Fatmir Terziu: Poezia Ekzuberative, kur poezia kërkon të dalë përtej vetvetes

Dhe ja ku vjen talenti nga Durrësi. Pol Milo është nga ata ideator, krijues që nuk mjaftohen vetëm me poezinë si akt individual, por kërkojnë të ndërtojnë rreth saj një hapësirë komunikimi, bashkëpunimi dhe mendimi filozofik. I ardhur nga Durrësi, një qytet ku deti, kujtesa dhe kultura kanë krijuar prej kohësh një marrëdhënie të veçantë me fjalën artistike, Milo dëshmon se talenti i vërtetë nuk matet vetëm me atë që shkruan, por edhe me atë që arrin të ndezë te të tjerët. Ideja e “Poezisë Ekzuberative” dhe mënyra se si ajo u shndërrua në një projekt konkret dëshmojnë një mendje krijuese që kërkon të eksperimentojë, të hapë debate dhe ta vendosë poezinë në një marrëdhënie më të gjallë me kohën, me kritikën dhe me përvojën njerëzore. Ajo që e bën veçanërisht të çmuar punën e Pol Milos është këmbëngulja për ta kthyer një ide në një veprim kulturor të prekshëm. Përmes Botimeve 2M, ai ka dëshmuar se një projekt letrar mund të ndërtohet mbi bashkëpunimin dhe dialogun, duke mbledhur rreth vetes poetë, studiues, kritikë dhe njerëz të kulturës. Në këtë kuptim, Pol Milo nuk shfaqet vetëm si një talent krijues, por edhe si një njeri i kulturës që di të organizojë energjitë krijuese dhe t'u japë atyre një drejtim. “Poezia Ekzuberative” është, në një masë të rëndësishme, pasqyrë e kësaj qasjeje: një ide e guximshme që ka gjetur forcën për t'u bërë projekt, libër dhe hapësirë dialogu. Për këtë arsye, urimi për të nuk është thjesht një urim për një botim të përfunduar, por një vlerësim për talentin, këmbënguljen dhe vizionin e një krijuesi durrsak që po i jep fjalës poetike një tjetër mundësi për të komunikuar me kohën.

Ndaj ndodh kur një projekt letrar nuk mbyllet me faqen e fundit të një libri, sepse vetë libri është vetëm gjurma e dukshme e një udhëtimi shumë më të gjatë, të nisur nga një ide, e ushqyer nga debate, komente, kundërshti, lexime, interpretime dhe mbi të gjitha nga dëshira për ta parë poezinë jo si një hapësirë të mbyllur në vetvete, por si një fushë të hapur ku fjala mund të provojë kufijtë e saj. Pikërisht në këtë hapësirë vjen projekti “Poezi Ekzuberative”, i cili tashmë finalizohet me sukses si një përpjekje poetike, kërkimore dhe kulturore që meriton të lexohet jo vetëm për atë që përmban, por edhe për pyetjet që ngre. Në themel të këtij projekti qëndron ekzuberizmi, një kërkim poetik që nis nga liria e shprehjes dhe nga nevoja për ta çliruar poezinë prej disa prej kufijve të saj të zakonshëm. Poezia ekzuberative nuk kërkon thjesht të jetë e bukur në formën tradicionale të së bukurës poetike; ajo kërkon të jetë e gjallë, e guximshme, e hapur ndaj përplasjes me idenë, ironinë, mendimin, eksperiencën njerëzore dhe realitetin që shpesh nuk pranon të futet në kallëpe të gatshme. Ekzuberizmi, në këtë kuptim, mund të shihet si një prirje drejt tejmbushjes së shprehjes, drejt një poezie që nuk kënaqet me atë që është thënë tashmë, por kërkon të zbulojë se çfarë mund të thuhet ende, si mund të thuhet ndryshe dhe deri ku mund të shkojë fjala poetike kur ajo vendos të mos qëndrojë brenda kufirit të sigurt.

Kjo është edhe arsyeja pse “Poezi Ekzuberative” nuk duhet parë vetëm si një përmbledhje poetike, por si rezultat i një procesi dialogjik, në të cilin poezia është vënë në marrëdhënie me poetin, studiuesin, kritikun dhe lexuesin. Në të ka ide, debate, komente dhe kritikë; ka përplasje këndvështrimesh dhe tentativa për të kuptuar se çfarë ndodh me poezinë kur ajo guxon të ndryshojë mënyrën e vet të frymëmarrjes. Një projekt i tillë bëhet i rëndësishëm pikërisht sepse nuk pretendon ta mbyllë debatin, por e hap atë. Në këtë rrugëtim meriton një përshëndetje të veçantë Pol Milo, talenti nga Durrësi, ideatori dhe realizuesi i këtij projekti, i cili, përmes Botimeve 2M, ka ditur ta kthejë një ide poetike në një hapësirë konkrete komunikimi kulturor. Vlera e një ideatori të vërtetë nuk qëndron vetëm në aftësinë për të menduar një projekt, por në këmbënguljen për ta çuar atë deri në fund, duke mbledhur rreth tij zëra të ndryshëm, duke pranuar dialogun dhe duke e lënë krijimtarinë të përballet me mendimin kritik. Në këtë pikë, puna e Pol Milos merr një dimension përtej një botimi të zakonshëm: ajo bëhet një përpjekje për të krijuar një klimë ku poezia mund të diskutohet, të sfidohet dhe të rizbulohet.

Durrësi, një qytet që e ka lidhur historinë e vet me detin, lëvizjen, udhëtimin dhe përplasjen e kulturave, duket sikur e gjen natyrshëm një tjetër horizont në këtë projekt. “Poezi Ekzuberative” vjen prej këtij mjedisi dhe njëkohësisht kërkon të dalë përtej tij, duke e shndërruar qytetin në një pikënisje të një dialogu më të gjerë letrar. Në këtë kuptim, roli i Shtëpisë së Shkrimtarëve dhe Artistëve Durrës (ShShA Durrës), i Antologjisë së Poezisë Durrsake, i Bibliotekës Publike Durrës, me drejtuesen Mirela Ylli dhe moderatoren Teuta Dhima, si dhe i Antologjisë së Poezisë për Detin, merr një rëndësi të veçantë për dokumentimin, ruajtjen dhe promovimin e krijimtarisë poetike të qytetit. Një projekt i tillë nuk mund të ekzistonte pa njerëzit që i japin zë poezisë. Prandaj mirënjohja shkon për poetët dhe krijuesit Agim L. Bajrami, Vladimir Muça, Meçan Hoxha, Besim Dema, Skënder Milaqi, Erjon Muça, Isuf Zenuni, Maxhun Osmanaj, Mitro Qeparoi, Nuri Bufi, Merita Kuçi, Mimoza Munushtiri, Edmond Llaçi, Ilir Paja, Ervin Teferici, Mandi Yzeiraj, Ilirjan Nastas, Zanë Mehmeti, Dashnor Dalanaj, Vlash Shorja, Menda Vreto, Mira Kauri, Vasil Kovi, Rifat Ismaili, Ilir Kushi, Remi Ilir Kushi, Shkrues Hamdi, Erjon Muça, Tregimtar Remi dhe Tahir Tanushi, të cilët kanë qenë pjesë e këtij mozaiku krijues. Po aq i rëndësishëm është dialogu me studiuesit dhe kritikët, sepse poezia, kur hyn në hapësirën e mendimit, fiton edhe një jetë tjetër. Në këtë drejtim, projekti përcjell mirënjohje për Fatmir Terziun, Durim Çaçën, Dimitrov Popovic, Fatmir Mingulin, Robert Martikon, Angjelina Nikën, Florian Lazon, Flazo Lazon, Jessica Troy, Matthew Gleason, Timo Merkurin, Ermal Spahiun, Doranin Agalliu Ekkm, Myzafer Ramzotin, Adham Priftin dhe Pajtim Çaushin, duke dëshmuar se poezia ekzuberative nuk kërkon vetëm zërin e poetit, por edhe syrin interpretues të atij që e lexon, e analizon dhe e vendos në marrëdhënie me kohën.

Një tjetër dimension i këtij projekti është ai akademik. Mirënjohja për Universitetin “Aleksandër Moisiu” Durrës (UAMD), Prof. Dr. Osman Metallën, Fakultetin e Edukimit dhe Degën e Letërsisë, Prof. Dr. Enida Lama Godime, lidhet me nevojën që krijimtaria letrare të mos mbetet vetëm në rrethin e autorëve, por të hyjë edhe në hapësirat ku ajo mund të diskutohet, të studiohet dhe të interpretohet. Në një kohë kur letërsia ka nevojë më shumë se kurrë për dialogun mes krijimtarisë dhe mendimit akademik, ura të tilla janë të domosdoshme.

Po kështu, vendin e vet në këtë përpjekje e kanë edhe Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit (QKLL), studiuesja Alda Bardhyli, poetet Mimoza Ahmeti e Rita Petro, poeti Ilir Shyta dhe të gjithë ata që kanë qenë pjesë e këtij dialogu poetik e kulturor. Prania e tyre dëshmon se një projekt letrar merr kuptim të plotë kur arrin të krijojë një rreth bashkëbisedimi dhe kur fjala poetike nuk mbetet e izoluar në faqet e librit, por kalon te lexuesi, te kritika dhe te institucionet që kujdesen për jetën e librit. Në fund të këtij udhëtimi, ajo që mbetet nuk është vetëm një libër, por një ide që kërkon të vazhdojë të jetojë. “Poezi Ekzuberative” është një ftesë për ta parë poezinë si një energji që mund të tejkalojë format, si një gjuhë që mund të hyjë në debate me kohën, si një hapësirë ku ironia mund të bashkëjetojë me ndjeshmërinë, ku mendimi mund të bashkohet me figurën poetike dhe ku eksperienca njerëzore mund të shndërrohet në një mënyrë të re të të parit. Prandaj, finalizimi i këtij projekti është një moment urimi, por edhe një moment reflektimi. Urime Pol Milos, ideatorit dhe realizuesit të këtij kërkimi poetik, urime Botimeve 2M dhe Shtëpisë së Shkrimtarëve dhe Artistëve Durrës, si dhe të gjithë poetëve, studiuesve, kritikëve, institucioneve dhe bashkëpunëtorëve që u bënë pjesë e tij. Sepse çdo projekt që i jep poezisë një arsye të re për të folur, për t'u debatuar dhe për t'u lexuar, është një kontribut në jetën e kulturës; dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron thelbi i poezisë ekzuberative: jo të qëndrojë brenda kufirit të asaj që dihet, por të guxojë të kërkojë atë që ende nuk është thënë.