Fatmir Terziu: Një libër me potencial të lartë hulumtues për Kombin

 Prof. Dr. Fatmir Terziu

Sapo doli nga botimi, pra ka bërë hapin e parë për të dalë në sytë e lexuesit, libri më i ri i Prof. Dr. Mehdi Hysenit, „Kombi: Kombi kosovar-Mohim i kombit shqiptar“. Në këtë libër me tema të rëndësishme rreth diskursit përkatës, shihet rëndësishëm një akt lokucionar, pasi shumë gjëra janë nga prezencat publike, e folura mediative, të dhënat gojore të transmetimeve televizive e mjaft të ngjashme. Dua të sqaroj që në fillim se në Teorinë e Aktit të të Folurit, një akt lokucionar i referohet aktit bazë të shqiptimit të një fjalie me një kuptim specifik, duke përfshirë kuptimin dhe referencën e saj. Në thelb është akti i të thënit të diçkaje dhe i të bërit që dëgjuesi ta kuptojë atë në një mënyrë të veçantë.

Si pasojë të kryesh një akt lokucionar në përgjithësi do të thotë me vetë këtë fakt të kryesh një akt ilokucionar. Kështu, kur kryejmë një akt lokucionar, ne kryejmë akte të tilla si: të bësh ose t'i përgjigjesh një pyetjeje, të informosh, të sigurosh, të paralajmërosh, të shpallësh një vendim ose qëllim... të kritikosh, të identifikosh... Do ta shpërfill numërimin e gjerë të akteve të të folurit ilokucionar, që bën J. Austin në veprën e saj, si një paradigmë të mundshme për përpjekjen time për të zbuluar kuptimin „subjektiv“ të akteve të të folurit të shkëputura e të akumuluara nga Prof. Dr.Mehdi Hyseni në këtë libër e që në fakt janë thelb në komunikimin dialogjik, pasi akti i të folurit nuk përkon domosdoshmërisht me shprehjen diskursive. Duke ditur se si kriter që dallon aktet e ndryshme të të folurit në një nivel logjik, autori në tematikën e tij të librit përdor diferencimin midis modaliteteve që lejon fjalia, sikurse janë propozimi pohues, propozimi pyetës, propozimi urdhëror. Identifikimi i aspekteve ilokucionare të aktit të të folurit të deklaruara në këtë hulumtim i referohen jo thjesht intepretimit të një propozimi, por mbesin shprehimisht si përgjigje të pjesëmarrësve në dialogje, ose në monologje që cekin apriori tematikën e fryrë dhe spontane të „Kombit Kosovar“.

I. Karakteristikat e përgjithshme të punës së autorit

Problemet që lidhen me zhvillimin historik dhe specifikat specifike të terminologjisë së Kombit dhe, në përputhje me rrethanat, manifestimet e ndryshme të identitetit kolektiv (kombëtar, etnik, fetar, rajonal, etj.) midis shqiptarëve të Kosovës (një komunitet shqipfolës që banon në Republikën e Kosovës) janë identifikuar prej kohësh nga shkencat shoqërore ndërkombëtare si çelës për një kuptim adekuat të historisë së këtij shteti më të ri të Botës në epokën moderne. Në realitet, kjo është një periudhë e prodhimit aktiv, adaptimit dhe kontestimit të ideve të ndryshme që sot mund t'i kategorizojmë si „nacionaliste“, dhe që në fund të fundit rezultuan në konstituimin e Kosovës si një komb modern. Në kundërshtim me bindjet mbizotëruese në shkencën historike, ndërtimi i kombit të ashtuquajtur „Kosovar“ është larg nga të paturit e karakteristikave të një fenomeni politik, kulturor dhe shoqëror të drejtpërdrejtë dhe të qëndrueshëm. Përkundrazi, konteksti historik na jep baza për ta njohur këtë problem si një proces gradual të debateve kronike brenda komunitetit, rinegociimeve dhe kontestimeve të pashmangshme. Brenda këtij procesi, vërehen përpjekje për të zbatuar projekte të ndryshme kombëtare dhe identitare, të cilat kanë një ndikim të paqartë shoqëror dhe në disa raste janë madje antagoniste ndaj njëra-tjetrës.

Nga ana tjetër, procesi i treguar i ndërtimit të llojeve të ndryshme të identitetit, kryesisht kombëtar, midis tshqiptarëve të Kosovës duhet të konsiderohet në një ndërlidhje të domosdoshme me kontekstin e përgjithshëm të shtetit shqiptar në një perspektivë historike afatgjatë (uzurpuese, dominuese, shoviniste, pos-indipendente). Mund të justifikohet argumenti se proceset që ndodhin në shoqërinë dhe shtetin dominues kanë një shkallë të ndryshme ndikimi në zhvillimin shumëplanësh të të gjitha komuniteteve në këtë hapësirë, përfshirë minoritetet e tjera. Në këtë drejtim, shqiptarët e Kosovës bëhen subjekt i politikave të ndryshme dhe në shkallë të gjerë me një drejtim specifik të inxhinierisë sociale, duke pasur si qëllim përfundimtar krijimin e identiteteve të pakicave që janë maksimalisht plotësuese me kornizën e përgjithshme shoviniste. Nga kjo perspektivë, praktika tregon se pavarësisht ndryshimeve dramatike të natyrës politike dhe të tjera në shekullin e 20-të dhe veçanërisht në shekullin e 21-të, vërehet një lloj vazhdimësie në politikat e ndërtimit të ndikimit shovinist (serbist, kolonialist, post-jugosllav) të identiteteve, gjë që nga ana tjetër përfaqëson një domosdoshmëri të pakushtëzuar për ruajtjen e karakterit polietnik të shtetit.

1. Rëndësia e temës

Për shkak të rëndësisë së saj të konsiderueshme, çështja e lartpërmendur ka qenë prej kohësh një objekt i rëndësishëm interesi kërkimor në fusha të specializuara akademike (histori, antropologji, albanologji, etj.). Në këtë drejtim, tema merr pjesë njëkohësisht në tre fusha kërkimore në shkallë të gjerë dhe të ndara - 1) zhvillimi historik i shqiptarëve të Kosovës në veçanti, 2) çështja kombëtare në aspektin polietnik në kontekste të ndryshme historike, dhe 3) debati teorik i gjatë mbi thelbin e kombeve dhe nacionalizmit, i cili është shfaqur në drejtimin specifik të të ashtuquajturave studime të nacionalizmit. Mungesa e një konsensusi shkencor përfundimtar dhe përgjithësisht të përbashkët përcakton kryesisht rëndësinë e vazhdueshme të temës në një kontekst bashkëkohor, si dhe nevojën për të aplikuar qasje dhe koncepte të reja kërkimore që potencialisht mund të pasurojnë njohuritë tona për problemin në shqyrtim. Bazuar në vëzhgimet e Prof. Dr. Mehdi Hysenit, gjendet nocioni i prirur të argumentoj rëndësinë shkencore (dhe në jo më pak masë shoqërore) të temës me disa rrethana të rëndësishme, duke u ndalur në momente dhe pika të rëndësishme e aspekte po aq domethënëse të kontestit në fjalë.

Nga një arkipelag i zhdërvjellët dhe i mjegullt në skajet e botës dhe historisë dhe pasuesi i kulturës së hershme, dardane - kjo është e kaluara e Dardanisë. Por, sot, Kosova po përjeton një traumë akute identiteti të ngatërruar me dashje nga ngatërestar e të qëllimtë, të tërhequr njëkohësisht drejt trashëgimisë së saj ilire, arbërore, dardane, evropiane, atlantike dhe më gjerë. Për të kuptuar zhvendosjen dhe shembjen, duhet të shikojmë prapa: te evolucioni, arritjet, kompleksitetet dhe tensionet e Kosovës, ku libri dhe studimi i Prof. Dr. Mehdi Hyseni shtron mjaft detaje. Në një vështrim të ri inovativ mbi këtë pikë, Prof. Dr. Mehdi Hyseni, eksploron mbi mijëra vjet histori faktike duke shqyrtuar mjaft dokumente që tregojnë historinë e asaj që e bën Kombin shqiptar dhe vetë Kosovën unike në trungun e begatë shqiptar.

Disa nga këto dokumente janë të njohura. Shumica jo. Secili zbulon diçka të rëndësishme rreth shqiptarisë dhe popullit të saj. Nga debati tek realiteti, Anatomia e një Kombi zbulon një Kosovë që nuk e kemi parë kurrë më parë. Njerëzit janë në zemër të historisë: një art më vete në histori dhe fakte.

Prof. Dr. Mehdi Hyseni përzien gjallërisht historitë njerëzore me dokumentet e përzgjedhura për të nxjerrë në pah larminë dhe kompleksitetin mahnitës të arritjeve dhe dështimeve të faktit rreth asaj që në një vështrim të freskët dhe të mprehtë në psikikën e sotme Perëndimore mbetet mjaft delikate. Kjo është vërtetësia ashtu siç duhet të tregohet: një rrëfim magjepsës dhe argëtues i faktorëve që mbajtën gjallë Kombin shqiptar dhe jo mohimin e tij në Kosovën e pas Pavarësisë e më shumë.

2. Shtrimi dhe arsyetimi

Në shumë mënyra, përparësia epistemologjike që ky libër u jep elementëve psikikë të Kombit duket, për fat të mirë, se është konfirmuar historikisht. Tendenca e tij është të shtroj arsyetimet kundër rrymës, kështu që e merr këtë si rastin e duhur për të vënë në drejtimin. eduhur lidhjen e kombit me ëndrrën, apo mashtrimin e Tjetrit, nëse jo thjesht lidhjen, atëherë mënyrën se si kjo lidhje zakonisht mund të bëhet.

Prof. Dr. Mehdi Hyseni hera-herës kthehet te një faktor dhe arsyetim i vjetër, i cili detyron lexuesin të rimendoj, por edhe kur ai nuk mund t'i kujtoj shumë mirë kontekstet specifike. Pjesa më e madhe e materialit në Kombin e mashtrimit nga Tjetri është shkruar në fakt, pikërisht kur bota po hidhte sytë tek Shteti më i ri i Botës, gjë që në retrospektivë krijon një komponent ose perspektivë interesante mbi projektin që do të duhet të diskutohet veçmas në një moment të caktuar.

Por është sigurisht e vërtetë që të gjitha këto, janë shkruar kur autori ka qenë i vetëdijshëm ta rimendoj atë, dhe natyrisht e gjitha e zbulon këtë tendencë, plus një faktor ilustrues që shkon duke zbuluar se sa menjëherë e rëndësishme mbetet pikëpamja mashtruese teorike e "fantazisë kombëtare" për një popull të traumatizuar prej saj, në terma realë, pas luftës së përgjakshme në ish-Jugosllavi. Pra, shtysa - të cilës i qëndroj ende - është të ritransmetoj nocionin e kombit si një formë realiteti sipas kërkesave historike që lindin vazhdimisht të ndryshme dhe të ndryshme në fushëveprim dhe terren nga faktorët ndikues e mashtrues. Pra në këtë dimension libri më i ri i Prof. Dr. Mehdi Hysenit, „Kombi: Kombi kosovar-Mohim i kombit shqiptar“ mund të qëndrojë më vete si një nocion epistemologjik. Nuk është një koncept filozofik. Ose, çfarëdo që mund të ketë kuptim filozofik në lidhje me të, mund të ketë kuptim vetëm - e them këtë edhe poetikisht: „krijo kuptim“ - në një situatë specifike historike.

Megjithatë, autori gjithashtu beson se togfjalëshi „komb kosovar“ mund të barazohet me emra disiplinorë si „kombi i filmit“ ose „kombi i muzikës', apo edhe „komb i çuditshëm“, sepse kjo duket si puna e ëndrrave për shtysat e mashtrimit me nocionin, thelbin, kuptimin, apo edhe qëllimin e kombit, siç tek Prof. Dr.  Mehdi Hyseni zhvillohet brenda këtyre parametrave disiplinorë. Nuk ka asnjë bashkësi kombëtare - dhe akoma më shumë, nuk ka asnjë identitet komunal që dëshiron të pretendojë ose të huazojë fuqinë e kombit për të përcaktuar veten - që mund t'i shmanget angazhimit në punën e fakteve. Se çfarë është konkretisht duhet lexuar libri për të mësuar përgjithësimin provokues se asnjë i ashtuquajtur formacion post-kombëtar nuk ka arritur t'i shpëtojë imagjinatës së kombit.

Një gjë e thjeshtë që mund të shtohet, të cilën sigurisht e dimë shumë mirë, është se të gjitha kombet janë krijuar - nuk ka një komb natyror, ose nuk ka njerëz që i përkasin natyrshëm një kombi. Çdo komb është një trillim - një trillim i thellë, i fuqishëm dhe madje i vërtetë, në kuptimin që njerëzit që bashkohen për ta krijuar atë janë tërësisht sinqerisht (domethënë, ekzistencialisht) të përkushtuar ndaj këtij krijimi si realiteti i tyre, madje si natyra e tyre. Pra, ka shumë punë ëndrrash që po ndodhin, dhe këto i sqaron mjaft mirë libri më i ri i Prof. Dr. Mehdi Hysenit, „Kombi: Kombi kosovar-Mohim i kombit shqiptar“!

Shënim: Libri sigurohet duke klikuar dhe bërë veprimet e duhura këtu KLIKO