UDHA E DHIMBJES


Resmi Osmani Novelë

UDHA E DHIMBJES

Martirëve të Çamërisë

I

Ata sapo ishin ulur për të drekuar, kur hyri befas vëllami Jorgji, nga Kartereza, i tromaksur e çere prishur.Erveheja, nusja e shtëpisë, për t’i bërë nderimin mikut, u ngrit nga sofra.

-U bëftë mirë!

-Mirë se erdhe. Urdhëro të hamë.

Jorgji rrinte më këmbë pa folur. Djersa i kullonte nga hunda pikë pikë. Dukej që një siklet i madh e mundonte, por as ulej as fliste. Ndërkaq familja po hante drekën.Erveheja që mbeti më këmbë, e ftoi sërish mikun:

-O shqiptar, është vakt dreke,na gjete në sofër, urdhëro e ulu dhe ha dy kafshata bukë me këto që na ndodhen.

- Nuse, të kam rixha, mua mos më thuaj shqiptar se jam elinos, more vesh?- E gjithë kjo u shqiptua me zëmëratë.

Erveheja bëri të çuditurën: po kjo ç’të ishte? Shqiptar e bir shqiptari, ngaqë e quanin Jorgji dhe shkonte në kishë, e thoshte shkoqur e shqip që ishte grek! Po neise, puna e tij.

Tahiri, e pikasi që vëllami kish ardhur mbase t’i jepte një lajm tronditës, por jo në sy të grave dhe fëmijëve.Ai u ngrit nga sofra, e zuri vëllamin për dore dhe dolën në hajat. Bëri kujdes ta mbyllte derën që biseda të mos u arrinte në veshë.

- Qofshi ju që u hahet! E more vesh se ç’bëri Zerva në Paramithi?

-Diç më kanë zënë veshët, po jo të saktë. Fjalë thuhen shumë, po s’kam dashur tu zë besë. Thua të jenë të vërteta?

-Zerva ka rënë si kasapi në tufë, me hanxhar në dorë. S’ka pyetur as për pleq, as për fëmijë, as për gra. I ka shkuar në thikë e në plumb gjithsa i kanë dalë përpara. Sokaqet dhe kalldrëmet janë larë me gjak. Ka çarë barqet e grave dhe ka nxjerrë fëmijën, vajzat e reja i kanë çnderuar. Mos e pyet, kataklizmo, si dita e kiametit. Këto që t’i them, besoji se m’i tha Vasili që kish qëlluar atje për pazar e i kish parë me sytë e tij.

Tahiri mbeti pa fjalë.

-Thua ta lërë me kaqë?

-As mos e shko në mëndje. Vëndi është pa qeveri. Digjet i njomi me të thatin, i pafajshmi me të fajshmin. Tani që s’ka kush i del përpara, nuk nxitohet, do t’i marrë me radhë çamofshatrat myslymane dhe kasabatë. Ka niet ta pastrojë tërë Çamërinë një herë e mirë, të mos mbetet këmbë myslymani shqiptar. Hem i vret e i përzë, hem u merr mall e gjë. Gjith ky gjak i derdhur në Paramithi, është për të ngjallur lemeri e frikë për jetën.Që njerëzia të marrë arratinë nga sytë këmbët. Kush nuk ikën, vritet në vend ,shkohet në plumb e në hanxhar, shtëpitë plaçkiten dhe u vihet zjarri. Ka me vete për këtë thertore, kasapë kretezë, të liruar nga hapsanat, dhe plot pushtër e bashto, të hurit e të litarit.

-Si i bëhet?

-Nga ne mos prisni t’u dalim krahë. E para, ata s’falin kënd. Në Paramithi, e vranë avokat Spiro Çallukën që u doli krah bashkqytetarëve të tij. Merret vesh, kjo është bjeri derës të ndiejë qilari. E dyta ne jemi të pakët e të paarmatosur. Pastaj, pas vrasjes së Papajt, plak dhe njeri i perëndisë, Kartereza u bën fajtorë fshatçe dhe u mban mëri.

- Nuk e keni mirë. Faji i një njeriu, që dihet kush është dhe pse e bëri atë që bëri, nuk mund t’i bëhet barrë një fshati të tërë. Ne kemi rrojtur në vëllamëri e kumbari. Po neise, tjetër hall ky që na ka zënë. Ç’mëndje më jep?

-Të ikësh, një sahat e më parë. Ngri familjen dhe merr udhën për në Shqipëri. Tjetër s’ke ku shkon.

-Eh, fjalë goje, kollaj ta thuash. Po shtëpia, katandia, malli, gjëja, puna e një jete të tërë, si mund të ngarkohen në samarin e një kali? Pastaj pse duhet të marr nga sytë këmbët në arrati, kujt i kam bërë keq, kujt i kam hyrë në hakë? Kam parë vetëm punën time. Kujt duhet ti trembem, ngase duhet të ruhem, përse duhet të kem frikë?

-Po që të syrgjynosën në Mitilin, ku mund të kishe lënë jetën, ç’faj kishe, e ke pyetur veten?

-Tjetër gjë ajo.

-Jo tjetër, po e njëjta. Çamo- myslymanët, qeveritë as i kanë dashur e as i duan. Luftës po i vjen sosja, Zerva lan hesapet dhe i lan me gjak .As mos kërko, as mos prit të drejtë.E drejta është me me të fortin.Te dora që mban syngjinë dhe vringëllin hanxharin.

-Duhet të mendohem. Pastaj të shohim, çfarë do të bëjnë edhe të tjerët.

- Mirë, bëj si të thotë koka. Rri e priti. Do të vijnë e ty do të lidhin te ulliri i oborrit. Në sy tënd do të çnderojnë vajzën. Ervehesë do i shqyejnë veshët për të marrë vathët e florinjtë, do ti presin gishtat për të marrë unazat, do ti çajnë barkun dhe do ti nxjerrin fëmijën, pastaj do ti shkojnë djemtë në hanxhar. Të gjitha këto në sy tënd, në fund do ti vënë flakën shtëpisë dhe do të heqin kokën ty.

Jorgji fliste ngadalë e shkoqur, me dhimbje të brendshme, si t’i përfytyronte të gjalla pamjet, ashtu si do të ndodhnin, në mos më keq. Nuk e shihte në sy, dukej sikur fjalët ja drejtonte, hapësirës, qiellit dhe erës.

Tahiri u trondit. Fjalët e vëllamit kullonin gjak, dhimbje, lebeti, në to kosa e vdekjes korrte jetët e njerëzve të tij. Shikimi iu err dhe gjunjët iu prenë. Shkundi kryet dhe pamjet e lemerishme të fanepsura u tretën.

-Si t’i nxë goja dhe mi thua këto fjalë të mynxyrshme?

-T’i them që t’i dish, por edhe se të dua. Duhet t’i besosh. Kjo nuk është luftë. Nuk kia palë që luftojnë,nuk ka front.Tani në ikje të gjermanit, lukunia e ujqërve zerviste ka rënë mbi tufën e deleve pa bari. Gjaku po rrjedh lumë, dhe ata nuk do ndalen deri sa të ikë apo të bjerë nën plumb e hanxhar edhe këmba e fundit e shqiptarit. Mendohu dhe mos humb kohë.

Jorgji iku më i tronditur se sa kur kishte ardhur.

Tahiri e përcolli deri te porta jashtë oborrit.