Fatmir Tahir Sinanaj ushtaraku që ndaloi gjakderdhjen në kufi

Kanë kaluar tridhjetë e pesë vite nga ajo ditë e ftohtë marsi, por kujtimi i saj mbetet ende i gjallë në kujtesën e njerëzve të Trebishtit. Ishte 16 marsi i vitit 1991. Fraq i ftohtë binte ngadalë mbi malet e kufirit dhe ajri i akullt mbante në vete një ndjenjë pasigurie. Në Pikën Kufitare të Trebishtit, në vijën që ndante Shqipërinë nga ish-Jugosllavia, qëndronin në detyrë disa ushtarakë të kufirit. Mes tyre ishte edhe Fatmir Tahir Sinanaj. Koha ishte e trazuar. Lajmet që vinin nga Tirana për ndryshimet e mëdha politike kishin trazuar shpirtrat e njerëzve. Në shumë zona të vendit njerëzit kërkonin të kalonin kufijtë, të provonin fatin e tyre përtej maleve. Edhe në Trebisht, një numër i konsiderueshëm banorësh ishte mbledhur pranë brezit të butë të kufirit. Ata donin ta kapërcenin atë. Dëshira për të ikur ishte bërë më e fortë se frika.

Në anën tjetër të kufirit qëndronin ushtarakët shqiptarë. Urdhri që kishin marrë nga komanda në Peshkopi ishte i qartë: askush nuk duhej të lejohej të kalonte kufirin. Situata ishte e tensionuar. Një hap i gabuar mund të sillte përplasje, madje edhe gjakderdhje. Njerëzit përballë ishin të vendosur. Ushtarët po ashtu kishin detyrën e tyre. Në atë çast të vështirë, Fatmir Tahir Sinanaj u gjend në një pozitë të veçantë. Ai ishte nga Trebishti. Njerëzit që qëndronin përballë nuk ishin thjesht një turmë për të. Ata ishin bashkëfshatarët e tij, njerëz që i njihte, njerëz me të cilët kishte ndarë jetën e përditshme të vendlindjes.

Ndryshe nga të tjerët, që vinin nga zona të ndryshme të Shqipërisë, ai e kuptonte më mirë gjendjen e tyre. E kuptonte dëshpërimin, ankthin dhe shpresën që i kishte sjellë deri në atë vijë të akullt kufiri. Fraq i ftohtë vazhdonte të ndihej. Ftohtësia e motit sikur pasqyronte edhe ngrirjen e momentit. Në vend që tensioni të shpërthente, Fatmir Tahir Sinanaj zgjodhi një rrugë tjetër. Me qetësi dhe pjekuri ai ndërhyri për të folur me njerëzit. U përpoq t’i bindte. U përpoq të ulte gjakrat dhe të shmangte përplasjen. Fjala e tij kishte peshë. Ai nuk fliste vetëm si ushtarak që zbatonte një urdhër, por si biri i asaj toke që u drejtohej njerëzve të vet. Ai dinte si të fliste me ta dhe si t’i kuptonte. Gradualisht tensioni filloi të zbehej. Zërat e ngritur u qetësuan. Turma u tërhoq. Ajo ditë që mund të përfundonte me një tragjedi u mbyll pa asnjë të shtënë, pa asnjë pikë gjaku. Ndonjëherë historia e vërtetë nuk shkruhet me beteja të mëdha, por me momente të heshtura ku një njeri gjen forcën të zgjedhë mençurinë mbi dhunën. Ajo ditë e marsit në kufirin e Trebishtit është një nga ato momente.

Fatmir Tahir Sinanaj mbeti në kujtesën e njerëzve si ushtaraku që në një çast të vështirë tregoi maturi dhe guxim njerëzor. Në një ditë me acar dhe të ftohtë, ai arriti të ngrohë një situatë që mund të përfundonte në tragjedi. Dhe ndoshta pikërisht për këtë, kujtimi i asaj dite nuk lidhet me krisma armësh, por me fuqinë e fjalës dhe mençurinë e një njeriu që vendosi të ndalojë gjakderdhjen. Vlen të kujtohet se në atë turmë njerëzish që ishte mbledhur pranë brezit të butë të kufirit nuk kishte vetëm burra të rinj apo njerëz të fortë që kërkonin të sfidonin vijën e ndaluar. Mes tyre kishte edhe të moshuar, gra dhe ndoshta edhe fëmijë nën moshë, të cilët kishin ndjekur familjet e tyre në atë përpjekje të dëshpëruar për të kaluar kufirin. Disa mbanin në duar trastat e vogla të rrugës, disa të tjerë shikonin përreth me sytë e pasigurt të atyre që nuk dinë se çfarë i pret më tej.

Kjo e bënte situatën edhe më të ndjeshme. Një përplasje e armatosur nuk do të sillte vetëm një konflikt mes ushtarëve dhe turmës, por do të rrezikonte jetët e njerëzve të pafajshëm. Një krismë e vetme mund të përhapej si panik në atë grumbull njerëzish të lodhur e të ftohur nga fraq i ftohtë që ndihej pa pushim mbi shpatet e Trebishtit.

Ushtaraku - Fatmir Tahir Sinanaj

Fatmir Tahir Sinanaj e kuptoi këtë më mirë se kushdo. Ai e pa turmën jo si një rrezik për t’u ndalur me forcë, por si njerëz të lodhur nga koha dhe rrethanat, njerëz që kërkonin një rrugëdalje. Për këtë arsye ai u përpoq edhe më shumë të fliste, të bindte dhe të qetësonte situatën. Ndërkohë turma nuk kishte vetëm një drejtim të vetëm mendimi. Disa prej tyre kërkonin të gjenin një rrugë tjetër për të kapërcyer kufirin. Ata e njihnin mirë terrenin dhe flisnin mes tyre për të kaluar përtej nga Portat e Gradishtës, një vendkalim i njohur në ato gryka. Prej andej mendonin të zbrisnin në anën tjetër, tek Çezmat e Trebishtit, tashmë në territorin e ish-Jugosllavisë, dhe më pas të dilnin në rrugën që lidhte Strugën me Dibrën e Madhe. Ishte një rrugë e vështirë, e mbushur nga fraq i ftohtë dhe e rrezikshme në atë stinë. Por dëshira për të ikur i shtynte disa prej tyre të mendonin për çdo mundësi. Në turmë qarkullonin fjalë, thirrje dhe këshilla të nxituara. Disa nxitonin të lëviznin drejt shpatit të malit, të tjerë përpiqeshin të ndiqnin njëri-tjetrin pa e ditur mirë se ku do të përfundonin.

Kjo e bënte situatën edhe më të ndërlikuar. Nëse turma do të shpërndahej në drejtime të ndryshme drejt kufirit, përplasja me rojet kufitare mund të bëhej e pashmangshme. Një lëvizje e pakontrolluar mund të sillte tension dhe reagime të rrezikshme.

Fatmir Tahir Sinanaj e kuptoi menjëherë rrezikun e këtij zhvillimi. Ai e njihte çdo shteg të asaj zone. E dinte mirë se ku ndodheshin Portat e Gradishtës dhe ku zbrisnin shtigjet që të çonin drejt Çezmave të Trebishtit. Ai e dinte se nëse turma do të merrte atë drejtim, situata mund të dilte nga kontrolli. Prandaj ai ndërhyri sërish. Me qetësi dhe vendosmëri u përpoq të ndalte lëvizjen e tyre drejt atyre shtigjeve. U foli njerëzve me gjuhën e vendit, me fjalën e një njeriu që nuk donte t’i shihte bashkëfshatarët e vet të përballeshin me rrezikun, qoftë nga armët, qoftë nga rruga e egër e malit. Ai u kërkoi të ndalonin, të mendonin, të mos e shtynin situatën drejt një përplasjeje që mund të sillte pasoja të rënda. Në ato çaste, fjala e tij ishte si një pengesë e padukshme mes turmës dhe kufirit. Gradualisht njerëzit filluan të ndaleshin. Lëvizja drejt maleve u shua ngadalë. Turma u tërhoq pa shpërthyer në dhunë dhe pa e kthyer atë ditë në një ngjarje të përgjakshme.

Kështu, në atë kufi të mbuluar nga fraq i ftohtë, mes shtigjeve që çonin drejt Portave të Gradishtës dhe rrugëve që zbrisnin drejt Strugës e Dibrës së Madhe, mbeti një kujtim i rrallë: kujtimi i një ushtaraku që zgjodhi mençurinë përpara armës dhe që, me maturinë e tij, arriti të ndalojë një tragjedi që mund të kishte lënë plagë të thella në historinë e atij vendi. Fjala e tij u bë një urë mes detyrës ushtarake dhe dhimbjes njerëzore që kishte mbledhur atë turmë pranë kufirit. Me maturinë e një njeriu që njihte mirë vendin dhe njerëzit e vet, ai arriti të shmangte atë që mund të ishte një tragjedi.

Dhe kështu, në atë ditë të acartë marsi, mes acarit dhe heshtjes së maleve kufitare, nuk u dëgjuan krisma armësh. U dëgjua vetëm zëri i arsyes dhe i kujdesit për jetën. Një moment i thjeshtë në dukje, por që mbeti në kujtesën e Trebishtit si një ditë kur mençuria e një ushtaraku ndaloi gjakderdhjen dhe ruajti jetët e shumë njerëzve. Në të vërtetë, ndërhyrja e Fatmir Tahir Sinanajt kishte edhe një peshë tjetër morale. Ai e dinte mirë se çfarë urdhrash kishin ardhur nga komanda. Urdhri ishte i prerë: kufiri nuk duhej të shkelej dhe askush nuk duhej të lejohej të kalonte. Për një ushtarak, urdhri është ligj. Por në ato çaste të vështira, përballë njerëzve të tij, përballë grave, të moshuarve dhe ndoshta edhe fëmijëve nën moshë që ndodheshin në atë turmë, ai ndjeu se mbi çdo urdhër qëndronte një tjetër detyrë: të mos lejonte gjakderdhjen.

Në një farë mënyre, duke zgjedhur rrugën e dialogut dhe të bindjes, ai po sfidonte mënyrën më të ashpër të zbatimit të urdhrit. Ai mund të kishte zgjedhur rrugën më të thjeshtë për një ushtarak në një situatë të tillë: forcën. Por ai zgjodhi rrugën më të vështirë, atë të arsyes dhe të përgjegjësisë njerëzore. I vetëdijshëm për pasojat që mund të sillte çdo veprim i nxituar, Fatmiri u përpoq të fitonte kohë, të qetësonte gjendjen dhe t’u fliste njerëzve si njëri prej tyre. Ai nuk ngriti armën kundër turmës. Ai ngriti fjalën. Dhe ndonjëherë fjala është më e fortë se çdo armë. Fraq i ftohtë vazhdonte të mbulonte gjithçka përreth. Kodrave të Trebishtit u shtohej një heshtje e thellë, sikur vetë natyra priste se çfarë do të ndodhte. Në atë kufi të ftohtë, mes detyrës dhe ndërgjegjes, Fatmir Tahir Sinanaj bëri zgjedhjen e tij.

Ai zgjodhi jetën. Falë maturisë së tij, asnjë plumb nuk u shkrep, asnjë jetë nuk u shua dhe ajo ditë e marsit nuk u kthye në një tragjedi. Përkundrazi, ajo mbeti si një dëshmi se edhe në momentet më të tensionuara të historisë, një njeri i vetëm, me guxim dhe mençuri, mund të ndryshojë rrjedhën e ngjarjeve. Kështu, në kujtesën e njerëzve të Trebishtit, Fatmir Tahir Sinanaj nuk mbetet vetëm si një ushtarak i kufirit, por si njeriu që në një ditë të ftohtë bore vendosi të mbrojë jetën dhe dinjitetin njerëzor, edhe kur kjo kërkonte të qëndroje mes urdhrit dhe ndërgjegjes.