Fatmir Terziu: Korrupsioni? Fijet që e ushqyen atë në vite…

Ka histori që nuk plaken, sepse nuk janë thjesht rrëfime, por pasqyra të një realiteti që vazhdon të marrë frymë mes nesh. E tillë është edhe ajo që sjell Jeta në duart e tjetrit, një film që sot lexohet më shumë si një editorial i heshtur mbi fillesat dhe rrënjët e korrupsionit në Shqipëri sesa si një produkt artistik i një kohe të kaluar. Dy shokë shkolle, Fredi dhe Spiro, takohen rastësisht. Njëri i mbetur në periferi të zhvillimit, në një fshat të thellë, tjetri i ngritur në majat e një karriere urbane, tashmë pjesë e një administrate që premton rend, por shpesh prodhon pabarazi. Ky takim nuk është thjesht një rikthim kujtimesh, është përplasja e dy Shqipërive: asaj që mbijeton dhe asaj që përfiton.

Spiro, i veshur me pushtet dhe i mbrojtur nga emri i të atit, nuk është thjesht një individ i korruptuar. Ai është produkt i një sistemi që e ka ushqyer korrupsionin si një mënyrë jetese. Në sytë e tij, gjithçka ka një çmim. Edhe Ana. Edhe miqësia. Edhe dinjiteti. Këtu fillon rrëshqitja morale që filmi e shpalos me një qetësi të frikshme: korrupsioni nuk nis me milionat, por me kompromisin e parë të vogël, me atë “po” të pavetëdijshme që i hap rrugën një zinxhiri pazari.

Fredi, nga ana tjetër, është figura tragjike e këtij realiteti. Ai nuk është i keq; ai është i dobët. Në përpjekje për të përfituar nga posti i Spiros, ai i pjek mish, i shtron tavolina, i nënshtrohet. Por në këtë përulje ai nuk e kupton se po shet pak nga pak gjithçka që ka, deri te më e shenjta: besimi dhe integriteti i familjes së tij. Tragjedia e tij nuk është vetëm varfëria, por paaftësia për të vendosur kufij.

Në këtë pikë, korrupsioni nuk shfaqet më si një akt i izoluar, por si një marrëdhënie. Një marrëdhënie ku njëri kërkon dhe tjetri pranon. Një marrëdhënie ku pushteti josh dhe nevoja dorëzohet. Ana bëhet simboli më i dhimbshëm i kësaj skeme: ajo nuk është thjesht objekt dëshire, por kufiri moral që vihet në provë. Dhe kur ky kufi lëkundet, kuptohet se korrupsioni ka hyrë thellë, jo vetëm në institucione, por në vetë ndërgjegjen shoqërore.

Në Shqipërinë e sotme, kjo histori tingëllon shqetësuese, sepse fijet që ushqyen korrupsionin atëherë janë ende të dukshme: nepotizmi, përdorimi i pushtetit për interesa personale, normalizimi i favoreve dhe heshtja përballë padrejtësisë. Spiro nuk është zhdukur; ai ka ndryshuar formë. Fredi nuk është zhdukur; ai është bërë më i shumtë. Dhe Ana vazhdon të jetë gjithmonë në mes, si ndërgjegje, si viktimë, si pyetje e hapur. Editoriali që del nga kjo histori është i qartë. Korrupsioni nuk është vetëm çështje ligji, por çështje karakteri. Ai nuk luftohet vetëm me reforma, por me refuzime individuale. Sepse çdo “jo” e vogël ndaj padrejtësisë është një fije e këputur nga rrjeta që e ushqen atë. Dhe ndoshta pyetja më e vështirë mbetet: në këtë histori që vazhdon, kush jemi ne, Spiro, Fredi, apo Ana?