ARVANITAS ME SHUMË EMËR



ARQILE V GJATA



Aristidh Kola u lind më 8 Korrik 1944 në fshatin Leontari (Kaskaveli) të Tebës-Thivës) në një familje Arvanitese.

Pas përfundimit të shkollës së mesme vazhdoi studimet e larta në

fakultetin juridik të Athinës, ku u diplomua në vitin 1968. Për disa vjet

ushtroi profesionin e avukatit, deri sa vendosi t‟i përkushtohet tij i

parë “Arvanitasit dhe origjina e grekëve” i cili u ribotua 9 herë, shifër

rekord për vepra të llojit historike-hulumtuese. Në vitin 1985 Aristidhi

ishte organizues i koncertit të parë me këngë arvanitase që kapnin

periudhën nga shekulli i 15-të deri në të 20-in.

Më pas këto këngë qarkulluan nga shtëpia diskografike “Juliamos” e kompozitorit Mikis Eodoraqis.

Aristidh Kolia

Në vitin 1989 Aristidh Kola boton librin

“Gjuha e Perëndive”, një pjekje, siç nënvizon vetë “për t‟iu përqasur filmave të fesë arehelenike me ndihmën e gjuhës arvanitase”. Njëkohësisht, boton me shpenzime e veta revistën “BESA”, ORGAN I Lidhjes së Arvanitasve të Greqisë,

Kryetar i së cilës qëndroi deri në vitin 1996.

Në vitin 1995, Aristidhi themelon Shtëpinë Botuese “THAMIRIS”, me qëllim botimin e veprave me temë arvanitasit. Po atë vit boton librin që bëri jehonë “Greqia në kurthin e serbëve të Milosheviçit”, kuargumenton përzgjedhjen e gabuar të politikës greke që të përkrah S.Millosheviçin. Takimi i fundit i Aristidh Kola me emigrantët-Shkurt i vitit 2000. Dhe më pas boton, të pajisur me komentin e tij, Thirrjen e Lidhjes së arvanitasve të Athinës drejtuar vëllezërve shqiptarë më 1899. Po ashtu Fjalorin krahasues të gjuhës arvanitase, germat A dhe B, të Antonio Belushi dhe magjia e traditës popullore, kushtuar studjuesit me të njëjtin EMËR të arbëreshëve të

Italisë, dhe pak para se të ndërronte jetë përfundoi librin “ Zeusi

pellazgjik dhe mashtrimi indo-evropian” për të cilin punoi më se 10

vjet. Në vitin 1997 filloi të botonte revistën tre mujore “Arvanon”, një variant shumë më i përparuar i “Besës”, me tematikë arvanitase.

Arstidh Kola është nderuar me dy Medalje nga Shteti Shqiptar: me URDHËRIN “Naim Frashëri” më 1994 dhe me Urdhrin “Naim Frashëri i Artë” pas vdekjes propozuar me vendin të posaçëm nga Shoqata Atdhetare “Vëllazërimi” ” në muajin Nëntor të vitit 2000, pas vdekjes!

Të njohësh Aristidh Kolën, jetën dhe aktivitetin e tij

publicistik, letrar, albanologjik, politik etj, është disi e vështirë. Duhet një punë e mirëfilltë shkencore për të përmbledhur në një seri

vëllimesh e në disiplina të ndryshme shkencore gjithçka ka lënë pena

dhe mendja e tij. Pa dyshim dhe pa e tepruar mund të themi se

Aristidh Kola është personaliteti më i madh e më produktiv i

Arvanitasve gjatë pesë shekujve të fundit ( pas vdekjes së heroit tonë

të madh, Gjergj Kastriotit - Skënderbeut) .

Kontributi i tij në çështjen tonë kombëtare e veçanërisht asaj Kosovare është madhor, tepër konkret dhe i mbështetur në prova e argumente të pakundërshtueshme, shkencore, të shtrira këto në kohë e hapësirë.

Jam munduar që në një periudhë mjaft të shkurtër kohore të mbledh disa shkrime që janë hartuar të frymëzuara nga jeta e Aristidh Kolës dhe dhembja e ikjes së parakohshme të arvanitasit, që foli me gojën e penën e tij në gjuhën e rilindasve tanë.

Arqile V.Gjata nga historiku i Shoqatës Atdhetare “Vëllazërimi”

f,30

Aristidhi kishte qindra miq e shokë, që e donin dhe e respektonin. Por

miqtë e tij më të dashur ishin emigrantët shqiptarë të të gjitha

shtresave, niveleve e bindjeve dhe që të gjithë e thërrisnin Profesor

Aristidhi.

Aristidh Kola lindi më 1944 në Kaskaveli të Thivës.

Pas kryerjes së studimeve në Fakultetin Juridik të Universitetit të Athinës ( 1969) ,punoi si avokat. Më 1985 u zgjodh Kryetar i Lidhjes Arvanite të Greqisë. Braktisi profesionin e avokatit për t‟iu kushtuar tërësisht studimeve arvanite. botoi revistën “Besa”. si dhe themeloi Qendrën e Studimeve Pellazgjike. Më 1995 themeloi Shtëpinë Botuese “Thamiris”, krijoi Qendrën e Kërkimeve Arvanite me revistën “Arkivi i studimeve arvanite” ( u botua vetëm numri i parë) dhe botoi

“Arvanon” ( dolën gjithsej 8 numra) .

Aristidh Kola njihet si autor i librit “Arvanitët dhe origjina e grekëve”, por edhe i librave të tjerë, si “Gjuha e perëndive”, “Fjalori krahasues i gjuhës arvanite”

(vepër e pambaruar) , “Greqia në kurthin e serbëve të Milosheviçit”.

Aristidh Kola u bë veçanërisht i njohur për publikun e gjerë grek dhe për emigrantët shqiptarë më 1999 në kohën e krizës kosovare gjatë debateve televizive nëpër kanalet televizive greke.

SEFERINA SERANI ”GLOSSA-GLUHA” NR. 3 SHTATOR-TETOR - 2000

«Engjëlli mbrojtës» i shqiptarëve..në spital përfundoi dorëshkrimin e librit të tij me titull «Prometeu dhe Zeusi», libër për botimin e të cilit do të kujdeset gruaja e tij, znj. Nansi Kola. Ky libër pritet të zgjojë interesim, ngase në të autori ka studiuar dhe ka gjetur lidhjet e lashta që i bashkonin dy trashëgimtarët e hershëm të pellazgëve, albanët dhe helenët. Kola ishte mbrojtës I madh i të vërtetës historike, duke u bërë simbol i saj. Me njohuritë e tij të thella dhe intuitën e hollë ai parashikoi rrjedhën e shumë ngjarjeve, që u vërtetuan nga koha. Kështu, në librin e tij «Greqia në kurthin e serbëve të Millosheviçit»,

Aristidh Kola qëndroi madhështor e bindës para njëanshmërisë pro serbe të mediave greke.

Në paraqitjet e tij përçdo mbrëmje në tele-revistat e shumë kanaleve televizive private greke, gjatë sulmeve të NATO-s mbi serbët, ai mbrojti historinë duke akuzuar politikën antishqiptare të Milosheviçit. Me këtë veprim ai i vinte publikut të painformuar grek përballë dramën e dhimbshme kosovare. Po në këto ballafaqime ai mori edhe provokime e fyerje e deri dhe akuza si «agjent i NATO-si dhe i Shqipërisë», akuza këto që ai i

gëlltiti për hir të së vërtetës. Në të njëjtën kohë ai fitoi besimin e çdo

shqiptari kudo që ndodhej në Greqi.

Në librin e Historikut të së parës Shoqatë Atdhetare krijur pas viti 1990 Një Jetë me Shoqatën “VËLLAZËRIMI”shkruhet:

-Aristidh Kolës zëdhënësin e së vërtetës, arvanitasin dhe historianin e madh. Shqiptarët, të cilëve ai u fliste shqip, e donin dhe e adhuronin si pak të tjerë, dhe ai vërtetoi me fakte se sa i donte ata. Për këtë, me pajtim unanim të emigracionit shqiptar në Greqi i është bërë kërkesë presidentit të Shqipërisë për dekorimin e tij, gjë që nuk u bë me gjalljetë tij ose në ceremoninë e varrimit të Aristidhit.

Por u ndie i nderuar, kur iu komunikua se një rrugë në Gjirokastër mori emrin e tij «Rruga Aristidh Kola».

Aristidh Kola në çdo kohë gëzoi respekt në shtetin e të parëve. Si në vitin 1984, kur kreu i atëhershëm i shtetit shqiptar Enver Hoxha e përgëzon për librin e tij «Arvanitasit», si në vitin 1995 kur Sali Berisha, president i Shqipërisë e priti atë në selinë presidenciale të Republikës duke I akorduar çmimin «Ismail Qemali». Ndërsa në vitin 1998, presidenti i Shqipërisë z. Rexhep Mejdani gjatë vizitës së tij në Greqi kërkoi takim të veçantë me Aristidh Kolën.

Ai kishte miqësi po ashtu edhe me shumë personalitete të politikës, të shkencës e të arteve nga Shqipëria e Kosova. Ai kishte miq në të gjitha shtresat e emigracionit shqiptar në Greqi. Këtë e dëshmoi edhe ceremonia e varrimit të tij, ku të pranishmit, të njoftuar vetëm përmes njëri-tjetrit, erdhën me pikëllim

në zemër e lot në sy.

Rreth 1000 njerëz, gjysma e të cilëve shqiptarë, i dhanë lamtumirën e fundit mikut të tyre besnik. Qeveria shqiptare u përfaqësua nga gjithë personeli i Ambasadës Shqiptare, ndërsa pati edhe përfaqësues nga Ministria e Jashtme.

U vendosën kurora me lule nga Presidenti i Republikës Mejdani, kryeministri Meta, ministri i jashtëm Milo, nga Ambasada Shqiptare, nga konsullatat shqiptare në Selanik e në Janinë, ndërsa nga emigracioni

shqiptar në Greqi dhjetëra e dhjetëra buqeta lulesh.

Fjalën e lamtumirës në emër të arvanitasve të Greqisë e mbajti kryetari I tashëm i Lidhjes, Jorgo Miha dhe zëvendësi i tij Jorgo Gurizi. Në emër të emigrantëve shqiptarë foli zoti Kastriot Kaçupi.

Novruz Abilekaj, i cili ka pasur mundësinë të bëjë disa biseda me mikun e shoqatës dhe vëllanë e shqiptarëve, Aristidhë Kola, shkroi një poezi.1

Disa nga vargjet janë:

Përcjellje për A.Kolën

Ari,

Shpresoj m‟i dëgjon këto fjalë:

Njeriu mund të bëhet mizë,

të lëpijë pjatën që ka më pranë,

mund të bëhet edhe pemë gjigande,

të thith ushqim të virgjër,

nga zemra e tokës,

thellë,

tek burimi i parë.

Oh, më dëgjove,

Në fytyrën tënde u shtri buzëqeshja,

Nga sytë e tu fluturuan pëllumbat,

GJUHA ARVANITASE E FOLUR ARKAIKE, APO “ZHARGON”?

Abstrakt

Një e folur e vjetër, e ruajtur në kushtet e izolimit dhe e fjetur për shumë vjet nga trungu arbëror, meriton përkujdesjen dhe detyrimin që ta sjellë në vëmendje të lexuesit nëpërmjet kumtesës sime.

“Thuaj ç’të duash, por gjuha arvanitase është gjuha më e vjetër në Evropë, por mbi të gjitha është gjuhë e mëmës dhe tatës sonë”![1]

Kjo thënie përbën boshtin e kumtesës ku arvanitasit përdornin gjuhën e vet amtare në trajtën e folur por jo si gjuhën e shkrimit.

Sipas vlerësimeve të historianëve e filologëve të ndryshëm, arvanitasit pas shekullit të XV-të e deri në kohë të revolucionit grek të vitit 1821, përfaqësonin rreth 1/3 e popullsisë në vendbanimet e hershme dhe të ishullorëve të Greqisë, si në Hidra, Poros, Specias, Andros, Salamina, e fshatrave të shumtë në zona të ndryshme të Greqisë. Këtë tezë studimore do mundohem ta sjell me përqasjet, analizat nga një literaturë e bollshme, si edhe shtjellime krahasuese të veçorive gjuhësore, si sintaksore edhe morfologjike, nëpërmjet përballjes me gjuhën e folur të arvanitasve në trevat ku dhe sot jetojnë si autokton në shekuj.

Gjuha arvanitase është e folur arkaike me tipare e veçori të toskërishtes jugore dhe natyrshëm edhe me elementë të shumtë nga gjuha greke. Në ditët që jetojmë kjo e folur ka rënë në nivelin e një “zhargoni”...Por kurrsesi nuk ekziston si dialekt!

Fjalë kyçe: E folura arvanitase, arkaike, zhargon, prejardhja, kumte gojore.

H yrje