Shqiptarja thesprote, princesha rumune, Elena Gjika


Vilhelme Vranari Haxhiraj


Fragment nga libri im , “Elitat e Mohuara...,krenari kombëtare”f.133-138

Elena Gjika -Dora D’Istria, kjo elitë e vjedhur, lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar, 1828 – dhe vdiq në Firence, më, 17 nëntor, 1888. Elena Gjika, shkrimtarja, publicistja iluministe kërkoi barazinë gjinore dhe u rendit mes 10 femrave më përparimtare të shek. XIX. të Europës.

Dora D’Istria përmes një letre të shkruar prej saj, e cila gjendet në bibliotekën e Vatikanit, ku ajo u kundërvihet shpifjeve se është me origjinë greke apo nga një fshat pranë lumit Vjosë. Ja si shkruan ajo: “Deri tani është shkruar dhe folur shumë për origjinën time. Atë që s’e kanë thënë të tjerët, po e them unë. Quhem Elena Gjika, kam pseudonimin tim “Dora d’Istria”, jam jetime çame nga Parga. Rrjedh nga familja e Gjikajve. Kur u prish Suli, shkobva në Korfuz. Aty u njoha me një zonjë rumune , e cila më mori në Rumani, ku u shkollova për letërsi. U martova me një kont rus, i cili vdiq shpejt. U largova nga Rumania dhe u vendosa në Itali. Kam patur lidhje me Jeronim De Radën, me të cilin këmbeja mendime për Pavarësinë e Shqipërisë. Shpesh herë ndodh nga pseudohistorianët e huaj që shqiptarët trima e të ditur t’i mohojnë si të tillë , sepse duan t’u përvetësojnë lashtësinë .”vo:( Jasin Bala, Çamëria lëngon, Çamëria denoncon”f.25)

: “Të mos ketë më gegë, as toskë, as lebër, as çam, por vetëm Shqiptarë, bijë të devotshëm që të marshojnë si një trup i vetëm, nën flamurin e Aleksandrit të Madh, të Pirros e të Skënderbeut”.

Elena Gjika, ishte shkrimtare e publiciste përparimtare rumune me origjinë shqiptare. Familja Gjika kishte emigruar nga Përmeti dhe ishte vendosur në Rumani. Elena lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar1828. Ishte vajza e Mihal Gjikës, vëllai i Princit të Vllahisë Grigor Gjika. Arsimin e plotë Elena e mori në Rumani. Vazhdoi studimet në Dresden, Vjenë, Venecia dhe Berlin.

Elena Gjika, iluministja me origjinë çame, që e shtriu më tej fenomenin emancipues, duke e përgjithësuar veprimtarinë e grave shqiptare, në aspektin e barazisë gjinore, ecila theksonte ”Trima burrat, Trimëresha gratë”.

Më 1849, ajo u kthye në Rumani dhe u martua me dukën rus Aleksandër Kolstov-Massalski. Jetoi disa vite në Rusi, në Shën Petërsburg, por kurrë nuk u përshtat me pikëpamjet nacionaliste të burrit të saj dhe nuk u pajtua as me fanatizmin Ortodoks të Oborrit perandorak despotik të Car Nikollës. Klima e ashpër ruse nuk i priu. Me përkeqësimin e shëndetit, me këshillën e burrit, shkoi në Evropën Qëndrore. Jetoi për disa vite në Zvicër, pastaj udhëtoi nëpër Greqi dhe Anadoll. Përfundimisht, shkoi në Itali, ku jetoi në një vilë në Firence. Herë pas here Gjika udhëtonte për në FrancëIrlandë dhe ShBA.

Si publiciste dhe shkrimtare (kryesisht në frëngjisht) Elena Gjika u bë e njohur në vitin 1855. Si autore përdorte emrin Dora D'Istria, pasi mentaliteti mesjetar nuk e vlerësonte femrën si shkrimtare. Për botën mashkullore, femra kishte lindur për të krijuar familje, t’i shërbente burrit dhe anëtarëve të tjerë të familjes e të lindëte fëmijë, t’i rriste dhe t’i edukonte ata.

Lind pyetja: -Femra pa kulturë a është në gjendje të rrisë një brez të edukuar, që të jetë i aftë për të ardhmen e kombit?! Kurrë... Duhej emancipuar femra që të integrohej familja, shoqëria dhe vetë shteti.

Gjika botoi një numër shkrimesh që e tregonin atë jo vetëm një njohëse e gjuhëve rumanisht, italisht, gjermanisht, frëngjisht, latinisht, greqisht (e vjetër dhe e re ), si dhe rusisht, por edhe njohuritë e saj në fushën e shkencës, fesë, politikës, si dhe talentin për të paraqitur pikëpamjet e saj.

Dora D’Istria

Vepra e saj e parë ishte “La vie dans l'Eglise monastique Orientale” - "Jeta monastike në Kishën Lindore" (Bruksel 1855; Bot.i II-të, Paris1858),ku bënte thirrje për shfuqizimin e urdhrave të manastirit. Më pas botoi: “La Suisse allemande” - "Zvicra gjermane"(Gjenevë-1856-në 4 vëllime,gjermanisht); (Bot.i II-të, Zürich 1860, 3 vëllime), ku përshkruan Zvicrën dhe popullin e saj. Ajo përshkruan një ngjitje në malin Monk, një rrëfim real pasi ajo ishte alpiniste. Në shkrimin “Les femmes en Orient” - "Gratë në Orient" (Zürich 1859, 2 Vëllime), ajo shkruante për emancipimin e grave në Levant( lulja e Lindjes në Mesdheun Lindor). Një tjetër libër, “Des femmes, par une femme” - "Rreth grave, nga një grua" (Bot. II, Bruksel 1869, 2 vëllime),ku krahasonte gjendjen e grave në Evropën latine, me ato në Gjermani dhe kërkonte me forcë trajtimin e barabartë të burrave dhe grave. Përpara kësaj, ajo botoi  “Ekskursions en Rouméllie et en Moree” - "Ekskursione në Rumeli dhe More" (Zürich 1863, 2 Vëllime), ku ajo përpiqej të tregonte se edhe Greqia e lashtë, kishte të njëjtën detyrë civilizuese si Gjermania e kohës së saj. Ajo gjithashtu botoi tregimin“Au bord des lacs helvétiques”, "Lundrim në liqenet zvicerane" (Gjenevë 1861). Boton romanet “Fylétia e Arbenoré prej Kanekate laoshima”(Livorno 1867), “Gli Albanesi in Rumenia”, një histori e familjes princërore Gjika, në shekujt 17-të, deri 19-të (Bot. II, Firenz