Fatmir Terziu: Prof. Ajet Sadiku, një jetë të tërë në arsim dhe një emër me vlerë në emigrim

Profesor Ajet Sadiku, një jetë të tërë në arsim dhe një emër me vlerë në emigrim

Prof Dr Fatmir Terziu

Tashmë ai shijon kohën e lirë. Atje në emigrim koha mbetet sidoqoftë një kohë ku sfidon kohërat. Kohëra që vijnë jo krejt papritur, por që, sapo ndodhin, të krijojnë ndjesinë se një derë e vjetër e kujtesës është hapur përsëri. Para pak ditësh, komunikova me Tatjana Uruçin dhe, gjatë bisedës, mësova se ajo ishte vajza e një prej mësuesve të mi të respektuar, Profesor Ajet Sadikut, si edhe mbesa e mjekut stomatolog Muharrem Kadriu, një tjetër emër i njohur dhe i respektuar në kujtesën time. Ishte një nga ato rastësi të bukura të jetës, kur një njeri që e njeh përmes kujtesës tënde të hershme shfaqet papritur në një lidhje të re, përmes një vajze, një familjeje dhe një historie që vazhdon të jetojë. Nuk mund të mos i shkruaja menjëherë Tatjanës. I thashë se ishte një gëzim i veçantë të mësoja se ajo ishte vajza e Profesor Ajet Sadikut dhe mbesa e Muharrem Kadriut, dy njerëz që për mua nuk ishin thjesht emra, por pjesë e një kohe, e një mjedisi njerëzor dhe e një kujtese që nuk është shuar. Për mua, Ajet Sadiku nuk është vetëm një emër i nderuar në historinë e arsimit, por para së gjithash është mësuesi im. Dhe kur një njeri ka qenë mësuesi yt, ai nuk mbetet vetëm në faqet e një kujtese profesionale, ai bëhet pjesë e formimit tënd, e viteve kur një fjalë e tij, një këshillë, një shpjegim apo edhe një mënyrë e të parit të botës mund të mbetet gjatë në mendjen e nxënësit. Por historia e Ajet Sadikut nuk nis me të. Për ta kuptuar më mirë atë, duhet të kthehemi më larg, te rrënjët e familjes dhe te një traditë që e ka lidhur këtë emër me arsimin shqip shumë përpara se Ajeti të merrte në dorë ditarin e mësuesit.

Në Trebisht-Çelebi, në atë hapësirë ku historia e vendit dhe historia e njerëzve janë ndërthurur gjithmonë me njëra-tjetrën, shtëpia e familjes Sadiku kishte qenë shumë më tepër se një shtëpi. Ajo ishte kthyer në një vend ku fjala shqipe mund të mësohej, të dëgjohej dhe të përcillej te brezat. Shkolla shqipe në Trebisht ishte hapur në prill të vitit 1914, duke u bërë një vatër e rëndësishme e luftës kundër analfabetizmit dhe e zgjimit të vetëdijes kombëtare në mbarë qarkun e Dibrës. Brenda kësaj atmosfere të etjes për dije, familja Sadiku kishte dhënë edhe kontributin e vet. Një nga figurat që duhet kujtuar në këtë varg është Xhevat Fido Sadiku. Gjatë vitit 1924 dhe muajve të parë të vitit 1925, ai dha mësim në gjuhën shqipe për brezat e parë të nxënësve të këtij fshati. Ai rridhte nga lagjja Trebisht-Çelebi dhe, në një kohë kur shkronja shqipe ishte ende një akt i madh kulturor e kombëtar, i ati i tij hapi falas dyert e shtëpisë së tij për arsimin. Ishte një veprim që mund të dukej i thjeshtë në atë kohë, por që sot, kur e shohim nga largësia e historisë, merr një domethënie shumë më të madhe, sepse arsimi nuk fillon gjithmonë me ndërtesën e shkollës, ndonjëherë ai fillon me një derë shtëpie që dikush vendos ta hapë për fëmijët e të tjerëve.

Dhe ndoshta është pikërisht kjo arsyeja pse historia e Ajet Sadikut nuk mund të ndahet nga historia e familjes së tij. Në një mënyrë të heshtur, por të fuqishme, ai vazhdoi një rrugë që kishte nisur shumë më herët. Nëse Fido Sadiku kishte hapur shtëpinë e tij për të mësuar shqip, Ajet Sadiku do t'ia kushtonte një jetë të tërë profesionit të mësuesit. Breza nxënësish do të kalonin para tij dhe ai do të ishte aty, me përgjegjësinë e njeriut që nuk përcjell vetëm dije, por edhe një mënyrë të të menduarit dhe të të qëndruarit në jetë. Ajet Sadiku punoi për një jetë të tërë në arsim. Si mësues, ai u shërbeu shumë brezave dhe e jetoi profesionin e tij jo si një detyrë që mbaronte me orën e fundit të mësimit, por si një përgjegjësi ndaj vendit dhe njerëzve. Për shumë vite ai ishte pjesë e asaj bote të mësuesve që punonin larg zhurmës, në shkolla ku kushtet nuk ishin gjithmonë të lehta, por ku rëndësia e fjalës së mësuesit ishte shumë më e madhe se çdo vështirësi materiale.

Pastaj erdhi demokracia dhe bashkë me të ndryshoi edhe harta e jetës së shumë shqiptarëve. Ajet Sadiku e la profesionin e tij në fshat dhe u vendos në Sukth të Durrësit. Ishte një tjetër fillim, në një kohë kur Shqipëria po kalonte nga një botë në tjetrën dhe njerëzit po përballeshin me pyetje që deri atëherë nuk i kishin bërë kurrë. Ku do të jetojmë? Si do t'i rrisim fëmijët? Çfarë pune do të bëjmë? A duhet të ikim apo të qëndrojmë? Edhe Ajeti, si shumë shqiptarë të asaj kohe, mori rrugën e emigrimit. U nis drejt Italisë me gomone, me atë udhëtim të vështirë që për një brez të tërë shqiptarësh u bë një nga simbolet më të forta të viteve të para të emigrimit. Pas detit nuk e priste një jetë e gatshme. E priste një vend i ri, një gjuhë që nuk e njihte dhe një shoqëri ku duhej ta rindërtonte nga e para vendin e tij. Gjuha ishte një nga vështirësitë e para. Për një njeri që kishte kaluar pjesën më të madhe të jetës duke u marrë me fjalën, librin dhe nxënësin, të gjendej përballë një gjuhe të huaj ishte një paradoks i veçantë. Por Ajeti nuk u dorëzua. Filloi ta mësonte italishten, dalëngadalë hyri në jetën e re dhe, sapo u sistemua, tërhoqi pranë vetes edhe familjen. Kjo ishte një tjetër faqe e rëndësishme e jetës së tij: emigrimi nuk do të ishte thjesht largim nga vendi, por përpjekje për të ndërtuar një jetë të re për të gjithë familjen.

Ajet dhe Fatime Sadiku kanë qenë prindër shembullorë dhe njerëz shumë punëtorë. Në emigrim, ata nuk u mjaftuan me mbijetesën, punuan për të ndërtuar. Dhe ndoshta këtu qëndron një nga kuptimet më të bukura të emigrimit të tyre, se ata nuk e morën me vete vetëm familjen, por edhe një kulturë pune, përgjegjësie dhe qëndrueshmërie që ishte formuar shumë më herët, në vendlindje. Në vitin 2003, Ajeti, së bashku me djalin e tij, Xhevit Sadiku, hapën një firmë ndërtimi në Itali. Firma mori emrin e stërgjyshit: “FIDA EDILE SRL”. Nuk ishte vetëm një zgjedhje emri. Ishte një mënyrë për ta mbajtur të gjallë lidhjen me rrënjën. Në një vend të huaj, ku familja po ndërtonte një kapitull të ri, emri i një paraardhësi nga Trebishti vazhdonte të jetonte në një tjetër gjuhë dhe në një tjetër shoqëri. Sot, kjo kompani ka rreth 150 punëtorë. Shifra është domethënëse, por pas saj duhet parë njeriu. Sepse pas një firme, pas një numri punëtorësh, pas një emri të regjistruar në dokumente, qëndron historia e një familjeje që dikur kishte një shtëpi të hapur për mësimin e shqipes dhe që, shumë dekada më vonë, në një vend tjetër, ngriti një veprimtari të rëndësishme ekonomike.

FIDA EDILE SRL, me bazë në Treviso, Itali, është një kompani ndërtimi me përvojë, e themeluar dhe e zhvilluar mbi një traditë të fortë pune, profesionalizmi dhe përkushtimi. Kompania operon në sektorin e ndërtimit dhe realizon punime të ndryshme ndërtimore, duke i kushtuar rëndësi cilësisë, korrektësisë dhe standardeve profesionale. Me një ekip të gjerë punonjësish dhe një aktivitet të konsoliduar, FIDA EDILE SRL është kthyer në një emër të rëndësishëm në fushën e saj.

E drejtuar mbi bazën e një kulture pune familjare dhe të përgjegjshme, FIDA EDILE SRL synon të vazhdojë zhvillimin e saj duke bashkëpunuar me punëtorë të kualifikuar dhe profesionistë të sektorit të ndërtimit. Kompania vlerëson veçanërisht përvojën, korrektësinë dhe aftësinë për të punuar në ekip, duke krijuar mundësi punësimi për profesionistë që dëshirojnë të ndërtojnë një marrëdhënie të qëndrueshme pune në Itali dhe në projekte të ndryshme të sektorit të ndërtimit.

Kështu, historia e Ajet Sadikut duket sikur përshkon një hark të gjatë, nga shtëpia ku mësohej shqip në Trebisht-Çelebi, te klasa e mësuesit në Shqipëri, nga rruga e vështirë e emigrimit me gomone te vendosja në Itali, nga mësuesi që u shërbeu brezave në shkollën „10 Dëshmorët“ Trebisht, te sipërmarrësi që, së bashku me të birin, krijoi vende pune dhe ndërtoi një emër të familjes në emigrim. Por ajo që më tërhoqi më shumë në këtë histori nuk është vetëm suksesi ekonomik. Është vazhdimësia, sepse një familje nuk matet vetëm me atë që arrin në një brez. Ajo matet edhe me atë që përcjell. Nëse një paraardhës hapi shtëpinë e tij për të mësuar shqip, një pasardhës iu përkushtua arsimit për gjithë jetën, ndërsa një tjetër brez ndërtoi një sipërmarrje në emigrim, atëherë kemi përpara jo thjesht një histori familjare, por një vijimësi të punës, dijes dhe përgjegjësisë.

Ndoshta kjo është edhe arsyeja pse biseda në rrjetin social Facebook me Tatjana Uruçin më bëri të kthehem te kujtimi i mësuesit tim. Një vajzë të hap papritur një derë drejt së kaluarës dhe pas asaj dere nuk gjen vetëm një fotografi të vjetër apo një emër të njohur, por një histori të tërë njerëzish. Gjen mësuesin që ke pasur dikur, babanë e saj, gjen gjyshin, gjen dajën e saj intelektualin Muharrem Kadriu, mjek stomatolog me emër të mirë në vendlindje dhe Elbasan, gjen Trebishtin, shtëpitë, shkollën shqipe, njerëzit që besuan te dija; dhe më pas gjen Italinë, emigrimin, punën, familjen dhe një brez të ri që vazhdon ta mbajë emrin e të parëve. Kujtesa, në fund të fundit, nuk është një fotografi e ngrirë. Ajo është një rrugë që vazhdon të lidhë njerëzit edhe atëherë kur koha ka larguar vendet, profesionet dhe rrethanat. Dhe historia e Ajet Sadikut është një nga ato histori ku arsimi, familja, emigrimi dhe puna nuk qëndrojnë të ndara, por bëhen pjesë e së njëjtës vijë jetësore.

Nga Trebisht-Çelebia ku dikur një shtëpi u hap për të mësuar shqip, te klasat ku Ajet Sadiku u mësoi brezave, e deri te Italia ku emri “FIDA EDILE” vazhdon të punojë e të ndërtojë, duket sikur një fjalë e vetme e përshkon të gjithë këtë histori, vazhdimësi. Dhe ndoshta kjo është trashëgimia më e madhe që mund të lërë një familje, jo vetëm emrin, por dëshirën për të mos e lënë atë emër të ndalet. Të parët hapën një derë për dijen, brezat që erdhën pas tyre e kthyen dijen në profesion, profesionin në përkushtim, dhe përkushtimin në një jetë pune që vazhdoi edhe përtej kufijve të vendlindjes. Prandaj, kur them Ajet Sadiku, një jetë të tërë në arsim dhe një emër me vlerë në emigrim, nuk kam parasysh vetëm një mësues që emigroi dhe një familje që u vendos në Itali. Kam parasysh një rrugëtim që nis shumë më herët, në një shtëpi të hapur për shkronjën shqipe, kalon përmes brezave të nxënësve, përshkon detin e vështirë të emigrimit dhe arrin në një tjetër vend, ku puna e familjes vazhdon të mbajë gjallë emrin e të parëve. Kjo është historia që më solli përsëri te mësuesi im. Dhe ndoshta është një nga ato histori që nuk duhen lënë vetëm në kujtesën e familjes, sepse aty ku një njeri i ka kushtuar jetën arsimit, aty ku një familje ka hapur shtëpinë për shqipen dhe aty ku brezat kanë ditur ta vazhdojnë punën në një vend të huaj, historia private bëhet pjesë e një kujtese më të madhe, asaj të njerëzve që kanë ditur të marrin me vete rrënjët, edhe kur jeta i ka detyruar të ndërtojnë larg tokës ku ato rrënjë janë mbjellë.