Fatmir Terziu: Shumëdimensionali Dhimosten Papa

Shumëdimensionali Dhimosten Papa

Në panoramën e kulturës shqiptare, veçanërisht në historinë e teatrit të qyteteve, ekzistojnë personalitete që nuk mund të përkufizohen vetëm si aktorë, apo drejtues institucionesh. Ata janë nyje ku ndërthuren arti, qyteti, koha historike dhe përvoja njerëzore. Një figurë e tillë është Dhimosten Papa, i njohur shkurt nga elbasanasit si Teni, një emër që tashmë është bërë sinonim i teatrit “Skampa”, i kujtesës skenike dhe i identitetit kulturor të Elbasanit. Dhimosten Papa është aktor i njohur i teatrit dhe kinematografisë shqiptare, një nga themeluesit e Teatrit “Skampa”, institucion që u kthye në laboratorin më të rëndësishëm skenik të Elbasanit dhe një pikë reference kombëtare. Shumëdimensionale është vetë prania e tij: aktor dramatik, interpret me ndjeshmëri njerëzore, drejtues me vizion dhe qytetar i lidhur shpirtërisht me vendin e tij.

Formimi dhe shfaqja e hershme skenike

Dhimosten Papa i përket brezit të viteve ’60, një brez që u formua në kushte të vështira, por me etje të jashtëzakonshme për art dhe dije. Ai ishte nxënës i gjimnazit “Qemal Stafa” në Elbasan, ku u edukua krahas emrave të nderuar si Ismail Sula, Pellumb Himçi, Hilmi Belshaku, Kozma Biba, Agim Cani, Bukurosh Çerekja, Maksim Vincani, Dashamir Qorri dhe Sokrat Papadhima. Ky ambient intelektual dhe qytetar krijoi bazën e një formimi të gjerë, ku kultura, qytetaria dhe ndjenja e përgjegjësisë shoqërore ishin vlera themelore.

Portreti i tij artistik shfaqet për herë të parë publikisht në moshën 19-vjeçare, në vitin 1964, gjatë Festivalit të III Kombëtar të Teatrove Profesioniste, të zhvilluar në Teatrin Popullor të Tiranës (31 maj – 7 qershor). Teatri i Elbasanit u përfaqësua atëherë me dy drama të rëndësishme: “Shtatë shaljanët” të Ndrekë Lucës dhe “Në tufan” të Fadil Paçramit, të dyja nën regjinë e Lec Shllakut. Ky ishte momenti kur Dhimosten Papa u regjistrua përfundimisht në kujtesën e teatrit shqiptar si një talent premtues.

Aktori: roli si laborator shpirtëror

Karriera e tij si aktor është e pasur dhe e shumëllojshme. Në teatër, Papa ka interpretuar dhjetëra role, duke demonstruar një elasticitet të rrallë interpretues: nga personazhe dramatike me konflikt të thellë të brendshëm, deri te figura me ngarkesë simbolike dhe shoqërore. Ai ishte protagonist rreth viteve 1965–1966 në dramën “Kunora e Nurijes” të Hyqmet Bashës dhe Kole Jakovës, të vënë në skenë nga Teatri i Arsimit, ku interpretoi përkrah aktores Shpresa Shuteriqi (Çopja).

Një nga kulmet e interpretimit të tij mbetet drama “Germa në gurë” (1975), ku shkëlqeu së bashku me aktoren simpatike Shani Shllaku, nën regjinë e Tomorr Himçit, në Teatrin “Skampa”. Ky rol dëshmoi aftësinë e Papës për të ndërtuar karaktere me densitet emocional dhe forcë shprehëse.

Në vitin 1974, ai interpretoi në dramën “Vëllezërit” të Miliano Stefës, me regji të Xhelal Bilalit, përkrah të paharruarit Sabaudin Bordi (Dine). Ndërsa në vitin 1976, Teatri Skampa u përfaqësua në Festivalin e V Kombëtar të Teatrove Profesioniste me dramën “Lulet e shegës” të Kole Jakovës, me regji të Xhovalin Hajatit dhe skenografi të Ylli Harunit, ku Dhimosten Papa ishte pjesë thelbësore e ansamblit.

Në kinematografi, ai mbetet i njohur veçanërisht për rolin e italianit në filmin “Përtej mureve të gurta”, ku interpretimi i tij i përmbajtur dhe i besueshëm i dha figurës një dimension njerëzor, larg klisheve.

Drejtuesi dhe institucioni “Skampa”

Një tjetër dimension i rëndësishëm i figurës së Dhimosten Papës është ai drejtues. Ai ka ushtruar disa role menaxheriale, ku spikat detyra e Drejtorit të Teatrit “Skampa”. Në këtë pozicion, Papa nuk ishte thjesht administrator, por një strateg kulture. Ai kuptoi se teatri nuk duhet të mbijetojë vetëm si repertor, por si institucion që komunikon me kohën dhe hapet ndaj botës.

Kulmi i këtij vizioni ishte roli i tij kyç në themelimin e Festivalit Ndërkombëtar të Teatrit Skampa, i cili nisi në dhjetor 1999. Ky festival e shndërroi Elbasanin në një pikë takimi ndërkombëtare për trupat teatrale dhe solli një frymë të re shkëmbimi artistik, duke e nxjerrë teatrin lokal nga izolimi dhe provincializmi.

Regjisori dhe pedagogjia e skenës

Dhimosten Papa u shfaq edhe si regjisor, duke dëshmuar aftësi organizative dhe vizion pedagogjik. Në vitin 1978, në Teatrin Skampa, ai vuri në skenë pjesën për fëmijë “Ata nuk u përkulen” të autorit Thanas Borodani, me skenografi të Ylli Harunit. Në këtë shfaqje u aktivizuan aktorë profesionistë si Ermira Bahiti (Gjата), Përtef Larti dhe Sabaudin Bordi, por edhe dhjetëra amatorë dhe fëmijë, ndër ta Gazmend Teta. Ky projekt ishte shembull i qartë i filozofisë së Papës për teatrin si mjet edukimi dhe formimi qytetar.

Jeta personale dhe dimensioni njerëzor

Në planin personal, Dhimosten Papa është i lidhur ngushtë me aktoren brilante Veronika Papa, bashkëshortja e tij, me të cilën u njoh në skenë. Historia e tyre e dashurisë, e shoqëruar me mospranimin fillestar nga familja e tij, është një rrëfim që flet për sakrificat e artistit dhe përplasjen mes traditës dhe zgjedhjes personale. Ata kanë dy fëmijë të rritur dhe përbëjnë një nga çiftet më simbolikë të artit elbasanas.

Dashuria e Papës për Elbasanin është e thellë dhe emocionale. Ai gati qan kur flet për qytetin, për teatrin dhe për historinë e tij. Djegia e Teatrit Skampa mbetet një nga plagët më të dhimbshme në kujtesën e tij, ndërsa rindërtimi i tij u përjetua si një ringjallje. Po aq të forta janë emocionet e tij për Kosovën, për të cilën ai ka folur me lot në sy, duke dëshmuar një ndjeshmëri të thellë kombëtare.

Konkluzion: një figurë e rrallë e kujtesës kulturore

Dhimosten Papa i përket brezit studentor ku spikasin emra si shkrimtari fantastiko-shkencor Thanas Qerama, gazetari sportiv Ahmet Shaqiri, “Mjeshtër i Madh”, dhe Fisnik Sina, më vonë këshilltar i Azem Hajdarit, Heroit të Demokracisë. Ai është produkt i një kohe ku arti, arsimi dhe idealizmi formësonin personalitete të plota.

Sot, Dhimosten Papa mbetet një nga figurat më të respektuara të këtij Universiteti skenik të Elbasanit. Shumëdimensionaliteti i tij nuk qëndron vetëm në numrin e roleve apo titujve, por në faktin se ai mishëron teatrin si përvojë jetësore, si kujtesë kolektive dhe si akt dashurie ndaj qytetit dhe njeriut.

Respekti dhe dashamirësia që gëzon nga qytetarët nuk vjen vetëm nga talenti, por nga njeriu që është: i ndershëm, i ndjeshëm, i përkushtuar. Në këtë kuptim, shumëdimensionaliteti i tij nuk është thjesht artistik, është njerëzor, qytetar dhe historik.