Fatmir Terziu: Pse heshtim kur janë në jetë, dhe ua mbushim gjoksin me 'dekorata' kur ikin

Ka një zakon të vjetër në mendësinë tonë kolektive: të mos e themi fjalën e madhe kur njeriu është ende mes nesh, por ta shqiptojmë me zë të ngritur, me ceremoni dhe me dekorata, sapo ai kalon në kujtesë. Kjo heshtje e gjallë dhe kjo zhurmë e vonuar përbëjnë një kontrast që nuk është thjesht kulturor; është moral, është shoqëror, është një mënyrë e të kuptuarit të vlerës njerëzore kur ajo nuk mund të na dëgjojë më. Në një mjedis të zakonshëm, në një restorant që mban aromën e byrekut të sapopjekur dhe tingujt e një muzike që ngjall kujtime, një takim i thjeshtë kthehet në një udhëtim të tërë në kohë. Në qendër të këtij rrëfimi qëndron figura e Profesorit të muzikës, Adham Prifti, një njeri që nuk e ka kërkuar kurrë zhurmën e vlerësimit, por që e ka prodhuar atë në heshtje për dekada.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja që na ndjek: pse e shohim njeriun si “të madh” vetëm kur ai largohet nga jeta aktive, kur nuk mund të dëgjojë më as lavdërimet dhe as harresën? Historia e tij nuk është thjesht një biografi artisti. Është një rrëfim për një brez që mësoi të krijojë me pak mjete dhe shumë pasion; që ndërtoi instrumente, që shpiku tinguj, që mbajti gjallë muzikën në kohë kur ajo ishte më shumë shpirt se sa sistem. Është historia e një njeriu që u rrit mes Shtëpisë së Pionierit, orkestrave të vogla, festivaleve të rretheve dhe më pas u shtri në hapësira më të gjera, pa humbur kurrë thjeshtësinë. Por shoqëria jonë shpesh e konsumon këtë lloj historie si kujtim, jo si vlerë të gjallë. Ne i mbajmë njerëzit e talentuar në një lloj pritjeje të gjatë: presim të bëhen “të përfunduar” për t’i vlerësuar. Presim që të mos jenë më pjesë e përditshmërisë, që të mos kërkojnë më asgjë, që të jenë tashmë vetëm emër. Dhe vetëm atëherë, i vendosim stema mbi gjoksin që nuk rreh më.

Por jeta e një artisti si Adham Prifti nuk ka qenë kurrë statujë. Ka qenë lëvizje, përpjekje, mësimdhënie, krijim, udhëtim mes qyteteve dhe brezave. Ka qenë një laborator i gjallë i muzikës dhe i kulturës, ku çdo nxënës, çdo bashkëkohës, çdo skenë e vogël ka qenë një dëshmi e ndikimit të tij. Ne nuk kemi mungesë figurash të tilla; kemi mungesë vëmendjeje në kohë reale. Dhe kjo është më e rënda. Sepse kur vlerësimi vjen vonë, ai nuk është më inkurajim. Është ritual. Është formalitet. Është një mënyrë për të larë ndërgjegjen kolektive, jo për të ndriçuar një jetë që ende mund të ndriçojë të tjera jetë.

Në këtë editorial nuk bëhet fjalë vetëm për një individ. Bëhet fjalë për një model sjelljeje shoqërore. Për mënyrën se si i trajtojmë mësuesit, artistët, krijuesit, njerëzit që ndërtojnë kulturën tonë pa zhurmë, pa marketing, pa kërkuar vend në podium. Nëse sot kujtojmë se një kitarë elektrike e ndërtuar me duar në kushte të vështira ishte më shumë se një instrument, ajo është sepse dikush e bëri atë të mundur kur askush nuk po e shihte si “të rëndësishme”. Nëse sot flasim për një jetë të mbushur me muzikë, kjo është sepse dikush nuk e ndali kurrë mësimin, edhe kur askush nuk i garantonte asgjë në këmbim. Por pyetja mbetet e hapur dhe e dhimbshme: pse nuk e themi këtë kur duhet? Pse nuk i japim njeriut vlerën në momentin kur ajo mund të kthehet në forcë për të vazhduar? Pse presim që historia të mbyllet për ta lexuar si libër të shenjtë?

Shoqëria që vlerëson vetëm pas përfundimit, në fakt nuk vlerëson; ajo arkivon. Dhe arkivi, sado i pasur të jetë, nuk i ngroh më duart e askujt. Prandaj, ky reflektim nuk është thjesht për kujtesën, por për ndërgjegjen. Për nevojën për ta kthyer vlerësimin në praktikë të përditshme, jo në ceremoninë e vonuar të lamtumirës. Për të kuptuar se njerëzit si Adham Prifti nuk janë kapituj të mbyllur, por faqe që ende shkruajnë. Sepse në fund, nuk është tragjedia që ata ikin. Tragjedia është që ne shpesh fillojmë t’i dëgjojmë vetëm pasi heshtin.