FANTAZIA BRILANTE E SHKRIMTARIT FATMIR TERZIU


Shefqet Meko

Nga Shefqet Meko

Minneapolis, MN USA


-Duke lexuar në anglisht romanin e Terziut “Misteri i bukuroshes shqiptare në Londër” (The mystery of the Albanian beauty in London)


Pak fjalë si hyrje


Besoj se të gjithë pajtohemi që shkrimtari Fatmir Terziu, është kthyer në një “vullkan krijues”. Ai shkruan, boton, fantazon, regjizon, filmon, redakton, nderon e frymëzon kolegë, mban gjallë “Fjalën e Lirë”, bën punën e tij të përditshme dhe padyshim, gjithmonë mbetet si “qiri” në shërbim të familjes së vet. Mjafton kaq që t’i themi pa mëdyshje “Mjeshtër i Madh”, atë që ia ka dhënë plot meritë, Presidenti i Republikës së Shqipërisë. Siç dihet, ai ka marrë edhe zyrtarisht tituj dhe ndere të tjera, por unë dëshiroj të ndalem tek një roman i kohëve të fundit botuar në anglisht “The mystery of the Albanian beauty in London”, të cilin e sigurova menjëherë nga shtëpia botuese dhe më erdhi menjëherë në derë nga postieri në një paketim të veçantë. Romani, i cili është botuar në shqip qysh më 2010 me titullin “Kojrillat” natyrisht ka gjetur mjaft lexues të tjerë në shqip, por këtë herë në anglisht ndoshta më bëhet një ndjesi ndryshe në mjedisin tim ku jam nën trysninë e përditësisë së anglishetes amerikane dhe shqipes sonë të mrekullueshme. Mbase për dikë mund të jem i vonuar në reagimin tim, ndaj një libri tashmë botuar një dekadë më parë, por leximi i në anglisht më ka “karikuar”, sikurse e citova, të shënoj disa mendim e gjykime rreth këtij romani.


Përjetimet tona


Ne ikanakët, kemi secili një përjetim të veçantë të jetës në perëndim dhe çdokush është “peng” i përvojës së vet. Kështu ka ndodhur edhe me mua. Gjatë “monizmit” në vendin tonë, patëm fatin të lexonim në shqip kryevepra botërore të krijuesve me famë, falë përkthyesve tanë të talentuar. Shkrimtarët e famshëm të botuar në shqip, ishin shpesh pikëlidhjet tona të para me shokët apo shoqet që sapo njiheshim në shkollë të mesme, në atë moshë të artë ku shpirti flet tërë pasion dhe sinqeritet. Rrodhën dekada qysh ato vite. Ne u shpërndamë kudo dhe erdhi një moment dhe ne “gjetëm origjinalët” dhe rilexuam autorët e preferuar në “gjuhën e nënës”.


Kjo ndodhi së pari me mua me romanin “Martin Iden” të Xhek Londonit. Kisha një etje për ta rilexuar këtë roman sepse tashmë në fillimet e mia në Amerikë, unë e shihja veten edhe si nje “Martin Iden” me ëndrrën për t’i ikur varfërisë. Ka qënë një përjetim fatlum. Netëve duke punuar jo lehtë në UPSP, në pushimet e shkurtëra lexoja romanin e rinisë në anglisht dhe përpiqesha të shijoja ndryshe…

Më vonë do ishin edhe autorë të tjerë, por të parët mbeten si ajo “puthja” e rinisë. Në këtë kontekst duke lexuar në anglisht romanin e Fatmir Terziu, për herë të parë truri im ishte në “riverese modë”: duke lexuar në anglisht çdo fjalë dhe radhë vetëtimthi përkthehej në shqip, duke shijuar njëkohësisht të dyja gjuhët të cilat janë bërë pjesa jonë siç kemi dy sy, dy duar e dy veshë...

Për herë të parë përjetova duke lexuar “The mystery of the Albanian beauty in London”, “martesën” gjuhësorë anglisht-shqip, e si rezonacë dashurie të mban gjallë endjen e leximit. Kur futesh në thelbin e fabulës së Terziut, kupton se ai është një “marathonomak letrar”, që na bredh me një histori interesante nga një shekull në tjetrin, nga Shqipëria në Londër, Romë, Paris, Uashinton, Stamboll, Beograd e Pekin...


Personazhi kryesor


Granit Jetoni, ky personazh ku secili nga ne gjen pjesëza e momente të jetës së vet, është në të vërtetë një këmbëngulës i stilit modern, i cili ashtu si Konstandini në premtimin e madh ndaj motrës për ta sjellë prapë tek prindërit, në martesën e saj të largët, bredh e bredh nëpër kancelari dhe arshiva, në histori dhe ndodhira të kohës, gërmon në ngjarje, detaje dhe fakte tronditëse për të zbuluar se çfarë ndodhi realisht me bukuroshen shqiptare, Zeinepe Vlora, që ishte gjendur e vdekur në Londër në fillim të vitit 1933…

Përmes një fantazie brilante dhe me një mjeshtëri thurëse të fjalës dhe linjave që shtrin në roman, Fatmir Terziu provon me këtë libër se ai është një krijues i talentuar i brezit tonë. Drama dhe fundi tragjik i bukuroshes shqiptare Zeinep Vlora, (Në kulmin e moshës së ëndrrave dhe dashurisë) është figurativisht vetë drama e Shqipërisë, që autori na e sjell aq të bukur dhe aq fatkeqe, por përmes dramës të dhimbshme ai të bën edhe të besosh, edhe të shpresosh tek e vërteta që quhet Shqipëri.

Unë përsonalisht nuk kam lexuar një roman që të ketë një shtrirje gjeo-historike kaq të gjërë, ku vijnë dhe shfaqen realitete shoqërore e figura të njohura të historisë dhe jetës shqiptare, ku ndërthuret edhe burri i parë i flamurngritjes Shqiptare, Ismail Qemali, edhe mbreti Zog dhe ordinancat e tij, kontribues të atdhetarizmës shqiptare, dhe “tregëtarë” të saj, Enver Hoxha dhe viktimat e tij, diplomacia perëndrimore dhe ajo otomane...