sovranitetit nuk mund të përdoret në mënyrë selektive.

Nëse kërkohet respekt për Ukrainën, duhet të pranohet edhe nevoja për analizë të drejtë të Kosovës.

Por kjo nuk nënkupton barazim të rasteve, por dallim të tyre juridik.

Pyetja për Zelenskyy dhe Vuçiq

Zoti Zelenskyy,

Nëse kërkoni që bota të mos barazojë Ukrainën me territore të tjera të pushtuara, pse Kosova duhet të barazohet me Krimenë apo Donbasin?

Zoti Vuçiq,

Sa herë mund të përsëritet një narrativë politike derisa të përballet me realitetin juridik dhe historik?

Përfundim:Kosova nuk është Krime.

Kosova nuk është Donbas.Kosova nuk është produkt i aneksimit.

Kosova është rezultat i një procesi të veçantë historik dhe ndërkombëtar që e bën atë rast sui generis.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka konstatuar qartë se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk ka shkelur të drejtën ndërkombëtare.

Ky është fakti themelor juridik mbi të cilin duhet të ndërtohet çdo analizë serioze.

Kosova është Kosovë.

Dhe duhet të lexohet si e tillë: përmes historisë së saj, realitetit të saj dhe së drejtës ndërkombëtare – jo përmes narrativave politike të të tjerëve.