Fatmir Terziu: Bukuroshja e Revistës së Huaj

Bukuroshja e Revistës së Huaj

Tregim nga Fatmir Terziu

Deri atë pasdite, ajo revistë ishte thjesht një send i ndaluar. Një objekt letre që vinte nga jashtë kufijve tanë, nga një botë që neve nuk na lejohej as që ta përfytyronim. As emrin nuk ia shqiptonim me zë të lartë. E mbështillnim me gazetë të zakonshme, si të mbështillnim ndonjë faj. Vetëm kur mbyllej dera e konviktit dhe ndonjëri prej nesh vinte batanijen te dritarja, ajo nxirrej ngadalë mbi tavolinë, si të vendosej një ikonë e shenjtë mbi altar. Dhe aty, në faqen e parë, ishte Ajo. Bukuroshja e Revistës së Huaj.

Ne ishim studentë. Djem e vajza të lodhur nga leksionet e marksizmit, nga mbledhjet e pafundme, nga parrullat që vareshin si rroba të lagura mbi çdo mur fakulteti. Ishim mësuar të ecnim me sytë përdhe dhe me mendimet në heshtje. Në auditore flisnim vetëm aq sa duhej. Në korridore shikonim përreth para se të qeshnim. Por ajo revistë… Ajo na mësoi një lloj tjetër heshtjeje. Në konviktin tonë të zbehtë, ku llambat dridheshin si të kishin frikë edhe vetë nga errësira, revista kalonte dorë më dorë, hera-herës si lexim, e heshtazi si dëshmi.

Askush nuk e dinte saktë si kishte hyrë në qytet. Disa thoshin se e kishte sjellë një marinar nga Durrësi. Të tjerë betoheshin se kishte ardhur fshehur në valixhen e një violinisti që ishte kthyer nga Praga. Kishte edhe nga ata që mendonin se revista nuk kishte hyrë fare nga dogana, por kishte zbritur vetë, natën, nga ndonjë avion i huaj, si një zog i humbur. Por askush nuk pyeste shumë, sepse pyetjet, në atë kohë, të bënin më të rrezikshëm se përgjigjet. Në faqen e parë ajo grua rrinte ulur pranë një dritareje të madhe. Pas saj dukej një qytet me reklama drite dhe makina në linja të gjata. Flokët i binin lirshëm mbi supe. Nuk buzëqeshte plotësisht. Vetëm sa dukej sikur dinte diçka që neve nuk na lejohej ta dinim. Dhe pikërisht kjo na çmendte.

Një mbrëmje, kur shiu përplasej mbi llamarinat e mensës studentore, ne u mblodhëm në dhomën 18. Ishim shtatë veta. Askush nuk fliste. Revista ndodhej në mes të tavolinës. Besniku, që vizatonte fshehurazi portrete aktorësh italianë, mori lapsin dhe nisi ta skiconte. Pastaj një tjetër. Pastaj një tjetër. Dalëngadalë, në çdo bllok kujtimesh të fakultetit filloi të shfaqej fytyra e saj. Ndonjëherë vetëm sytë. Herë të tjera flokët. Dikush vizatonte vetëm buzët. Asnjëri nuk arrinte ta bënte të plotë, sepse ajo nuk ishte më vetëm grua. Ishte arratisje. Ishte drita që hynte nga një çarje e vogël në murin e kohës sonë.

Sa më shumë e vizatonim, aq më shumë na dukej se errësira na jepte dritë. Dhe kjo ishte gjëja më e çuditshme. Sepse ne jetonim në një sistem që na fliste çdo ditë për “dritën e madhe”, ndërsa e vetmja dritë që ndjenim vërtet vinte nga ajo revistë e fshehur poshtë dyshekëve. Një natë, Teuta, vajza më e heshtur e kursit të letërsisë, e mori revistën për ta parë më gjatë. Askush nuk foli. Vetëm ia dhamë. Të nesërmen ajo erdhi ndryshe. Nuk kishte ndryshuar asgjë në veshje. Po ajo pallto gri. Po ato këpucë të rënda. Po ai shall i hollë. Por ecja e saj dukej sikur kishte marrë frymë diku tjetër. Kur kaloi në korridorin e fakultetit, djemtë heshtën. Vajzat e panë gjatë.

Profesori e la pas përqëndrimin e vëmendjes tek regjistri. Edhe ne, që e njihnim prej vitesh, ndjemë se diçka kishte lëvizur. Ndoshta sepse ajo kishte parë më gjatë se ne sytë e Bukuroshes së Revistës së Huaj. Ndoshta sepse kishte kuptuar që bukuria nuk ishte vetëm fytyrë. Ishte mënyra si njeriu guxon të ekzistojë.

Pas asaj dite filluan ndryshime të vogla. Vajzat nisën t’i mbanin flokët pak më lirshëm. Djemtë filluan të shkruanin vargje që nuk ngjanin me poezitë e gazetës “Drita”, apo të asaj tonës „Studenti“. Në auditore dëgjoheshin më pak duartrokitje. Në mbrëmje shëtitjet zgjateshin. Edhe heshtja jonë ndryshoi. Nuk ishte më heshtje frike. Ishte heshtje që priste.

Një javë më vonë revista u zhduk. Askush nuk pranoi ta kishte marrë. Kontrolluan disa dhoma. Një pedagog u pa të hynte në konvikt me sekretarin e rinisë. Për dy netë me radhë askush nuk fjeti rehat. Menduam se kishte marrë fund. Por atëherë kuptuam se revista nuk ndodhej më në tavolinë, sepse tashmë ishte futur brenda nesh. E shihnim fytyrën e saj tek xhamat e lagur të autobusëve. Në pellgjet e shiut. Në tymin e cigareve. Tek vajzat që kalonin rrugës me hapa më të sigurt. Edhe sot, kur kanë kaluar vite dhe koha e monizmit duket si një dimër i largët, unë ende nuk e di emrin e saj. As revistën nuk e mbaj mend, por mbaj mend atë që ndodhi me ne. Një grua e panjohur, nga një faqe e huaj reviste, hyri në jetën tonë të zbehtë dhe na mësoi se edhe në kohët më të errëta, njeriu mund të ndriçohet prej diçkaje të vogël. Një buzëqeshjeje. Një syri. Një floku të lëshuar mbi supe. Ose thjesht…, prej guximit për të qenë i lirë, qoftë edhe vetëm brenda një fotografie.

Por kujtoj se muaj më pas nisën të qarkullonin histori. Jo për revistën. Për Ne. Thuhej se në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja një student kishte vizatuar fytyrën e saj në kapakun e fletores së rusishtes dhe e kishin thirrur në dekanat. Dikush tjetër betohej se një vajzë nga Histori-Gjeografia kishte prerë flokët sipas modelit të Bukuroshes së Revistës së Huaj dhe për javë të tëra nuk e lanë të dilte në mbrëmjet studentore. Por asgjë nuk vërtetohej. Në atë kohë, edhe e vërteta ecte fshehur. Megjithatë, sa më shumë përpiqeshin ta zhduknin hijen e saj, aq më shumë ajo përhapej. Si lagështira në muret e vjetër të konvikteve. Si tymi i cigareve “Partizani” që hynte nën dyer dhe s’dilte më.

Nuk ishte më thjesht fotografia e një gruaje. Ishte mënyra si e shikonim tashmë botën. Qyteti ynë universitar ndodhej në fund të një bulevardi të gjerë, ku pemët rrinin si ushtarë të lodhur nga paradat. Në njërën anë ngriheshin godinat e fakulteteve me mure të zverdhura, në tjetrën konviktet me dritare të ulëta, ku në darkë dukej herë pas here shfaqja e rezistencave elektrike të ndaluara. Në mes të gjithë kësaj rrinte sheshi. Sheshi ku kalonim të gjithë. Studentët me libra nën sqetull. Pedagogët me fytyra të mbyllura. Sekretarët e rinisë. Vajzat me funde të gjata. Djemtë me xhaketa standarte. Edhe rojet. Gjithmonë rojet.

Në atë shesh njeriu duhej të ecte me kujdes. Edhe kur nuk kishe bërë asgjë, ndiheshe sikur po të vrojtonin për diçka që ende nuk e kishe menduar. Dhe pikërisht aty filloi të dukej ndryshimi. Në fillim ishin vetëm sytë. Vajzat nuk i mbanin më ulur gjatë. Pastaj ecja. Pastaj mënyra si qeshnin. Një mbrëmje tetori, kur era rrëzonte gjethet nëpër trotuare, Teuta kaloi përmes sheshit me një pallto ngjyrë bezhë, të pangjashme me rrobat tona të zakonshme të errëta. Asgjë e ndaluar. Asgjë e tepruar. Por ngjyra dukej si revoltë. Njerëzit kthyen kokën. Dy gra që prisnin autobusin pushuan së foluri. Një polic rrugor e ndoqi me sy deri sa ajo humbi te biblioteka. Ne që e pamë, e kuptuam menjëherë. Bukuroshja e Revistës së Huaj po kthehej dalëngadalë nëpër trupat tanë.

Nuk di pse, por ato ditë filluam të kishim më shumë frikë nga pasqyrat. Mbase sepse aty shihnim jo vetëm veten, por edhe atë që mund të bëheshim. Në dhomat e konvikteve nisën të dëgjoheshin radio të huaja me zë të ulët. Dikush solli një këngë italiane të regjistruar fshehurazi. Një tjetër mbante nën jastëk një fotografi të një aktoreje franceze. Gjërat e vogla po merrnin përmasa të mëdha. Edhe heshtjet. Sidomos heshtjet. Një natë, vonë, ndërsa po kthehesha nga biblioteka, pashë Besnikun ulur vetëm në korridor. Përpara kishte hapur bllokun e vizatimeve.

Po përpiqej sërish ta vizatonte.

- Ende nuk po ia përshtat fytyrën? - e pyeta.

Ai nuk e lëvizi kokën.

- Fytyrën po… - tha. - Nuk po i nxjerr dot dritën.

Aty e kuptova. Asnjëri prej nesh nuk ishte dashuruar me bukurinë e saj. Ishim dashuruar me atë që ajo përfaqësonte. Me një hapësirë ku dritaret hapeshin pa kujdesin se kush të dëgjonte. Por pikërisht atëherë ndodhi ajo që zakonisht ndodh në kohë të tilla. Teuta nuk erdhi më në mbrëmjet tona. Besniku dogji disa vizatime. Një student nga Korça u përjashtua “për sjellje jokorrekte morale”. Askush nuk e mori vesh çfarë kishte bërë. Në konvikt filluan kontrollet. Edhe librat tani mbaheshin të mbështjellë. Dhe megjithatë, çuditërisht, ajo nuk zhdukej.

Më kujtohet një mbrëmje dimri. Dritat qenë fikur në gjysmën e qytetit. Bora kishte filluar të guduliste ngadalë asfaltin. Nga dritarja e katit të tretë pashë një vajzë të panjohur që kalonte vetëm përmes sheshit. Kishte flokët e lëshuar dhe ecte pa ngut, sikur askush të mos ekzistonte përreth. Për një çast mu duk se ishte Ajo. Vetë Bukuroshja e Revistës së Huaj. Ajo që kishte hyrë dikur nga një faqe reviste dhe tashmë endej nëpër njerëz pa u dalluar. Desha t’u thërrisja të tjerëve:

- Shikoni! Ja ku është!

Por nuk fola. Sepse në atë kohë, gjërat më të rëndësishme ruheshin në heshtje. Dhe ndoshta ende ruhen kështu. Sot, pas kaq vitesh, kur qytetet janë mbushur me reklama, revista, ekrane e fytyra që s’të lënë as të marrësh frymë, më ndodh të mendoj për atë fotografi të zbehtë. Për atë grua që rrinte pranë një dritareje të huaj. Ndoshta sot askush nuk do ta kthente kokën për të. Ndoshta sot ajo do dukej krejt e zakonshme. Por jo atëherë. Atëherë ajo ishte dritarja jonë e vetme. Dhe ne, studentët e atyre viteve, nuk e dashuruam sepse ishte më e bukura. E dashuruam sepse na bëri të kuptonim se edhe përtej errësirës ekzistonte një mënyrë tjetër për të jetuar.