Arti gojor shqiptar, Milman Parry dhe… Petrit Ruka



Sprovë

Nga Timo Mërkuri

Midis viteve 1933 dhe 1935 Milman Parry, në atë kohë asistent profesor në Universitetin e Harvardit bëri dy udhëtime në Jugosllavi, ku studioi dhe regjistroi këngë të artit gojor serb dhe boshnjak së bashku me ndihmësin e tij Albert Lord dhe Nikolla Vujnović. Ata punuan kryesisht në Bosnje dhe konkluzionet e tyre njihen. “si teoria Parry-Lord”.

1-Teza e Milman Parry që buron nga studimi i tij mbi artin gojor popullor (prej nga konkludon mbi krijimin homerik Iliada dhe Odiseja ) ku thekson se …dy epet jo vetëm janë të ngritura mbi bazën e traditës, por i takojnë asaj vetë, janë produkt i traditës gojore, të krijuara përmes improvizimit jo në kuptimin ex nihilo, por të formësimit kreativ të traditës… Me pak fjalë, teza e Parry “sqaron” se rapsodët nuk e mësojnë (zotërojnë) tekstin përmendësh kur e këndojnë, por e improvizojnë atë gjatë procesit të të kënduarit. Si pika orientimi kanë disa vargje që tregojne momente kulmore të subjektit dhe hapësirën mes tyre e mbushin me vargje të improvizuara gjatë procesit të të kënduarit. Kjo argumentohet, sipas tyre, me faktin se;