Fatmir Terziu: Shkollat suplementare në Mbretërinë e Bashkuar: mes identitetit, gjuhës dhe sfidave të integrimit

Shkollat suplementare në Mbretërinë e Bashkuar: mes identitetit, gjuhës dhe sfidave të integrimit

Për shumë fëmijë të familjeve nga Europa Lindore që jetojnë në Mbretërinë e Bashkuar, zilja e shkollës në orën tre të pasdites të së premtes nuk shënon fundin e javës mësimore. Përkundrazi, për ta ajo është vetëm një ndalesë e përkohshme, sepse fundjava shpesh i rikthen sërish në klasë. Këtë herë jo në shkollat publike britanike, por në të ashtuquajturat shkolla suplementare, ose “mother tongue schools”, që funksionojnë kryesisht në fundjavë dhe organizohen nga komunitetet përkatëse për të ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin e tyre.

Këto shkolla janë programe vullnetare të drejtuara nga komuniteti dhe kanë një histori të hershme në Britani. Disa prej tyre u krijuan që pas Luftës së Dytë Botërore nga komunitetet baltike, polake dhe ukrainase, të cilat kërkonin të ruanin gjuhën dhe traditat e tyre në një mjedis të ri. Megjithatë, në dekadën e fundit, me zgjerimin e Bashkimit Europian dhe me rritjen e migracionit nga Europa Lindore, numri i tyre është rritur ndjeshëm. Sipas Qendrës Kombëtare për Arsimin Suplementar, në Angli ekzistojnë mes 3,000 dhe 5,000 shkolla të tilla, ndërsa vetëm komuniteti polak drejton më shumë se 120 shkolla të së shtunës.

Këto institucione kanë një rol të rëndësishëm në jetën arsimore dhe kulturore të fëmijëve të emigrantëve. Studime të mëparshme kanë treguar se shkollat suplementare ndikojnë pozitivisht në rezultatet akademike të nxënësve dhe në qëndrimin e tyre ndaj shkollimit. Një kërkim i vitit 2010 vlerësonte se mes 18 dhe 28 për qind e nxënësve nga komunitetet minoritare në Britani ndjekin shkolla të tilla. Për shumë prej tyre, këto shkolla janë një burim motivimi, vetëbesimi dhe ndërgjegjësimi për identitetin e tyre kulturor.

Megjithatë, në klimën e debatit publik britanik për migracionin, komunitetet e Europës Lindore shpesh janë paraqitur në mënyrë negative në media, duke u përshkruar si barrë për burimet publike dhe për sistemin arsimor. Shkollat britanike janë përshkruar herë pas here si të “mbingarkuara” nga rritja e numrit të nxënësve që nuk e kanë anglishten gjuhë të parë. Por nga një këndvështrim tjetër, shumë prej këtyre familjeve emigrante kanë nivele të larta arsimimi dhe prindërit shpesh kanë pritshmëri të mëdha akademike për fëmijët e tyre. Madje raportime të ndryshme tregojnë se nxënësit polakë, për shembull, kanë ndikuar pozitivisht në rezultatet e shkollave britanike, veçanërisht në lëndë si matematika.

Një studim i fundit që u përqendrua në shkollat suplementare të komuniteteve shqiptare dhe bullgare në Londër ofroi një panoramë interesante mbi përvojat dhe perceptimet e vetë nxënësve. Hulumtimi zgjati pesë muaj dhe përfshiu intervista dhe aktivitete me 20 nxënës emigrantë të gjeneratës së parë. Rezultatet treguan se mënyra e organizimit të këtyre shkollave ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si ato perceptohen nga nxënësit.

Shkolla bullgare, për shembull, karakterizohej nga një kulturë mësimore shumë e strukturuar, e përqendruar në elementë të programit kombëtar bullgar si shkrim-leximi, historia dhe gjeografia, me qëllim që nxënësit të mund të merrnin certifikata zyrtare nga Bullgaria. Megjithëse mësimi zhvillohej vetëm katër orë të shtunave, disa nxënës e përshkruanin atë si të lodhshëm dhe monoton. Në kontrast, shkollat britanike i përshkruanin me fjalë si “argëtuese”, “krijuese”, “frymëzuese” dhe “interesante”. Disa madje thoshin se mësimi në shkollën britanike ishte më i lehtë, gjë që mund të lidhej më shumë me metodat e mësimdhënies sesa me nivelin real të vështirësisë.

Ndërkohë, modeli i shkollës shqiptare ishte më i orientuar drejt gjuhës shqipe dhe trashëgimisë kulturore, por gjithashtu përfshinte aktivitete të kërkuara nga vetë nxënësit, si vallëzim, fotografi dhe sport. Në këtë rast, theksi nuk vihej vetëm tek përdorimi strikt i gjuhës shqipe, por edhe tek krijimi i një mjedisi social që nxënësit e vlerësonin shumë. Shkolla rezultonte veçanërisht e suksesshme në forcimin e ndjenjës së identitetit shqiptar. Shumica e nxënësve theksonin se arsyeja kryesore ishte fakti se aty gjenin një hapësirë ku mund të takonin dhe të ndërvepronin me të rinj “si ata”.

Megjithëse këta nxënës vlerësonin diversitetin e shoqërisë britanike, disa prej tyre shprehnin se ndiheshin më rehat në mjedisin monokulturor dhe më “respektues” të shkollës shqiptare sesa në ambientin multikulturor të shkollës britanike, të cilin disa e përshkruanin si më pak të kujdesshëm ndaj tyre. Ky perceptim paraqet një sfidë të rëndësishme për institucionet arsimore në lidhje me çështjet e racizmit, integrimit dhe përfshirjes së nxënësve të rinj në një kontekst shoqëror ku debati për migracionin mbetet i tensionuar.

Një tjetër çështje që doli në pah nga studimi ishte mungesa e bashkëpunimit real mes shkollave suplementare dhe sistemit arsimor britanik. Edhe pse prej vitesh është kërkuar një partneritet më i fortë mes këtyre dy sektorëve, në praktikë ekziston shumë pak ndërveprim. Shumica e shkollave suplementare të komuniteteve të Europës Lindore përqendrohen kryesisht në mësimin e gjuhës amtare. Kjo mund të përbëjë një burim të rëndësishëm për Britaninë, e cila përballet me mungesë të njohjes së gjuhëve të huaja.

Megjithatë, nga më shumë se pesëmbëdhjetë gjuhë që fliten në Europën Lindore, vetëm polonishtja dhe rusishtja janë aktualisht të disponueshme për vlerësim zyrtar në provimet GCSE dhe A-Level në Britani. Për këtë arsye, shumë nxënës shqiptarë dhe bullgarë shprehën dëshirën që edhe gjuha e tyre të njihej në mënyrë zyrtare në sistemin britanik të provimeve. Për nxënësit shqiptarë, përfshirja e gjuhës shqipe në provimet GCSE është bërë një çështje e rëndësishme advokimi. Edhe nxënësit bullgarë shprehnin të njëjtën dëshirë për gjuhën e tyre.

Të gjithë nxënësit e intervistuar ishin të mendimit se mësimi i një gjuhe shtesë jo vetëm që ndihmon në ruajtjen e identitetit kulturor, por gjithashtu lehtëson mësimin e gjuhëve të tjera dhe përmirëson aftësitë akademike në përgjithësi.

Në këtë kuptim, mbështetja institucionale për certifikimin e gjuhëve të komuniteteve emigrante do të kishte një ndikim të shumëfishtë: do të forconte identitetin arsimor të nxënësve emigrantë, do të rriste kapitalin e tyre kulturor dhe do të krijonte një dialog më të thellë mes shkollave suplementare dhe sistemit arsimor britanik. Një bashkëpunim i tillë mund të shndërrohej në një model të suksesshëm integrimi, ku ruajtja e identitetit kulturor dhe përfshirja në shoqërinë britanike të ecin paralelisht.