Timo Mërkuri: ZËRI ME TRI DRITA

ZËRI ME TRI DRITA

Nga Timo Mërkuri

Dikur pata dëgjuar një këngë që kishte në tekstin e saj fjalët: “O zëri me shtatë drita”. Më mbeti gjatë në mendje, sepse nuk po ia zbërtheja dot kuptimin. Dija që ylberi kishte shtatë ngjyra, po ta pranonim se çdo ngjyrë ishte një dritë. Kjo qëndronte. Por si mund të kishte zëri drita, madje jo një, por shtatë? Kjo ishte larg konceptimit tim mendor. Më vonë kuptova se do të vinte një moshë kur zëri i dikujt do të ngrihej mbi mua jo vetëm me ngjyra, por edhe me drita. Madje do mësoja të lexoja mesazhe të heshtura edhe nga dritat e një shtëpie.

Kjo më erdhi ndër mend ndërsa lexoja shkrimin e Fatmir Terziut “Një bisedë letrare e nisur vite më parë në Sarandë”. Aty, fjala nuk ishte thjesht zë. Ishte dritë. Dhe jo një e vetme. Ishin tri drita që nuk e konkurronin njëra-tjetrën, por ndriçonin së bashku. Një zë me tri drita.

Në atë mbrëmje sarandiote, deti heshtte si një dëgjues i vjetër. Fjala kishte gjetur strehë. Tre poetë, me përvoja të ndryshme jetësore, u ulën jo për të dëshmuar veten, por për të ndarë një rrugë arti që i kishte mbajtur gjallë.

1.Visar Zhiti e sjell dritën e kujtesës së plagosur. Zëri i tij vjen nga një kohë kur fjala ndalohej, por nuk shuhej. Për të, letërsia nuk është zgjedhje estetike, por shpëtim. Ajo është dëshmi morale. Një mënyrë për të mos e lënë errësirën të ketë fjalën e fundit. Në mendimin e tij, shkrimtari është dëshmitar i së vërtetës, edhe kur ajo dhemb.

“Letërsia nuk më la vetëm as në burg.”

Dritë që mbijetoi brenda njeriut. Fjalë e ruajtur si frymë.

2.Pas kësaj drite të fortë, vjen Vilhelme Vrana Haxhiraj, me dritën e heshtjes së gjatë. Ajo nuk u burgos, por u ndalua të fliste. Fjala u mbajt brenda vetes për dekada. U pjek. U rëndua nga koha. Kur doli, nuk ishte britmë, por rrëfim i qetë dhe i qëndrueshëm. Për të, letërsia është rezistencë e brendshme, ruajtje e shpirtit njerëzor përballë mohimit. Poezia duhet të mbetet strehë, jo zhurmë.

“Heshtja ime e gjatë ishte edhe një formë rezistence.”

Dritë që nuk u shua në pritje. Fjalë që doli me dinjitet.

3.Në këtë vijimësi hyn Fatmir Terziu, me dritën e përgjegjësisë së lirisë. Ai flet nga koha e hapur, por jo e lehtë. Për të, moderniteti nuk është shkëputje nga rrënjët, por zgjerim i tyre. Letërsia sot duhet të dijë të dialogojë, të mos humbasë kuptimin në zhurmë. Ai e sheh shkrimin si urë mes përvojës dhe vlerës, mes kritikës dhe ndjeshmërisë.

“Koha na jep liri, por na kërkon përgjegjësi.”

Dritë që orienton. Fjalë që mban peshë.

Kështu, tre përvoja të ndryshme shndërrohen në zëra arti. Zhiti sjell dritën e dëshmisë. Haxhiraj dritën e durimit. Terziu dritën e mendimit të përgjegjshëm. Nuk ka kundërvënie mes tyre. Ka vazhdimësi. Një zë i vetëm, me tri drita.

Në fund, ata bien dakord pa deklarata të mëdha: letërsia mbijeton kur kujtesa, liria dhe përgjegjësia ecin bashkë. Saranda mbetet thjesht vendi i një takimi. Fjala vazhdon udhën e saj.

Zë që nuk shuhet. Drita që nuk verbojnë. Art që ecën me njeriun. Një zë me tri drita.

4. Me këtë shkrim, Fatmir Terziu nuk sjell thjesht kujtimin e një mbrëmjeje letrare në Sarandë, por një mënyrë të të qenit në letërsi. Kujtesa që ai aktivizon nuk është kthim nostalgjik, por akt përgjegjësie. Qyteti, me butësinë e mbrëmjes dhe heshtjen dëgjuese të detit, shndërrohet në një hapësirë ku fjala nuk nxitohet, por peshohet. Një bisedë e zakonshme merr thellësi, sepse fjala jeton vetëm kur thuhet me qetësi dhe dëgjohet me ndershmëri.

a. Në këtë hapësirë, letërsia lind nga bashkëbisedimi i vërtetë. Tre zëra, të ndryshëm në përvojë dhe kohë, nuk përplasen, por afrohen. Ata nuk kërkojnë të mbizotërojnë, por të plotësojnë njëri-tjetrin, duke dëshmuar se forca e artit nuk qëndron te zhurma e një zëri të vetëm, por te harmonia e tyre. Ky dialog i heshtur bëhet mësim për kohën tonë, ku kuptimi shpesh rrezikon të humbasë mes rrëmujës.

b. Teksti i Terziut mbart një etikë të fjalës. Nuk ka ngut, as gjykim të prerë. Ka pauza, dëgjim dhe respekt për peshën e përvojës njerëzore. Kujtesa nuk shfaqet si barrë, por si urë lidhëse. Ai vë në dialog dhimbjen e dëshmisë, heshtjen e duruar dhe sfidat e lirisë së sotme, pa i barazuar, por duke i bërë të komunikueshme.

c. Kështu, Saranda nuk mbetet vetëm vend takimi, por shndërrohet në simbol bashkimi. Tri drita të ndryshme- dëshmia, durimi dhe përgjegjësia- krijojnë një harmoni të qetë, ku fjala nuk kërkon triumf, por kuptim.

ç. Në fund, mbetet një besim i thënë me zë të ulët, por i qëndrueshëm: letërsia ka kuptim për sa kohë ruan dritën njerëzore dhe nuk i dorëzohet zhurmës. Një bisedë që nuk mbyllet, një kujtesë që ecën përpara. Tri drita në një zë.

Dhe unë gëzohem që këto frymëzime vijnë nga qyteti im. Duhet të vini më shpesh miqt e mi në Sarandë.

Sarandë, më dhjetor 2025