“ Roma fliste shqip”


Zihni Elezi: *Autori ka mbaruar nё vitin 2007, Universitetin “Aleksandёr Xhuvani” nё Elbasan,Fakultetin e shkencave humane, dega histori- gjeografi.Eshtё diplomuar pёr histori.

Nga Zihni Elezi

Një vështrim mbi librin “ Roma fliste shqip” të studjuesit Fahri Xharra.



Duke përfunduar  pjesën e parë “ Pellazgët dhe origjina e tyre” , duket menjёherё se  autori ka bërë një punë të admirueshme. Ajo  që më bën pershtypje tek  autori i librit “Roma fliste shqip”, Fahri Xharra  është se vërtetë historia shkruhet  dhe rishkruhet nga këndvështrime të ndryshme por kronikat në rrëfimin e historisë jane një thes bosh nëqofëse nuk kanë faktin brenda.

Edhe gjatё leximit tё reçensionit  tё  librit “Roma fliste shqip” dhe më shumë se vepra e Fahriut që, përshtypje më bën dëshira e reçenzentit  për të promovuar dhe paqyruar origjinën e shqiptarve e cila herët a vonë do ta lerë pas si panhelenizmin ashtu dhe pansllavizmin. Këtë e konfirmojnë edhe shume dokumente sekrete të Raihut të  Tretë, që besoj se do të bëhen publike.

Nuk ka një përgjigje adekuate se ç’janë pellazgët pasi burimet arkeologjike që disponohen dhe mundësitë jane tepër të kufizuara por ajo që mund të thuhet është në faktin se përderi sa ka një substrakt paleoballkanik i cili është indoeuropian si në pikpamjen kulturore ashtu edhe në atë etniko-gjuhësore është pikërisht kjo optike që lejon për të parë lidhjet që egzistojnë midis ilirëve të epokës së hekurit dhe këtij substrakti të lashtë.

Une kam informacion për historinë e  Romës por pasi burimet janë asimetrike dhe  shpresoj shume  se përderisa këtë libër e kanë marrë përsipër edhe autorët, artikujte e të cilëve janё vendosur në pjesën e parë të librit, patjetër që Fahri Xharra do të ketë vërtetë një qasje interesante.

Fahri Xharra ka meritën sepse historinë e popullit të tij nuk e shkëput nga historitë e popujvet të tjerë dhe të tërë njerëzimit, por e studjon  veçmas dhe njёkohёsisht paralel me zhvillimet e historisё  jo vetёm tё popujve fqinjё. Kjo lidhet edhe me teoritë e lëvizjes relative së trupave në mekanikën teorike, ku studimi i një trupi që lëviz  vetë dhe njëkohësisht ndaj një tjetri, bëhet me shkëputjen imagjinare të dy lëvizjeve., e mё pas bashkohen tё dyja.

Njohja e histories të popujve të tjerë veçanarisht të atyre popujve që na rrethojnë si dhe njohja e historisё kombëtare na bën të aftë të orientohemi drejt në situata konkrete aktuale shoqërore, ekonomike, brenda dhe jashtë vendit. Në këtë mënyrë  duke njohur mire historinë jemi jo vetëm me identitet dhe krenari për veten por krijojmë respekt dhe për popujt e tjerë.



Me të drejtë studjuesi Fatmir Minguli, në recensionin e këtij libri thekson se:

“Fahri Xharra krejt i pёrqёndruar nё kontinentin italian, ёshtё i sinqertё dhe shumё korrekt, duke mos u pёrhapur nёpёr tokat greke dhe as nё toka tё tjera qё me akliminё e kohёs u sllavizuan. Eshte njё veçori e studjuesit tё saktё.’

Ka dhe njё tjetёr veçori qё duhet parё, ajo e tendencёs  pёr t’I  ndarё nga qytetёrimet, por kjo tezё ka rёnё dhe rezultatet e nxjerra nga studjues tё huaj dhe vendas, jo vetёm duhet tё njihen por edhe tё pranohen.

Ajo qё Fahri Xharra pёrpiqet tё sqarojё ёshtё fakti se ç’nivel ka patur qytetёrimi pellazg, para lirir, nё  ç’raport me qytetёrimet e tjera tё kёsaj periudhe siç janё qytetёrimet e Egjeut, tё Anatollisё, dhe Italisё sё Jugut. Tё gjitha perёnditё janё pellazge megjithatё pasardhёs tё qytetёrimit pellazg nuk jemi vetёm ne, pasi qytetёrimet  janё tё gёrshetuara dhe autori mundohet  mos  t’i veçojё nga njeri tjetri.

Ai ka ditur tё ndёrthurё elementёt e qytetёrimeve, ku ndonёse  duket  qё dominanca ёshtё greke, ka diferenca dhe influence tё Italisё sё Jugut.  Vёrtettёbota greke i dha qytetёrim gjithё globit dhe kultura greke ka vendin  qё meriton, por ajo qё  autori kёrkon tё theksojё ёshtё se ilirёt nuk ishin barbarё dhe civilizimi Helen, atё qё jo vetёm e pёrqafoi  por edhe e realizuan dhe jetёsuan  nё qytetet e tyre.

Veçori tjeter që bie në sy në pjesën e parë është fakti se për pellazgët dhe pellazgjishten dhe për lidhjen me popujt e tjerë është marrë opinioni shkencor i cili është pranuar nga  të gjithë. Në pjesën e dytë patjetёr qё  do bёhen  komentet e tjera.

Historia – thotë Xhorxh Bushi, i riu – është lumë që rrjedh dhe si i tillë një kërkim historik ka gjithmonë vend për korgjime. Ky fakt të bën përshtypje te Fahri Xharra i cili bazohet saktësisht në burime dhe në dritare që na japin të dhëna mbi ngjarjet që kanë ndodhur në të kaluarën.

Xharra per të krijuar tablonë e ngjarjeve të ndryshme historike dhe për ta ditur ka studjuar shumë dhe dhe mbi bazën e këtij studimi ka mbledhur lloje të ndryshme faktesh dhe të dhënash  dhe duke i rilidhur  ato ka krijuar tablonë e këtyre ngjarjeve të ndryshme të së kaluarës. Tё mos harrojmё se studimi me anё tё fakteve sot ёshtё njё nga metodat  mё frutdhёnёse nё shumё degё tё shkencave.

Historiani vështron përtej kohës që ai jeton. Kjo distancë kohore do të ishte sterile  nëse nuk do të kishte datat dhe vitet të cilat jane gozhdët ku varet pëlhura e historisë.

Ajo qё Fahri Xharra pёrpiqet tё sqarojё ёshtё fakti se ç’nivel ka patur qytetёrimi pellazg, para lirir, nё raport me qytetёrimet e tjera tё kёsaj periudhe siç janё qytetёrimet e Egjeut, tё Anatollisё, dhe Italisё sё Jugut. Tё gjitha perёnditё janё pellazge megjithatё pasardhёs tё qytetёrimit pellazg nuk jemi vetёm ne, pasi qytetёrimet  janё tё gёrshetuara dhe autori mundohet  mos  t’i veçojё nga njeri tjetri.

Ai ka ditur tё ndёrthurё elementёt e qytetёrime