Çerçiz Loloçi: Një instinkt mbijetese

Çerçiz Loloçi: Një instinkt mbijetese

Deklarimi i tij publik: "Kur ishte shtuar presioni diktatorial kundër Kadaresë, kur e kërkuan të fliste në mitingun e 2 korrikut 1990 po tha se nuk ndihej mirë dhe u zëvendësua me Kiço Blushin, mendova se shpëtimi mund të ishte duke ikur pak nga vendi i vet, për ta mbrojtur më mirë atë. Natyrish Kadare nuk ka qenë i rrezikuar fizikisht në atë kohë, pas vdekjes së diktatorit, por presioni i vinte nga gjithkund, nga struktura eprore, nga militantët e levave, nga rapsodët e bejtexhinjtë alla Mazllëm Doçi, nga spiunët e shpallur e të pashpallur (patronazhistët e sotëm). Kujtoj se në atë kohë i ishte bërë një ftesë edhe Limos Dizdarit, familje dëshmori, por miku im Shaban Murati e ka këshilluar për të mos shkuar“. (shkurt, 2026)

….

Deklarimi i Çerçiz Loloçit është një dëshmi që e zhvesh nga retorika një moment delikat të historisë sonë të afërt dhe e vendos në dritën e presionit real, të heshtur, por të gjithanshëm që ushtrohej mbi figurat publike në pragun e rrëzimit të sistemit. Ai kujton një kohë kur presioni diktatorial kundër Ismail Kadaresë ishte shtuar ndjeshëm. Në mitingun e 2 korrikut 1990, kur u kërkua që Kadare të fliste, ai deklaroi se nuk ndihej mirë dhe u zëvendësua nga Kiço Blushi. Për Loloçin, ai moment nuk ishte thjesht një shmangie fizike nga një podium. Ishte një instinkt mbijetese.

“Mendova se shpëtimi mund të ishte duke ikur pak nga vendi i vet, për ta mbrojtur më mirë atë,” - thotë ai, duke sugjeruar se ndonjëherë largimi i përkohshëm është forma më e mençur e rezistencës.

Në atë periudhë, pas vdekjes së diktatorit, rreziku fizik ndaj Kadaresë mund të mos ishte i drejtpërdrejtë, por presioni moral, politik dhe propagandistik vinte nga gjithkund, nga strukturat eprore që kërkonin bindje formale; nga militantët e levave që donin deklarime të qarta, nga rapsodë e bejtexhinj alla Mazllëm Doçi, që ushqenin frymën e linçimit publik, nga spiunët e shpallur e të pashpallur, që Loloçi i krahason me patronazhistët e sotëm. Ishte një rrethim i padukshëm, por mbytës.

Në të njëjtën kohë, kujtohet se një ftesë i ishte bërë edhe Limos Dizdarit, familje dëshmori, për të qenë pjesë e atij momenti. Por miku i Loloçit, Shaban Murati, e kishte këshilluar të mos shkonte. Edhe kjo tregon se klima e kohës nuk ishte e thjeshtë, pasi çdo dalje publike ishte një pozicionim, çdo fjalë mund të interpretohej si rreshtim. Ky rrëfim nuk është thjesht një episod biografik. Është një pasqyrë e mekanizmit të presionit në një sistem që, edhe kur po lëkundej, dinte të ushtronte frikë përmes strukturave, përmes turmës, përmes zërave që brohorisnin dhe atyre që përgjonin. Në atë klimë, heshtja, shmangia, apo largimi i përkohshëm nuk ishin dobësi, ishin strategji.

Në fund, ajo që mbetet është dilema morale e intelektualit në kohë tranzicioni. Të flasë dhe të përballet me dallgën, apo të ruajë veten për të folur më vonë, kur fjala mund të ketë më shumë peshë dhe më pak zinxhirë?! Deklarimi i Çerçiz Loloçit na kujton se historia nuk bëhet vetëm nga fjalimet, por edhe nga refuzimet për të folur në momentin e gabuar.