ENVER HOXHA “GJU ME GJU” ME POETET


ENVER HOXHA “GJU ME GJU” ME POETET


(Copëza ngjarjesh nga një mbledhje historike, me pjesëmarrjen e diktatorit )


Nga Skifter Këllici


11 korrik i vitit 1961, pra 60 vjet më parë…

Enver Hoxha, megjithesë nuk ishte njoftuar se do të merrte pjesë, erdhi befas në një takim me inteligjencien e Tiraës, ku u diskutuan edhe probleme shqetësuese që kishin lindur në krijimtarinë poetike shqiptare. Jo vetëm kaq, por, nga dëgjues i vemendshëm i diskutimeve të poetëve të afirmuar komunistë që kritikonin ashpër poetët e rinj, të cilët kërkonin shtigje dhe mjete të reja shprehëse në krijimtarinë poetike, si dhe dëgjues po kaq i vemëndshëm i përgjigjeve të këtyre të fundit, $uditërisht u bë gjyqtar për të vendosur paqe midis tyre. Dhe kjo për arsye që do të dalin në pah në këtë dosier.


PROLOG


Enver Hoxha:

“Unë kam lexuar disa vjersha të Ismail Kadaresë, p.sh. atë që ai ka shkruar për Kalanë e Gjirokastrës, ( ”Princesha Argjiro”), dhe mua më ka pëlqyer. Kam lexuar edhe disa vjersha të tjera të Kadaresë, të cilat më kanë pëlqyer dhe kam përshypjen se është i një ri me talent”.

( Vlerësime të shprehura në takimin e 11 korrikut të vitit me inteligjencien, 11 korrik 1961)


Enver Hoxha:

“I thashë Ramizit… Përgatitu dhe thirr Ismail Kadrënë dhe vëre para ”mutrave” të tij dhe bëje t’i lëpijë… Ai është nga ata elementë me talent, prandaj e kemi mbrojtur….Ai shkruan bukur, ka turnyra dhe imazhe të bukura, ka dhe idera , por në mes të këtyre ideve ai ka dhe figura dhe ide të hidhura që tregojnë botëkuptimin e tij të vecantë”. (Nga kritikat e ashpra për poemën “Në mesditë Byroja Politike u mblodh”, shkëputur nga ditari i tij vetjak, 20 tetor 1975)


Këto janë dy karakteristika të diktatorit për Kadarenë në harkun e 14 vjetëve, periudhë gjatë së cilës ai , ve$ të tjerash, u kushtoi rëndësi të ve$antë edhe problemeve të zhvillimit të arteve dhe letërsisë, vecanërisht pas Festivalit të 11-të të Këngës në RTVSH, (dhjetor 1972), nga ku mori pikënisjen, për të të dënuar të ashtuquajturat shfaqje borgjezo-revizionoste në këto fusha, që arritën kulmin në Plenumit e 4-t famë keq të KQ të PPSH-së, më 1973, me masa të rënda, deri në burgime dhe internime të shkrimtarëve, poetëve dhe artistëve. Nga këto masa, si$ shprehet dhe më sipër dhe vëtë diktatori, Kadareja shpëtoi mrekullisht.



DIKTATORI SY#ELTESOR DHE I PERZEMERT ME SHKRIMTARET


Sidoqoftë, Enver Hoxha edhe para takimit të11 korrikut të vitit 1961, që do të analizojmë më poshtë, ka dashur të tregojë gjithnjë, qoftë hipokrizisht, se qëndron pranë shkrimtarëve dhe artistëve, ose si$ thotë populli “gju më gju” me ta, të ndiqte shfaqjet e tyre artistke, por edhe si tiran që ishte, të ndërhynte brutalisht.

Kjo ndodhi kur shkoi më 1964 në Kor$ë dhe më 1979, në Tiranë, kur, me të parë dramat “Rrethimi i bardhë dhe “Njollat e murrme”, përkatësisht të shkrimtarëve Naum Prifti dhe Minush Jero, i kritikoi ato dhe urdhëroi që të mos shfaqeshin më, për gabime ideore, megjithëse të dytën e kishte parë më parë dhe madje me dorën e tij i kishte dhënë Teatrit të Kor$ës Flamurin e Festivalit të Teatrove Profesioniste, bash Mehmet Shehu, ish-kryeministri, të cilin vite më pas do ta shpallte armik poliagjent dhe do ta vriste.

Pastaj, si$ u vu në dukje pak më sipër, kur këtë radhë la të përfundonin të katër netët e Festivalit të 11-të të Këngës në RTVSH, (22-26 dhjetor 1972), që i ndoqi nga vila e tij në Vlorë, për ta sulmuar dhe asgjësuar pas disa javësh, ndonëse për të nuk kishte bërë vërejtje asnjë nga byroistët, duke fillur nga Hysni Kapo, Mehmet Shehu dhe RamizAlia.

Enver Hoxha takohej me shkrimtarët dhe artistët edhe në kongreset e tyre. Por këto herë përzemërsisht. Kështu ka ndodhur në Kongresin e Parë, më 1954, të Dytin, më 1979 dhe në Kongresin e Tretë, më 1983.

“Por në Kongresin e Parë, - tregon shkrimtari ynë i njohur, Naum Prifti, - kur ai ai ishte ulur krahas byroistëve të tjerë në radhën e parë, ndodhi një e papritur. Befas në një nga seancat e ditës së parë se kush erdhi dhe di$ i tha në vesh njerit prej byroistëve. Pastaj ky ia përcilli atë fjalë tjetrit që ishte në krah dhe kështu fjala erdhi deri te veshët e diktatorit. Ai menjëherë brofi nga karrikja ku ishte ulur bukur mirë dhe doli nga salla, i ndjekur zdruq-zdruq nga byroistë të e tjetë. Më pas mësuam a se ata ishin larguar për një mbledhje të rrufeshme nën kryesinë e tij, sepse sapo ishin njoftuar se Panajot Plaku, ushtarak i lartë dhe anëtar i Komitetit Qendror, ishte arratisur në Jugosllavi dhe, doemos, kjo “gjëmë” e papritur kishte shumë më tepër rëndësi se ky Kongres”.

Në dy kongreset e fundit kam qënë i pranishëm edhe unë si shkrimtar. Më 1979 mori pjesë në dy seanca dhe qëndronte në presidium pranë Dhimitër Shuteriqit, atëherë kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. I ulur pranë shkrimtarëve Fatos Arapi dhe Agim Cerga, e kam parë që shkëmbente biseda të ngrohta me Shuteriqin. #’ëshë e verteta,u shfaq në nga pushimet midis seancave edhe në hollin e e selisë së Kuvendt Popullor, ku zhvillohej ky kongres dhe bëri foto me tërë shkrimtarët dhe artistët që ndodheshin në sallë.

Në Kongresin III të LSHA-së, më 1983 ai mori pjesë vetëm ne seancën plenare, i shoqëruar nga Ramiz Alia. Së bashku me shkrimtarin e njohur Skënder Drini, ndodhesha diku në një ndënjëse nga ana e djathtë e sallës dhe e pashë nga afër në lozhën ku u ul dhe ku dukej thuajse i fikur. Shihja tiparet e fytyrs së tij të mplakur, faqet pakëz të kuqe, si$ dukej të ritushuara, sytë që thuajsë nuk lëviznin fare dhe dorën që kur na përshëndeti e tundte me shumë vështirësi.

Pikërisht pas dy vitesh ai do të fikej përfundimisht.

Por, sidoqoftë, erdhi. Ishte një nga daljet e tij të fundit në publik, ndonëse këtë radhë pa qëndruar as edhe një grimë “gju më gju me popullin”.

Por një nga takimet, ku ai vërtet ka mbajtur qëndrim të tillë me krijuesit, me të cilët ka diskutuar edhe gjallërisht, ka qënë ai i 11 korrikut të vitit 1961, pra 60 vjet më parë. Dhe, sic do të shohim më poshtë, jo rastësisht.


TAKIMI

Nga një anë Llazar Siliqi, Kolë Jakova, Andrea Varfi, Aleks Caci, Luan Qafëzezi…nga ana tjetër Ismail Kadare, Fatos Arapi, Dhori Qiriazi…

Janë dy grupime poetësh, të ndryshëm, jo vetëm nga mosha, por edhe nga mendësia poetike, stili, konceptimi. Ja përse midis tyre ka nisur një luftë e pashpallur, që është shndërruar në një debat të hapur në shtyp, shprehur kryesisht me krijime poetike, që përjashtojnë njera-tjetrën.Vringëllimat e shpatave gjatë këtij dueli dëgjohen deri lart në kupolën e kuqe, deri te vetë Enver Hoxha.

Në sallën qendrore të UT organizohet, pra kjo mbledhje e gjerë me intelektualët. Qëllimi i saj:”Diskutimi rreth vendimit të KQ të PPSH-së “Mbi letërsinë dhe artet”, (7 qershor 1961). Referatin kryesor e mban Ramiz Alia,sekretari i KQ për ideologjinë.

Në këtë mes nuk ka asgjë të befasishme, sepse deri atëherë Ramiz Alia, ashtu si Enver Hoxha, është takuar jo rrallë me shkrimtarë me intelektualë, poetë e shkrimtarë dhe po takohet sërishmi.Por këtë radhë ky referat është vetëm ballorja e këtij takimi, ku nuk u diskutua me intelektualët, sepse pas referatit, takimi u shndërrua në një debat të ndezur vetëm midis poetëve të vjetër dhe poetëve të rinj.

Pa pritur, disa $aste para fillimit të mbledhjes, veshur me kostum të bardhë beharor, në sallë futet Enver Hoxha, duke lënë të shtangur jo vetëm pjesëmarrësit, por edhe vetë drejtuesit e mbledhjes.

Nuk është lajmëruar se kreu i Partisë do të marrë pjesë në këtë mbledhje, ndryshe do të ishin marrë masa të rrepta nga Sigurimi i Shtetit, që në fakt u shfaq menjëherë në mjediset rreth sallës.

Ka një arsye. Diktatori do që të shohë nga afër dhe të dëgjojë se $’do të thonë pikërisht poetët e vjetër dhe si do t’u përgjigjen poetët e rinj.

<