Fatmir Terziu: Republika e Shkronjave

Republika e Shkronjave

Tregim

Unë jam një njeri i zakonshëm i kohërave moderne. I përdor librat si strehë, siç të tjerët përdorin kafenetë, apo zhurmën e turmës. Nuk pi alkool. Preferoj të mos pi duhan. Hap libra dhe hyj në qytete që s’ekzistojnë. Imagjinata që janë më të vërteta se rrugët ku kaloj çdo ditë. Jetoj në një kohë kur dy roje të padukshme të gjuhës janë zhdukur, ë dhe ç. Askush nuk i shpalli të humbura. Thjesht një ditë u zgjova dhe tastierat filluan t’i shmangnin. Në vend të ë-së vendosa një çajnik të vogël mbi tavolinë. Në vend të ç-së ziej pak çaj. Çdo mungesë kërkon një ritual zëvendësimi. Gjuha ime u bë kuzhinë.

Lodhur dhe tekanjosur… Kaloj përmes tunelit nën qytet. Eci përtej sheshit qendror. Ndalem nën rrapin e vjetër e zbres drejt urës perandorake. Arkadat e vitrinave joshëse më presin si fjali të gjata me presje të vendosura me kujdes. Por tani presjet janë të lodhura. Fjalia ecën pa frymë. Troket si qyteti pa shenjën e vet dalluese. Fjalët duken të sakatuara, “shtepia”, “kend”, “qetesia”. Mungesa e dy shkronjave është si mungesa e dy dritareve në një fasadë të bukur. Për mua, gjeografia e qyteteve përputhet me topografinë letrare. Poezitë dhe romanet janë episode nga historia e një qyteti të vetëm ku njihen të gjitha qytetet. Por ç’ndodh kur alfabeti i atij qyteti shembet? Kur qyteti bëhet “qyteti” (qyteze) pa ë, si një trup pa frymë të dytë? A humbet ai një pjesë të shpirtit të vet?

Tensioni midis ankthit të ethshëm dhe zbulimit emocionues që më pushton kur endem nëpër qytete imagjinare është tensioni i kohës sonë, lidhja me vendlindjen përplaset me këmbënguljen për identitet të zgjedhur. Edhe gjuha përplaset me shpejtësinë. Ne shkruajmë shpejt, flasim shpejt, harrojmë shpejt. Ë-ja kërkon ndalesë. Ç-ja kërkon kujdes. Të dyja kërkojnë vetëdije. Unë nuk bëj përjashtim. Jam i lidhur me qytetin tim të lindjes, me vatrën familjare dhe kolltukun ku lexoj. Dëgjoj zërat e poetëve dhe shkrimtarëve. Krijoj kozmopole letrare dhe zgjedh lirisht shtëpinë time. Mbështetem në burime të shumta narrative dhe mohoj kronologjinë për t’iu përgjigjur shikimit melankolik të lumit që kërcen në vargjet e Et’hem Haxhiademi në muret e tek Kalaja e Elbasanit. Atje, mbi gurë, çdo ë është një jehonë, çdo ç një teh i butë që ndan kuptimet me saktësi.

Ndihem si në shtëpi edhe në Londër. Faqet e librit valëviten si mushama të modës së vjetër, ndërsa kalimtarët e mbrëmjes nxitojnë pranë dyqaneve të Oxford Street. Nën çatitë e varura të ish-lavdisë koloniale, klithmat pikturojnë portretin e Lord Byron. Them me vete: Londra e tij është Londra ime. Por nëse ai do të shkruante sot shqip, a do t’ia hiqnim edhe atij ë-në dhe ç-në? A do ta lironim nga shenjat që e bëjnë të dallueshëm?

Republika e Shkronjave është në krizë jo sepse mungojnë fjalët, por sepse mungon kujdesi. Ë-ja është frymëmarrja e fshehtë e shqipes, një pushim i vogël që mban ritmin. Ç-ja është kthesa e saj, diferenca midis një rruge dhe një rrëkeje, midis një qeni dhe një qeni që bëhet “qen” pa zë të plotë. Pa to, gjuha bëhet e sheshtë, si një qytet pa relieve.

Dhe unë, njeriu i zakonshëm, vazhdoj të ziej çaj për çdo ç të munguar dhe të vendos çajnikun për çdo ë të harruar. Por e di se kjo është vetëm metaforë. Një ditë duhet t’i kthejmë shkronjat në atdhe. Sepse identiteti nuk është vetëm zgjedhje, është edhe trashëgimi. Dhe trashëgimia fillon me një pikë të vogël mbi një ë, me një bisht të imët nën një ç. për çdo ë të harruar. Por e di se kjo është vetëm metaforë. Një ditë duhet t’i kthejmë shkronjat në atdhe. Sepse identiteti nuk është vetëm zgjedhje, është edhe trashëgimi. Dhe trashëgimia fillon me një pikë të vogël mbi një ë, me një bisht të imët nën një ç.