Fatmir Terziu: Qershixhiu

Qershixhiu

Tregim nga Fatmir Terziu

Ai zvarritej, e zvarritej. Muskulohej e shtriqej. Nxirrte herë gungënyjen e vockël të së majtës, e herë atë të së djathës. Gjithnjë në të tijën. Lëvizës i shkujdesur. Çaprazej e përballej me lëngun e sapodalë të kokërzës vishnjake. Ajo e përskuqur ngulfatej e tultë majë degës së qershizës. Aq sa i erdhi një pickim. Pas atij pickimi të sqeptë të zogut bishtlehtë, kokërza nisi të lëngështohej. Ndjesia e pafajshme i mbuloi tërë atë trupth që shkëlqente në diell. Dhe ai iu afrua më afër. Ndërsa ai i afrohej ngadalë e më shumë asaj vrimëze të hapur si një deriçkë e ngushtë, enkas ndjeu dridhje. Ai ishte krimbi i sapodalë nga veza e fluturës bardhëborë që heshti e ngjeshi vezët e saj mbi gjethen e asaj qershize.

Dhe ashtu kaluan ditët, javët, e mbi kokërzat e tjera ndodhi të popullohej prania e tultë e krimbave të tjerë. Si në një shumësi komunitare, ata shtoheshin e shtoheshin përditë. Kokërzat dukeshin të njëjta, të shijshme, të ëmbla. Sheqer e kaluar sheqerit. I zoti i qershizës, tek e cila i kishte sytë, gëzohej çdo ditë. Fliste me vete dhe bënte aritmetikën e gjërave që do të blinte, pasi t’i shiste ato kokërza të shijshme në tregun e fshatit ngjitur, ku çdo frut piqej, por vetëm qershitë mungonin.

Ishte mesele e gjatë. Kishin tentuar mjaft herë të kultivonin qershi, por thoshin se toka nuk i bënte. Ishin dorëzuar më në fund, se ja ku e kishin fshatin gjiton dhe, fundja, qershi ishin e do të blinin sa për merak. E kështu ndodhte çdo mot, e mot pas moti njësoj. Ashtu ndodhi edhe atë vit. Por atë vit pëshpërima për qershitë me krimba e kishte sikletosur pa masë të zotin e tyre. Nuk dinte si do t’i shkonte fati. Pagjumësia kishte bërë të sajën, aq më shumë, teksa nuk e dinte saktësisht nëse e kishin marrë vesh të gjithë atë punë.

„Nëse ndodh ta dinë të gjithë këtë meselenë e krimbave“, fliste me vete, „qershitë do të përfundojnë në përrua…“

Por ja që fati ia solli në derë një mik, e si mik i mirë, sikurse i thonë, ai iu gjend në ditë të keqe. Me të u gdhinë bashkë duke biseduar, e në të gdhirë diçka iu bë palë në fytyrë me diellin që doli nga kreshta e fshatit përballë.

“Hiç mos u mërzit, këtë punë e ndreq unë!”, - i tha ai.

“Po si? Si do të ndreqet?”, - pyeti qershixhiu.

“Ja, fare lehtë. E di unë një zgjidhje. Këtë e kam nga gjyshi im…”.

Dhe nisi ngadalë e ngadalë t’i tregonte një mesele të hershme. Në fshat kishte jetuar një djalë i vetëm. Ishte rritur si veshka mes dhjamit. E kishin martuar herët. Por vite të tëra Zoti nuk i kishte dhënë fëmijë. Kërko këndej e andej, bëj derman gjithandej, në kisha, xhami, manastire, doktorë e në ilaçe popullore, por pa rezultat. Më në fund i thanë se duheshin mjaft para për të blerë një ilaç që ndodhej vetëm në një shtet perëndimor, diku larg e shumë larg që aty. Që ta blinte atë, duhej të sakrifikonte. Pasi e siguroi gruan e tij të bukur tek prindërit e tij dhe nën kujdesin e dyfishtë të vëllezërve e të prindërve të saj, mori rrugën për nga shteti ku gjendej ilaçi. “Do të punoj disa muaj dhe me paratë e mbledhura do ta blej edhe atë ilaç”.

Kështu ndodhi dhe ishte i suksesshëm. Bleu ilaçin e u kthye në shtëpi. Gruaja e piu ilaçin dhe pas disa muajsh u dha rezultati. Ajo ngeli shtatzënë. Në shtatzëninë e saj kërkonte e kërkonte shumë gjëra që gjendeshin e s’gjendeshin. Një ditë kërkoi qershi. Por kur ajo kërkoi qershi ishte gati fundi i tyre. Sidoqoftë, i shoqi, si për çdo gjë, edhe për to ia plotësoi dëshirën. Ashtu bëri, brodhi nëpër fshatra dhe diku i gjeti. I bleu dhe ia çoi. Ajo hëngri e hëngri, duke qërruar tulet nga krimbat dhe duke i lënë bërthamat në një qoshe.

“Po, pse qershi me krimba më gjete?”, - i tha ajo atij dhe filloi të qante.

I shoqi u prek dhe menjëherë shkoi t’i hakërrehej të zotit që ia kishte shitur. Kur arriti atje, i zoti i qershive kishte dalë në krye të rrugës me paratë e qershive në dorë dhe me një monedhë më shumë madje, e duke buzëqeshur. Pa e hapur ende gojën ai, ia zgjati paratë dhe i kërkoi krimbat, gjoja si evidencë. Kaq ishte dhe ai u kthye në shtëpi mjaft i gëzuar. I tregoi gruas dhe e gëzoi mjaft, por i tregoi edhe babait që e hidhëroi shumë.

“Pse more bir, pse e humbe? Ai të ka paguar sa për një krimb, ndërsa do t’i duhej të paguante disa të tjerë t’i bënin e t’i zinin aq krimba. Ti i ke qërruar i vetëm aq krimba sa i duheshin atij, ai është peshkatar…”.

“Jo, unë po, gruaja,” – ia kishte kthyer ai babait.

Dhe meseleja kishte marrë veshët e njerëzve.

“Ndaj mos u mërzit, unë e di ai është fshat peshkatarësh…, dhe… ka kohë që andej është krizë krimbash. Dëbora që ka rënë në këtë periudhë pranvere i ka lënë me gisht në gojë. Nuk gjejnë dot krimba andej. Kanë gërmuar dynjanë deri në rrëzë dhe nuk gjejnë as krimba toke, jo më krimba të tillë të butë të qershive. I preferojnë mjaft këto për atë lloj peshkimi në liqen”, - sqaroi ai mikun e tij në siklet. Dhe ashtu, mes një dyzimi të tillë, ai vendosi të bënte të paditurin.

Ai ishte i pari që zbriti në tregun e fshatit tjetër. Mbushi koshat me qershi dhe ia ngarkoi gomarit. Atje e prisnin. S’kishte nevojë të jepje lajm. Thuajse e dinin kur vinte ajo kohë dhe kur zbriste ai në atë fshat me kosha.

“Erdhën qershitë, erdhën qershitë!”

Kaq duhej dhe koshat zbrazeshin. Ashtu ndodhi edhe atë ditë. Njerëzit blenë sa u duhej për të ngrënë dhe e pyetën se a do të vinte prapë.

“Po”, - u thoshte ai. “Do të vij edhe katër herë të tjera”.

Qershia kishte bërë prodhim të madh. Dhe ai ishte i gëzuar. Por, teksa bëhej gati të linte fshatin, i del përpara peshkatari i atij fshati.

“E, i shite qershitë?”, - e pyeti ai.

“Po, shyqyr Zotit, mbaruan shpejt dhe kështu jam duke ikur.”

“Bukur, mjaft bukur. Po a do të vish prapë?”

“Po.”

“Atëherë a bëjmë një pazar bashkë?”

“Qoftë për hajër”.

“Ja, ti mos hajde dhe ne i blejmë të gjitha qershitë e tua. Dhe i marrim me po atë çmim që ti i shet. Edhe ti nuk lodhesh, edhe ne bëjmë punën tonë.”

“Mirë, por unë duhet të pyes në shtëpi gruan, djemtë dhe…, pastaj vendosim.”

“Në rregull, por dua përgjigje shpejt, se pastaj bëhet vonë dhe unë shkoj diku tjetër i blej…”

Tre burra e kishin ndjekur nga pas. Pasi dëgjuan kërkesën e peshkatarit, i zunë rrugën më lart dhe i thanë se ata do t’i blenin me çmim më të lartë. Gjatë gjithë rrugës u mendua e u mendua, se pse ia kërkonte peshkatari të gjitha qershitë dhe pse ata tre burra ngulnin këmbë në çmim më të lartë. Por nuk gjeti një përgjigje në mendimet e tij. Atëherë vendosi të shtronte kërkesën e tij në familje. Të gjithë mendoheshin dhe nuk dinin si të vepronin. Tavaja e madhe u kishte hyrë në kokë. Do bënin më shumë para, ndaj më në fund ishin duke vendosur…, kur u dëgjua një thirrje e madhe andej nga fundi i sinorit të tyre.

“O i Zoti i shtëpisë? O i zoti i qershive?”

“Bujrum, erdha.”

Sa doli në krye të avllisë, pa tre burrat që i kishin zënë rrugën pas ndarjes me peshkatarin. Të tre kishin nga një shportë me vete. Dhe sa arriti para tyre, pa një e pa dy, ia hodhën shportat para këmbëve. Ai vetëm vështronte. Herë shportat e herë fytyrat e tyre të zemëruara.

“Çfarë ka ndodhur, bre burra?”

“Si çfarë?”, edhe pyet, u përgjigjën ata si në kor. “Duam paratë mbrapa! Na ke shitur qershitë me krimba. Ne i blemë tek ty dhe nuk i pamë ato. Kur shkuam në shtëpi, ata u kishin ngrënë tulin kokrrave dhe kishin ngelë vetë të shëndetshëm e na kishin lënë ne vetëm bërthamat. Tani ja ku i ke, merri bërthamat dhe na kthe paratë.”

“Ani, bre burra, si me to, e si pa to. Unë dua miq dhe s’dua t’ju humbas. Na paratë dhe ju lutem më mirëkuptoni. Unë nuk dija gjë për këtë. Qenkam turpëruar me ju.”

“Hajt more, bjeri paratë dhe… nuk duam t’ia dimë më tej.”

Ai ua dha paratë, e ata ikën të gëzuar se ia kallën. Ikën duke buzëqeshur tutje, deri sa kaluan kodrën matanë, atë kodër që ishte si një samar mbi kurrizin e dy fshatrave. Në të dalë të fshatit tjetër u doli përpara peshkatari.

“Ë, bre burra, ç’paska ngjarë? Pse qenkeni kaq të buzëqeshur?”

Ata qeshnin me lotë dhe mezi tregonin sa të gëzuar që ishin. Peshkatari i dëgjoi mirë e mirë dhe i la në të tyren. Shkoi në shtëpi, mori kalin dhe ia behu menjëherë në shtëpinë e qershixhiut në fshatin tjetër. E thirri me kujdes dhe i tregoi se si ia kishin punuar ata burra, duke e mashtruar. Kishin qërruar qershitë, e krimbat ia kishin shitur me një çmim sa dyfishi i qershive peshkatarit. Kështu ata kishin fituar dyfish. Pastaj i tha se kishte një plan…

Java tjetër e gjeti prapë të zotin e qershive në tregun e fshatit tjetër. Dhe sa vajti në treg, zbrazi koshat nga gomari e vetë u ul në një rasë guri. Ndezi një cigare dhe filloi të mendohej. U afruan menjëherë ata tre.

“Ë, paske ardhur prapë, ë?”, - i folën ata.

“Po”, u tha plaku, “ç’të bëj, dua të paktën të shes disa prej tyre. Të nxjerr ndonjë qindarkë, se …”

“Hiç, mos ki gajle, i blejmë ne. I blejmë të gjitha.”

“Ashtu?”, - tha plaku, “por unë i shes me çmim akoma më të lartë sot”, duke shtuar se nuk mbante përgjegjësi, nëse ato ishin prapë me krimba.

“Nuk ua kthej më paratë!”, - shtoi plaku.

Ata panë njëri-tjetrin në sy dhe u mirëkuptuan se plaku nuk dinte fare për atë thirrje që kishte bërë peshkatari, se ai do të blinte më shumë krimba për peshkim, se ishte shtuar peshkimi dhe se kishte rritur çmimin e blerjes së krimbave vetëm nja dy-tre orë para mbërritjes së tij në treg. Dhe menduan të blinin kështu ato qershi e kështu do të fitonin dy herë me krimbat dhe me qershitë që do të hanin.

“Mirë, atëherë”, u tha plaku. “Më jepni paratë në dorë dhe ejani merrni qershitë.”

Ashtu u bë. Ata blenë qershitë. Dhe ia filluan punës. Qërro e ha tulet, e hidh bërthamat, e mblidh krimbat. I zuri nata e u bënë telef, sikurse thuhet në ato anë. Ama, ishin të fryrë duke ngrënë edhe qershi. U lodhën e u dërmuan. Kur kishte rënë buzëmbrëmja, morën rrugën për tek peshkatari. Trokitën në derë. Dhe ç’të shihnin, derën ua hapi qershixhiu…