Fejzulla Berisha: E Ardhmja Euroatlanitke e Kosovës

Boshti Strategjik Washington-Londër-Prishtinë dhe e Ardhmja Euroatlanitke e Kosovës

(Mbretëria e Bashkuar si aleat natyror dhe strategjik i Republikës së Kosovës në shekullin XXI)

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Rruga historike e Republikës së Kosovës drejt lirisë, pavarësisë dhe shtetformimit nuk mund të kuptohet pa rolin vendimtar të aleancës euro-atlantike, në veçanti të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Mbretërisë së Bashkuar. Kjo aleancë, e ndërtuar mbi vlera të përbashkëta të demokracisë, lirisë dhe të drejtave të njeriut, u shndërrua në faktor përcaktues për ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999 dhe për përfundimin e spastrimit etnik në Kosovë.

Në këtë kuptim, Mbretëria e Bashkuar nuk është vetëm një aleate historike, por një partner strategjik i përhershëm i Kosovës, me ndikim të drejtpërdrejtë në sigurinë, diplomacinë dhe perspektivën euro-atlantike të saj.

Mbretëria e Bashkuar dhe momenti historik i Kosovës

Në vitet 1998–1999, kur Kosova po përballej me një krizë humanitare dhe gjenocidale, Mbretëria e Bashkuar luajti një rol të jashtëzakonshëm diplomatik dhe politik.

Kryeministri i atëhershëm Tony Blair u shndërrua në një nga zërat më të fuqishëm në mbështetje të ndërhyrjes së NATO-s, duke argumentuar se bota demokratike nuk mund të qëndronte pasive përballë krimeve masive kundër civilëve.

Ky lidership politik ndikoi drejtpërdrejt në:konsolidimin e vendimmarrjes brenda NATO-s;legjitimimin moral të ndërhyrjes ushtarake;krijimin e një fronti të përbashkët euro-atlantik kundër regjimit të Beogradit.

Nga çlirimi në paqe: roli britanik në KFOR dhe stabilizim

Pas përfundimit të luftës, Mbretëria e Bashkuar u bë një nga kontribuueset kryesore të KFOR-it, duke marrë përgjegjësi të drejtpërdrejta për sigurinë dhe stabilitetin në Kosovë.

Roli britanik u manifestua në:vendosjen e rendit dhe sigurisë pas konfliktit;çarmatimin dhe transformimin e strukturave të luftës;mbështetjen për ndërtimin e institucioneve demokratike;reformimin e sektorit të sigurisë dhe drejtësisë. Ky angazhim përbën shembull tipik të diplomacisë së sigurisë britanike në terren.

UÇK-ja dhe transformimi institucional

Në procesin e pasluftës, bashkëpunimi ndërmjet strukturave ndërkombëtare dhe ish-pjesëtarëve të UÇK-së u bë pjesë e rëndësishme e stabilizimit të vendit.

Ky proces rezultoi në:krijimin e Trupave Mbrojtëse të Kosovës;më pas në Forcën e Sigurisë së Kosovës;integrimin gradual në standardet euro-atlantike të sigurisë.

Mbretëria e Bashkuar dhe aleatët e NATO-s luajtën rol të drejtpërdrejtë në këtë transformim.

Marrëdhëniet Kosovë–Mbretëri e Bashkuar pas pavarësisë

Pas shpalljes së pavarësisë në vitin 2008, Mbretëria e Bashkuar ishte ndër shtetet e para që njohu Republikën e Kosovës.

Që nga ajo kohë, marrëdhëniet janë zhvilluar në disa drejtime:mbështetje e vazhdueshme diplomatike në arenën ndërkombëtare;pjesëmarrje aktive në KFOR;bashkëpunim në siguri, inteligjencë dhe luftë kundër kërcënimeve hibride;mbështetje për reformën e sundimit të ligjit.

Në mënyrë të veçantë, Britania mbetet një nga zërat më të fuqishëm në mbrojtje të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

Boshti strategjik Washington–Londër–Prishtinë

Në realitetin gjeopolitik bashkëkohor, marrëdhënia Kosovë–Mbretëri e Bashkuar duhet parë brenda një boshti më të gjerë strategjik:

Washington–Londër–Prishtinë. Ky bosht përfaqëson:garanci të sigurisë euro-atlantike;mbështetje për integrimin ndërkombëtar të Kosovës;stabilitet në Ballkanin Perëndimor;parandalim të ndikimeve destabilizuese në rajon. Në këtë kuadër, Kosova pozicionohet si faktor paqeje dhe jo si objekt i politikave të krizës.

 Perspektiva evropiane e Kosovës përmes Mbretërisë së Bashkuar

Edhe pse jashtë Bashkimit Evropian, Mbretëria e Bashkuar mbetet një aktor me ndikim të madh në Evropë dhe në sistemin ndërkombëtar.

Ajo mund të ndihmojë Kosovën në:përshpejtimin e njohjeve ndërkombëtare;mbështetjen në organizatat globale;forcimin e pozitës në NATO dhe partneritetet euro-atlantike;ndikimin diplomatik në kryeqendrat evropiane. Në këtë kuptim, Britania shërben si urë strategjike ndërmjet Kosovës, SHBA-së dhe Evropës.

Dimensioni ekonomik, teknologjik dhe akademik

Partneriteti me Mbretërinë e Bashkuar nuk kufizohet në diplomaci dhe siguri.

Ai përfshin:investime strategjike në ekonomi;zhvillim të teknologjisë dhe inovacionit;bashkëpunim universitar dhe shkencor;trajnimin e kuadrove diplomatike dhe institucionale. Kjo krijon bazë për transformimin afatgjatë të Kosovës në një shtet modern evropian.

Diplomacia e së ardhmes dhe siguria rajonale

Në kushtet e reja gjeopolitike, veçanërisht pas agresionit rus në Ukrainë, siguria evropiane është rikthyer në qendër të politikës ndërkombëtare.

Në këtë kontekst:Kosova është faktor stabiliteti në Ballkan;Mbretëria e Bashkuar është garantuese e sigurisë euro-atlantike;NATO mbetet korniza kryesore e mbrojtjes kolektive.

Bashkëpunimi i tyre është kyç për paqen në rajon.

Historia e Kosovës është histori e sakrificës së popullit të saj dhe e aleancës me botën demokratike. Në këtë histori, Mbretëria e Bashkuar zë një vend të veçantë si aleate historike, partnere strategjike dhe faktor i rëndësishëm i së ardhmes euro-atlantike të Kosovës.

Boshti Washington–Londër–Prishtinë nuk është vetëm një formulë diplomatike, por një realitet strategjik që garanton stabilitet, paqe dhe zhvillim.

E ardhmja e Kosovës do të jetë aq më e sigurt sa më i thellë dhe më institucional të jetë ky partneritet.