Fejzulla BERISHA: KOSOVA DHE STRATEGJIA

KOSOVA DHE STRATEGJIA E FUQIZIMIT SHQIPTAR NË SHEKULLIN XXI

Konsolidimi i shtetësisë së Kosovës si themel i bashkëpunimit strategjik me Shqipërinë dhe i forcimit të pozitës shqiptare në Evropë

Shkruan:Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Historia e shqiptarëve në Ballkan është një histori e gjatë e përpjekjeve për ruajtjen e identitetit, gjuhës, kulturës, territoreve dhe të drejtës për vetëvendosje. Brenda kësaj historie, Kosova zë një vend të veçantë. Ajo nuk përfaqëson vetëm një realitet politik të krijuar në fund të shekullit XX, por një hapësirë me rëndësi të jashtëzakonshme në zhvillimin e vetëdijes politike, kulturore dhe kombëtare shqiptare.

Në veçanti, Prizreni ka mbetur një nga simbolet më të fuqishme të organizimit kombëtar shqiptar. Pikërisht aty, më 10 qershor 1878, u themelua Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila shënoi një kthesë të rëndësishme në organizimin politik të shqiptarëve. Lidhja nuk ishte vetëm një ngjarje e rëndësishme për historinë e Kosovës, por një ngjarje me dimension mbarëshqiptar.

Kjo trashëgimi historike na shtyn të mendojmë edhe për të ardhmen. Nëse Kosova ka pasur një rol kaq të rëndësishëm në historinë e formimit të vetëdijes politike shqiptare, atëherë sot ajo duhet të ketë edhe kapacitetin për ta shndërruar këtë trashëgimi në fuqi moderne shtetërore, intelektuale, ekonomike dhe diplomatike.

Prandaj, pyetja nuk duhet të jetë nëse Kosova duhet të forcohet apo jo. Pyetja e vërtetë është: si duhet të forcohet Kosova dhe si mund të shndërrohet fuqizimi i saj në një faktor pozitiv edhe për Shqipërinë dhe për të gjithë shqiptarët?

Përgjigjja duhet të kërkohet te sovraniteti, dija, zhvillimi ekonomik, diplomacia, arsimi dhe bashkëpunimi strategjik me Shqipërinë.

1. Kosova dhe baza historike e vetëdijes kombëtare shqiptare

Kosova ka qenë për një kohë të gjatë një nga hapësirat më të rëndësishme të jetës politike dhe kulturore shqiptare. Kjo nuk do të thotë se vetëdija kombëtare shqiptare është krijuar vetëm në Kosovë. Ajo është rezultat i një procesi të gjerë historik që ka përfshirë të gjitha trevat shqiptare dhe shumë qendra të rëndësishme kulturore e politike.

Megjithatë, roli i Kosovës në këtë proces është i pamohueshëm.

Prizreni, Gjakova, Peja, Prishtina dhe qendra të tjera kanë qenë hapësira ku janë zhvilluar procese të rëndësishme politike, arsimore dhe kulturore. Në veçanti, Prizreni u bë në fund të shekullit XIX një qendër e rëndësishme e organizimit kombëtar.

Lidhja Shqiptare e Prizrenit është dëshmia më e fuqishme e kësaj. Ajo bashkoi përfaqësues nga vise të ndryshme shqiptare dhe e shndërroi çështjen shqiptare në një çështje të organizuar politikisht.

Prandaj, Prizreni nuk duhet parë vetëm si një qytet me rëndësi historike për Kosovën. Ai duhet parë si një nga simbolet e historisë politike të kombit shqiptar.

Kjo trashëgimi e obligon Kosovën e sotme që të mos mbetet vetëm konsumatore e historisë, por të bëhet prodhuese e dijes, politikës dhe vizionit për të ardhmen.

2. Nga Kosova historike te Kosova shtetërore

Kosova e sotme është rezultat i një procesi të gjatë historik, politik dhe juridik. Shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008 shënoi një etapë të re.

Por pavarësia politike nuk është fundi i procesit të shtetndërtimit.

Një shtet nuk bëhet i fuqishëm vetëm duke shpallur pavarësinë. Ai duhet ta konsolidojë sovranitetin, institucionet, ekonominë, diplomacinë dhe pozitën ndërkombëtare.

Pikërisht këtu qëndron një nga sfidat kryesore të Kosovës.

Kosova duhet të sillet si shtet që ka besim në vete. Ajo duhet të ndërtojë institucione të qëndrueshme, të zhvillojë ekonominë, të investojë në arsim dhe të krijojë një diplomaci që nuk reagon vetëm ndaj zhvillimeve, por i paraprin atyre.

Sovraniteti nuk duhet të jetë vetëm koncept juridik. Ai duhet të jetë edhe kapacitet real për të marrë vendime, për t’i mbrojtur interesat shtetërore dhe për të ndërtuar marrëdhënie të barabarta me partnerët ndërkombëtarë.

3. Çfarë do të thotë sovranizimi i Kosovës?

Kur flasim për sovranizimin e Kosovës, nuk duhet të kemi parasysh izolimin e saj nga Shqipëria apo nga bota shqiptare.

Përkundrazi, sovranizimi duhet kuptuar si konsolidim i shtetit të Kosovës dhe forcim i aftësisë së saj për të vepruar si subjekt i fuqishëm ndërkombëtar.

Kosova duhet të ketë diplomaci të aftë.

Duhet të ketë institucione të forta.

Duhet të ketë ekonomi konkurruese.

Duhet të ketë universitete të fuqishme.

Duhet të ketë elitë intelektuale të përgatitur.

Duhet të ketë strategji afatgjata.

Dhe mbi të gjitha, duhet të ketë një vetëdije të qartë për interesin e saj shtetëror.

Një Kosovë e pasigurt në identitetin e saj politik nuk mund të jetë faktor i fuqishëm në rajon.

Një Kosovë e konsoliduar, përkundrazi, mund të jetë një nga faktorët më të rëndësishëm të stabilitetit dhe zhvillimit në Evropën Juglindore.

4. Fuqizimi i Kosovës nuk është dobësim i Shqipërisë

Kjo është një pikë që duhet theksuar veçanërisht.

Në diskursin politik shqiptar ndonjëherë krijohet përshtypja se forcimi i Kosovës mund të krijojë një lloj distance me Shqipërinë.

Kjo është një qasje e gabuar.

Shqipëria nuk bëhet më e dobët kur Kosova bëhet më e fortë.

Përkundrazi.Një Kosovë e zhvilluar ekonomikisht krijon tregje dhe mundësi të reja për Shqipërinë.

Një Kosovë me universitete të fuqishme krijon një hapësirë më të madhe akademike shqiptare.

Një Kosovë me diplomaci aktive e rrit peshën e përgjithshme të faktorit shqiptar.

Një Kosovë me institucione demokratike dhe shtet ligjor e forcon stabilitetin rajonal.

Prandaj, interesat e Kosovës dhe Shqipërisë duhet të shihen gjithnjë e më shumë si interesa plotësuese.

5. Dy shtete, një hapësirë strategjike bashkëpunimi

Kosova dhe Shqipëria janë dy shtete sovrane. Ky realitet duhet respektuar dhe forcuar.

Por sovraniteti nuk e përjashton bashkëpunimin.

Përkundrazi, shtetet moderne bashkëpunojnë pikërisht sepse janë të sigurta në subjektivitetin e tyre.

Kosova dhe Shqipëria duhet të krijojnë një model të avancuar bashkëpunimi.

Ky model duhet të përfshijë ekonominë, arsimin, kulturën, energjinë, infrastrukturën, teknologjinë, diplomacinë dhe mbështetjen e diasporës.

Nuk mjafton të kemi dy qeveri që takohen herë pas here.

Nevojitet një strategji e përbashkët për dekadat e ardhshme.

Duhet të mendohet për një hapësirë ekonomike shqiptare më të integruar, për programe të përbashkëta universitare, për projekte të përbashkëta infrastrukturore dhe për një koordinim më të madh në politikën e jashtme në çështjet me interes të përbashkët.

Kjo nuk do të cenonte sovranitetin e asnjërit shtet.

Përkundrazi, do ta bënte sovranitetin më funksional.

6. Dija si burim i fuqisë së Kosovës

Nëse Kosova dëshiron të jetë faktor i fuqishëm, ajo duhet të kuptojë se pasuria e saj më e madhe nuk është vetëm territori apo pozita gjeografike,por është njeriu dhe dija.

Kosova duhet të ndërtojë një sistem të arsimit të lartë që prodhon dije dhe jo vetëm diploma.Universitetet duhet të bëhen qendra kërkimi shkencor.

Duhet të zhvillohen institutet e historisë, drejtësisë, marrëdhënieve ndërkombëtare, ekonomisë, teknologjisë dhe albanologjisë.

Kosova duhet të krijojë një elitë të re intelektuale që është në gjendje të flasë me botën në gjuhën e shkencës dhe argumentit.

Nëse Kosova dëshiron ta mbrojë historinë e saj, duhet ta dokumentojë atë.

Nëse dëshiron ta mbrojë pozitën e saj juridike, duhet të prodhojë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare.

Nëse dëshiron të jetë faktor diplomatik, duhet të përgatisë diplomatë të nivelit ndërkombëtar.

Nëse dëshiron zhvillim ekonomik, duhet të prodhojë shkencëtarë, inxhinierë, ekonomistë dhe sipërmarrës.

Pra, fuqia e Kosovës duhet të fillojë nga universiteti dhe institucionet e dijes.

7. Prizreni si simbol, Prishtina si qendër e shtetësisë moderne

Në historinë shqiptare, Prizreni ka një simbolikë të veçantë.

Aty u zhvillua një prej proceseve më të rëndësishme të organizimit politik shqiptar të shekullit XIX.

Sot, Prishtina duhet ta marrë përsipër një mision tjetër: të bëhet qendër moderne e shtetësisë, diplomacisë, dijes dhe politikës.

Prizreni duhet të ruajë dhe zhvillojë rolin e tij si simbol i historisë kombëtare.

Prishtina duhet të ndërtojë rolin e saj si kryeqendër e shtetit të Kosovës.

Tirana, ndërkohë, duhet të vazhdojë të jetë qendër e fuqishme e shtetit shqiptar.

Këto qendra nuk duhet të konkurrojnë në mënyrë destruktive.

Ato duhet të plotësojnë njëra-tjetrën.

8. Kosova duhet të ketë më shumë vetëbesim ndërkombëtar

Një problem i Kosovës është se shpesh ajo vepron në mënyrë reaktive.

Kur ndodh një krizë, institucionet reagojnë.

Kur vjen një deklaratë nga jashtë, institucionet përgjigjen.

Kur një shtet merr një vendim, Kosova përpiqet ta korrigjojë atë.

Kjo nuk është diplomaci e mjaftueshme për një shtet që dëshiron të ketë ndikim.

Kosova duhet të kalojë nga diplomacia reaktive në diplomaci strategjike.

Duhet të parashikojë zhvillimet.

Duhet të ndërtojë marrëdhënie shumëvjeçare.

Duhet të ketë ekipe profesionale që punojnë në mënyrë të vazhdueshme në Uashington, Bruksel, Londër, Berlin, Paris dhe në qendrat e tjera të rëndësishme botërore.

Duhet të krijojë miqësi institucionale dhe jo vetëm marrëdhënie personale.

Vetëm kështu sovraniteti bëhet fuqi reale.

9. Një vizion i ri për marrëdhëniet Kosovë–Shqipëri

Marrëdhëniet Kosovë–Shqipëri duhet të kalojnë nga emocioni te strategjia.

Dashuria dhe solidariteti kombëtar janë të rëndësishme, por shtetet kanë nevojë për politika konkrete.

Duhet të ndërtohet një Partneritet Strategjik Kosovë–Shqipëri me objektiva të përcaktuara për dhjetë, njëzet dhe tridhjetë vitet e ardhshme.

Ky partneritet duhet të synojë:zhvillimin ekonomik të përbashkët;lidhjen infrastrukturore; bashkëpunimin energjetik;arsimin dhe kërkimin shkencor;promovimin e kulturës;koordinimin diplomatik; mbështetjen e diasporës;zhvillimin teknologjik;sigurinë rajonale;integrimin euroatlantik.

Kjo do të krijonte një model të ri të bashkëpunimit shqiptar.

Jo bashkim formal shtetëror, por bashkëpunim maksimal ndërmjet dy shteteve sovrane.

10.Kosova e fuqishme është Shqipëri më e fuqishme

Kosova nuk duhet të dobësohet për t’i bërë shërbim Shqipërisë.

As Shqipëria nuk duhet të dobësohet për t’i bërë shërbim Kosovës.

Të dyja duhet të forcohen.

Kjo është rruga më realiste, më moderne dhe më e dobishme.

Kosova duhet ta konsolidojë sovranitetin e saj, ta forcojë shtetin, ta zhvillojë ekonominë, ta ngrisë arsimin, ta profesionalizojë diplomacinë dhe ta shndërrojë trashëgiminë e saj historike në kapital modern.

Shqipëria duhet të bëjë të njëjtën gjë.

Pastaj të dyja duhet të ndërtojnë një bashkëpunim strategjik të nivelit shumë më të lartë.

Historia e shqiptarëve na mëson se kur mungon organizimi politik, fuqia e një kombi shpërndahet dhe dobësohet. Ndërsa kur krijohet organizim, vizion dhe vetëdije, edhe një popull i vogël mund të bëhet faktor politik.

Lidhja e Prizrenit ishte një prej shembujve më të fuqishëm të këtij organizimi.

Sot nuk na duhet të përsërisim shekullin XIX.

Na duhet të marrim prej tij vetëdijen, organizimin dhe vizionin, dhe t’i përshtatim me shekullin XXI.

Prandaj, Kosova duhet të sovranizohet në kuptimin më të plotë të fjalës: të bëhet më e aftë, më e pavarur në vendimmarrje, më e fuqishme ekonomikisht, më e avancuar akademikisht dhe më aktive ndërkombëtarisht.

Por ky sovranitet nuk duhet të jetë kundër Shqipërisë.

Duhet të jetë në funksion të një marrëdhënieje edhe më të fuqishme Kosovë–Shqipëri.

Sepse Shqipëria dhe Kosova nuk kanë nevojë të dobësojnë njëra-tjetrën për të ekzistuar.

Kanë nevojë të forcojnë njëra-tjetrën për të ardhmen.

Kosovë e fuqishme. Shqipëri e fuqishme. Dije e fuqishme. Diplomaci e fuqishme.

Kjo duhet të jetë një nga parimet themelore të vizionit shqiptar në shekullin XXI.