Fatmir Terziu: Aftësia për të prekur dy fjalë fqinje

Hera-herës postoj poezi të stilit tim. Thjesht, stilit Terziu. Poezi të tilla si “Kopshti i syve”: “Shati i qepallave prashit,/bën çapa pas, ngushton retinën:/cilat gonxhe nga filizat e fjalëve për t’i përzgjedhur,/për të lulëzuar të lexueshme/në librin e dashurisë”; apo “Trëndafili i egër”: “Ai shkruan. Fshin dhe shkruan/poezi të grykave,/majave,/djerrinave./Tehet e fjalëve dalin jashtë, shpojnë lëkurën./Por ato vazhdojnë t’i hanë trupin/dhe të pluskojnë ëmbël/gurin”, tregojnë se ekziston një lloj i veçantë poetik: aftësia për të prekur dy fjalë fqinje, në të cilat kuptimet jo vetëm shpërthejnë, por edhe shtresëzohen në një mori domethëniesh të panumërta. Kështu ndërtohet një diskurs poetik që ruan homogjenitetin e vet të brendshëm, edhe kur përhapet në një aureolë pluraliste kuptimesh.

Këto poezi prekin diçka jashtëzakonisht të thellë dhe të tretë. Diçka nga vetë realiteti. Ato prekin errësirën që buron nga bërthama e tokës; errësirën e ndritshme që dëshmon për krijimin e saj. Ja, për shembull, poezitë e mia “Njohje”: “U gjend. Ndikoi. Sfidoi./Pasqyrën pas orës tetë./Por jo flokët e rënë./Dhe shfryu:/do të errësohet para orës tre të pasdites./Barku i gjumit është i sheshtë/dhe drita vjen këtu/(të shikoj shokët)/nga libri,/jo nga flokët”; dhe “Në restorant”: “Një ndjenjë gjithnjë e në rritje largimi./Gjerba. Por nuk gjeta./Përcolla një sitë mendimi/me një baladë në kokë:/një çift i moshuar në restorant/(diku në ndonjë kryeqytet):/‘Këtë pjatë, zemër, nuk e përballojmë dot’/dhe ata largohen me dinjitet.”

Të nderuar lexues, sikurse e ndjeni dhe e lexoni, mbartësi i një dijeje kaq të thellë nuk është vetëm gjuha. Ajo nuk mund të shprehet vetëm përmes fjalëve dhe as të përfshihet në kategori racionaliste. Madje, shpesh është e vështirë të gjurmohet. Këtu rrjetet e kuptimit, ashtu si vetë diskursi, nuk na tregojnë gjithçka. Jo sepse nuk janë të dendura apo të ashpra në thelb, por sepse kjo dije ontologjike qëndron përtej tyre dhe, njëkohësisht, mbartet prej tyre.

Do të thoja se këtu flet flladi i ventilatorit të fjalëve; ajo prekje e paqartë dhe rudimentare, në të cilën gishti tregues prek ajrin si të ishte ujë, dhe ai shpërndahet në rrathë koncentrikë për t’u mbledhur sërish, i mprehtë dhe i pakthyeshëm, drejt thellësive të peizazhit. Dhe këto nuk janë vetëm metafora. Ky është një refuzim për ta ndjerë botën sipërfaqësisht, në emër të diçkaje më primitive dhe më të tretë. Një rrëshqitje drejt rehatisë së qetë të dy fjalëve, për të lënë errësirën nga thellësitë e jetës të flasë për ty.

Në njëfarë mënyre, kështu shkojmë drejt së thjeshtës estetike, drejt emblemës dhe thelbit si habi e rikrijimit nga Adami. Kjo habi e Adamit para botës ka të paktën dy dimensione. Nga njëra anë, është tronditja dhe habia e ndritshme përballë mrekullisë së ekzistencës sonë, e regjistruar nga filozofia nëpër epoka dhe këndvështrime të ndryshme, me shprehjen e saj më të bukur në poezi. Nga ana tjetër, ajo nuk e anulon mrekullinë e ekzistencës sonë, ndjesinë se bota është krijuar “nga hiçi”, dhe pikërisht kjo ngjarje primordiale mbetet e ngulitur si një mrekulli jetëdhënëse në thellësitë e jetës.

Kjo poezi prek pikërisht ato thellësi: misterin, tronditjen dhe habinë. Prandaj nuk mund të jetë e lehtë. Kjo është arsyeja pse ajo nuk mjaftohet vetëm me format klasike të shprehjes poetike, metaforat, alegoritë apo krahasimet, por, duke i mbajtur ato në gjuhën e saj, prek diçka shumë më të thellë.

Dhe, së fundi, poezia ime prek errësirën e vetë thelbit të jetës. Vetë fakti që kjo poetikë nuk mund të kopjohet lehtë, thotë shumë. Do të thotë se ajo ndërton praninë e saj retorike mbi baza krejtësisht të tjera. Estetika këtu është edhe kuptim epistemologjik. Po, është edukim, por edhe refuzim për të bashkëpunuar me postmodernizmin në mënyrën e tij të zakonshme. Është një përballje njëzetvjeçare, në vetën e parë njëjës, por që nuk ka lidhje as me të ashtuquajturin “autenticizëm i ri”, as me modelin e vjetër rrëfimtar të poezisë. Këtu flasim për autenticitete të një rendi krejt tjetër.

U përpoqa të flas për disa prej tyre, me të cilat, miq të mi, lexues dhe dashamirës të poezisë sime, ju mirëpres në kohën tuaj të çmuar.

POEZI:

KOPSHTI I SYVE

Shati i qepallave prashit,

bën çapa pas, ngushton retinën:

cilat gonxhe nga filizat e fjalëve për t'i përzgjedh,

për të lulëzuar të lexueshme

në librin e dashurisë.

TRËNDAFILI I EGËR

Ai shkruan. Fshin dhe shkruan

poezi të grykave,

majave,

djerrinave.

Tehet e fjalëve dalin jashtë, shpojnë lëkurën.

Por ato vazhdojnë t'i hanë trupin

dhe të pluskojnë ëmbël

gurin.

NJOHJE

U gjend. Ndikoi. Sfidoi.

Pasqyrën pas orës tetë.

Por jo flokët e rënë

Dhe shfryu,

do të errësohet para orës tre të pasdites

barku i gjumit është i sheshtë

dhe drita vjen këtu

(të shikoj shokët)

nga libri,

jo nga flokët.

NË RESTORANT

Një ndjenjë gjithnjë e në rritje largimi

Gjerba. Por nuk gjeta.

Përcolla një sitë mendimi

me një baladë në kokë:

një çift i moshuar në restorant,

(diku në ndonjë kryeqytet)

„Këtë pjatë, zemër, nuk e përballojmë dot“

dhe ata largohen me dinjitet.

A MUD TA BËSH NËNËN

Pikturo gishtat e lyer me këna si një kompozitë

dhe puthe fort fotografinë.

Shpejt nuk i ndjen më buzët.

Shpejt mendja yshtet të shëtisë

në ninulla të freskëta.

Rrotulloi sytë, shih tryezën, gatuaj ca qepë, gjizë.

Ngjyeji në gjalpë para se të shtrosh

petat, vezët dhe barishtet.

Pastaj patate të pjekura,

gështenja dhe kungull të pjekur. Pak kripë.

Piper dhe djathë dhie. Pak majdanoz.

Shtroji. Lutu dhe hidhi sytë lart.

Ndoshta nuk është vonë. Por ka falje për atë vonesë.

Fillo historinë tënde që nga pika e qumështit

(mos e turr përrallën, këngën)

e tunde djepin e lënë në tavan.

A mund ta bësh nënën?

KRYEQYTET

(Imazhi i një cirku)

Një ditë pasi mbërritëm në vendpushim,

era i numëronte tendat si plagë të përkohshme mbi bar,

dhe mbrëmja rrinte tyl i pikosur

si një llambë e lodhur mbi poret e njerëzve.

Një tendë u ngrit në lëndinë.

Askush nuk e pa çastin kur qielli

u tërhoq paksa mënjanë

për t’i bërë vend një cirku kalimtar.

Në mbrëmje, kur fjalitë pyetëse

duhet të mbaronin me një pikë,

heshtja kishte fytyrën e një qyteti të madh,

ku të gjithë dinë të duartrokasin

por askush nuk di të qaj një hadh.

Makina reklamuese e cirkut kaloi pranë banakut,

përgjatë buzës së gotave,

duke soditur detin

dhe tre kuajt vendas të rrëzuar së fundmi nga froni.

Ata kuaj mbanin ende mbi shpinë

pluhurin e një mbretërie të harruar,

dhe deti i shikonte

si një mbret i plakur që nuk flet më.

Çdo mbrëmje dëgjoja partiturën e argëtimit,

një muzikë që thyhej nëpër errësirë

si gota të holla qelqi,

duartrokitjet e turpshme për mjeshtrin e flluskave të sapunit

dhe trajnerin më të ri të pëllumbave.

Pëllumbat ngriheshin si letra pa adresë,

si mendime që nuk gjejnë dot një dritare.

Por unë kurrë nuk shkela atje,

sepse nën kupolën time isha i zënë duke imagjinuar

se si e godisja audiencën me historitë e mia të patreguara,

si e godisja veten me të pajetuarat,

me netët që nuk i hapa kurrë,

me rrugët që i lashë pa emër.

Si nuk mund të bëj asgjë tjetër me të kaluarën

veçse ta mbaj mbi supe

si një pallto të lagur nga shiu i stinëve,

dhe lëvizjet e pangopura të duarve të mia

imitonin përplasjen e një zogu,

një zogu që nuk di

nëse po bie

apo po mëson më në fund të fluturojë.

Ndërsa unë thjesht notoja në rrymat e ajrit.

Qytetet e mëdha notojnë kështu,

pa tokë poshtë këmbëve,

pa kujtesë të saktë për veten.

Sigurisht, dora ime mbështetej qetësisht mbi tënden

si në një libër të preferuar,

ishte koha për të shkuar në shtrat.

Dhe nata mbyllej ngadalë

si faqja e fundit e një romani

që askush nuk dëshiron ta përfundojë.

(Thonë se cirku ishte shumë më i mirë se reklamat e tij,

në mëngjes livadhi ishte i pastër dhe i zbrazët.)

Vetëm bari e mbante mend

peshën e hapave,

dhe ajri ende kishte erë duartrokitjesh

nga një kryeqytet i përkohshëm

që u zhduk para agimit.

KUJDES LUGËN! DETI U BË KOS…

Sofra u shtrua, lugët u porositën

miqtë u shestuan, vijnë dhe nga larg

nga ky lajm gati sa nuk u mbytën,

të gjithë ata të rrjeshtit të parë…

Po shemben mure, po shkulen dyer,

kush me najlona, kush me bidona,

miliona të tjerë po presin për ta ngjyer,

të paktën gishtin deri në orët e vona.

Deti vetë ka prangosur dallgët

i fryn me të lehtë lëngut të trashë

ledhaton guralecët me trup të vakët

thurr gërsheta me ndonjë algë.

Këta të fundit me çat xhipiti

kërkojnë kode të reja moderne

si mund ta shpien detin në shtëpi

ta bëjnë pjesë të ndonjë ferme.

Madje disa me vota demokratike

duan ta zgjerojnë kufirin e detit

thesar të ndonjë partie politike

t'ia rrisin mirëqenien miletit.

Po shkulin zinxhirrat nga dallgët

e deti po ikën shkumë në hava

po ngrihen po shtohen militantët

duan ta marrin detin pa para.

Kështu ndodh me një popull në ëndërr

kur s'e kupton se është thjesht turmë

deti si det ia fut sa isos edhe këngës

gjumë i qetë, mbi dallgët shkumë.

Nata i zbret ngadalë nën hënë,

pamja e tij kthehet në portokalli,

kush këtë karem e pati ngrënë,

ka mbytur veten diku me kredi.

Në fund të mitit ia kthej në not

diku në një cep të vargut tim,

edhe pse ky term është krejt idiot,

ma ngriti në piedestal poezinë.