Cikli i Prizerenit i Beqir Musliut


Timo Mërkuri, shkrimtar, poet, studiues

Cikli i Prizerenit i Beqir Musliut[1]

Shënime mbi ciklin poetik të Beqir Musliut.


Nga Timo Mërkuri


Cikli i Prizerenit i poetit Beqir Musliu përbëhet nga shtatë[2] poezi të shkruara në vitin 1986[3] në qytetin e Prizerenit dhe të botuara si një Album poetik nga Shtëpia Botuese “PLEJADA” e Prishtinës. Cikli është ilustruar dhe me pamje nga trashëgimia shpirtërore e Prizrenit. Botimi i Albumit ka ndodhur pak kohë para se të vdiste[4] poeti dhe kjo është arsyeja pse këto poezi nuk janë përfshirë në asnjë liber të autorit[5]. Sabit Rrustemi e huazoi këtë Album nga djali i poetit, Driloni, bashkë me lejen për ta publikuar për lexuesit dhe admiruesit e rinj të poetit që, për arsye të ndryshme nuk e kanë lexuar. Ndër këta lexues dhe admirues të poetit Beqir Musliu që nuk ishin njohur me këtë cikël bëj pjesë dhe unë dhe kjo është arsyeja që veç leximit, mendova të shprehem për këtë Album, aq më tepër tani në prag të përvjetorit të ikjes së poetit.

I- Pyetja e parë që lind nga njohja me këtë cikël është: Pse poeti i madh e krijoi këtë cikël për Prizerenin dhe ca më tepër shkoi vetë në qytetin e vogël dhe të bukur për ta “marë vetë me dorë” poezinë?

Ndërsa lexoja ciklin, i përqëndruar edhe te pyetja e mësipërme që i bëja vetes, pikërisht te poezia e fundit e ciklit me titull “Katedralja e qetësisë”, ndërsa lexoja vargun e fundit: “The Kthehu sërish në zanafillë Në Prizren” më vetiu mendimi se ky varg ishte përgjigja e pyetjes sime. “Ktheu sërish në Zanafillë” dikush i tha poetit. Ky varg fillon me fjalën-folje “The” që nënkuptohet se dikush, me të cilin poeti kishte qënë në një bashkëbisedim, i tha atij (poetit) që të kthehet në zanafillë. Dhe sikur të mos mjaftonte kjo, i tregon (më shumë se i rekomandon) që kjo zanafillë nis “Në Prizeren”. Me këtë fjalë përfundon poezia, thua se s’ka gjë tjetër që t’ja vlejë

t’a shkruajë poeti..Bazuar te kjo ne duhet të kuptojmë se çfarë përfaqson Prizereni për poetin dhe jo vetëm për atë.

II-Cikli është shkruar në vitin 1986 dhe vetkuptohet që mbart ngarkesën emocionale të kësaj

periudhe. 1986-a është vit i rëndë për Kosovën nën regjimin titist komunist të Jugosllavisë, me një situatë që zuri fill te demostratat e 04 Mars 1981 në Prishtinë dhe do shpinte tre vjet më von në revokimin e autonomisë[6] së Kosovës si krahinë e Jugosllavisë më 23 mars 1989, akt që lindi rezistencën politike, përplasjet ndër etnike dhe i hapi rrugën konfliktit të armatosur të viteve '90.

Ndërkohë vlen të kujtojmë se Prizereni ka qënë Kryeqëndra e Kosovës dhe pikërisht këtu, në Prizeren, në vitin 1945 Kuvendi i Kosovës, nën presionin e tankeve jugosllave si dhe nën trysninë e gjëndjes së jashtëzakonëshme te vendosur me urgjencë morri vendimin që Kosova t’i bashkohej Jugosllavisë, kinse në zbatim të vendimeve të mbledhjes së Bujanit[7].

Ka rëndësi të theksojmë se Prizreni në këtë pjesë të Ballkanit shihet një Jerusalemi i një lloji të vet, sepse është seli shpirtërore e tri besimeve, mysliman, katolik dhe ortodoks (serbët) dhe të tre besimet kanë ndërtesa kulti të nivelit sipëror, ngritur në kohë të ndryshme, me arkitekturë të spikatur dhe me vlera historike. Prizereni nuk jeton në paqe, aty realisht bëhet një “luftë” se cili besim do shtrihet më gjerë në popull, duke u bërë besim sundues.

Në kontekst të analizës ne kujtojmë se Prizereni është edhe vendzhvillimi i shumë ngjarjeve historike dhe vendimtare për popullin tonë. Është e njohur Lidhja shqiptare e Prizerenit, organiizuar nga Avdyl Frashëri dhe lufta e madhe që ajo bëri në mbrojtjen e tërësisë teritoriale të Shqipërisë. Historikisht, zanafilla e shtetit të ri shqiptar nis në Prizeren. Për këtë zanafillë e ka fjalën poeti.

III- Në qoftë se do pyesim: me kë bashkëbisedon poeti te kjo poezi, kush i thotë poetit

Ktheu sërish në Zanafillë. Në Prizeren”, unë do ju thoshja se është vetë Kosova që bashkë-bisedon me poetin dhe jo vetëm te poezia “KATEDRALJA E QETËSISË” të cilën citojmë.

Le ta shohim këtë ide të shprehur për bashkëbisedimin e poetit me Kosovën pikërisht te kjo poezi ku simbolika dhe metafora ta trazojnë mendimin. Është një bashkëbisedim, një dialogim i qetë në një seli besimi fetar, ku natyrshëm do jenë të pranishëm engjëjt: “M'i ngjyve buzët me kundërmimin e engjujve”. Në fakt vargu i parë është edhe më dhe pikërisht: “M'i ngjyve buzët me kundërmimin e engjujve The Këtu”, por sipas stilit të tij, poeti në këtë varg mbleks tre vargje poetikë dhe konkretisht: 1- “M'i ngjyve buzët me kundërmimin e engjujve”,2- “The” (ti më the mua) dhe 3- “Këtu të solla të të kem më afër Prizrenit”.

Është në stilin modern të poetit që vargjet t’i mpleksë si gërshetë me njeri tjetrin, në mënyrë që të mos lexohet lirshëm ku fillon njeri e ku mbaron tjetri, duke u ngatruar në këtë mënyrë edhe nënkuptimin. Duhet t’ju rikujtoj se të shkruaje poezi duke evidentuar historinë kombëtare në atë vit të nxehtë 1986 ishte më shumë se trimëri. Të krijoje poezi për kishën katolike (Katedralen Zoja Nihmëtare) dhe ta quash atë poetikisht “Katedralja e qetësisë” do të thotë që të dëshmoje poetikisht autoktoninë shqiptare në ato troje (Kjo ngrohtësi më ri-njohu me Ty) dhe (Mund të më shpjerësh edhe për tre qindvjetësha të /përdëllesës të jem sa më afër Mesisë që kur u shikua/ në pasqyrën time u dridh tri herë).

Le të shikojmë vargjet :

The Shikoje Zonjën Shën Mëri. Ajo qëndronte përpara

meje në gjunjë dhe tri pika lot i derdhi në faqet të mia Tha

Kush të solli këtu të ma matësh mërgimin prej lëkurës në

lëkurë Imzot Klitha….

Kush i thotë poetit (The) “Shikoje Zonjën Shën Mëri”. Sigurisht që jo ndonjë prift i Katedrales. Le ti lexojmë vargjet: “Ajo qëndronte përpara

meje në gjunjë dhe tri pika lot i derdhi në faqet të mia”.

Këto vargje na kujtojmë faktin që Shën Mëria qëndronte në gjunjë para kryqit të kryqëzimit, ku qe gozhduar Jezu Krishti dhe ne nënkuptojmë se në këtë rast, duke qënë se Shën Mëria qëndronte para poetit, ai (poeti) është i kryqëzuar si Krishti. Shën Mëria derdhi tre pika lotë mbi fytyrën e Krishtit, kur atë e zbritën nga kryqi. Tre pika lotë derdhi edhe mbi poetin. Duhet një forcë e madhe të përafrosh poetin me Krishtin, por poeti ka avancuar mendimin metaforikisht edhe më tejë në vargjet e mëparëshme:

Ty Mund të më shpjerësh edhe për tre qindvjetësha të

përdëllesës të jem sa më afër Mesisë (Krishtit) që kur u shikua në

pasqyrën time u dridh tri herë Në të katërtën të njoha Ty”.

Në pamje të parë duket se poeti Beqir Musliu te kjo poezi, si një katolik i devotshëm bashkë-

bisedon me ikonën e Jezu Krishtit në ambientet e Katedrales, por unë ju them miqtë e mi se ai bashkëbisedon me ne.

Poeti tregon : “Tha:

Kush të solli këtu të ma matësh mërgimin prej lëkurës në