Prof. Dr. Fejzulla BERISHA: Historia e një Shteti që Nuk u Dhurua

Republika e Kosovës: Historia e një Shteti që Nuk u Dhurua

Rezistenca paqësore, lufta çlirimtare dhe beteja për sovranitet në rendin ndërkombëtar

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Një shtet që u ndërtua me rezistencë, jo me favore

Republika e Kosovës nuk është produkt i rastësisë historike, as rezultat i një vendimi të izoluar politik. Ajo nuk u dhurua, por u ndërtua me rezistencë të organizuar, sakrificë të lartë dhe një proces të gjatë legjitimimi juridik, politik dhe ndërkombëtar. Historia e saj është histori e një populli që refuzoi zhdukjen politike dhe juridike, duke zgjedhur rrugën më të vështirë: ndërtimin e shtetit përballë mohimit, represionit dhe indiferencës globale.

Çdo përpjekje për ta fragmentarizuar këtë proces – duke mohuar njërën fazë apo duke relativizuar tjetrën – përbën deformim të së vërtetës historike dhe relativizim të vetë shtetësisë së Kosovës. Pa rezistencën paqësore, Kosova nuk do të kishte legjitimitet moral; pa luftën çlirimtare, nuk do të kishte çlirim; pa ndërhyrjen e NATO-s, nuk do të kishte shpëtim nga spastrimet etnike; dhe pa pavarësinë e vitit 2008, nuk do të kishte subjektivitet ndërkombëtar.

1. Autonomia e mohuar dhe kolonializmi i brendshëm (1989)

Heqja e autonomisë kushtetuese të Kosovës nga regjimi i Slobodan Millosheviqit në vitin 1989 ishte akti kryesor i shkatërrimit të rendit kushtetues jugosllav. Ky veprim shkelte Kushtetutën e vitit 1974, shfuqizonte parimin e barazisë federative dhe instalonte një regjim represiv mbi shumicën shqiptare.

Kosova u transformua nga një njësi konstituive de facto në një territor të administruar me forcë, duke krijuar elemente të qarta të kolonializmit të brendshëm – fenomen i njohur edhe në të drejtën ndërkombëtare bashkëkohore. Populli i Kosovës u përball me zgjedhjen historike mes zhdukjes politike dhe rezistencës. Ky moment shënoi fillimin e një epoke të re të organizimit shoqëror dhe politik të shqiptarëve në Kosovë.

2. Gandizmi kosovar: rezistenca paqësore si arkitekturë shtetërore (1989–1997)

Strategjia e udhëhequr nga Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Dr. Ibrahim Rugova ishte rezistencë e menduar dhe e strukturuar. Ajo synonte: mbijetesën kombëtare, ruajtjen e institucioneve sociale, dhe fitimin e mbështetjes ndërkombëtare.

Institucionet paralele, referendumi i vitit 1991, zgjedhjet e brendshme dhe diplomacia rugoviane krijuan një realitet politik paralel që i dha Kosovës legjitimitet moral, identitet politik dhe subjektivitet embrional ndërkombëtar. Ky model u krahasua me rezistencën indiane të Gandit, lëvizjen anti-apartheid në Afrikën e Jugut dhe disidencën paqësore në Evropën Lindore. Pa këtë fazë, Kosova nuk do të kishte asnjë bazë morale për të kërkuar ndërhyrje ndërkombëtare më vonë.

3. UÇK-ja dhe e drejta për vetëmbrojtje (1997–1999)

Kur u shterën të gjitha mjetet paqësore dhe represioni u shndërrua në spastrim etnik, u formua Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK). Lufta e saj ishte reagim ndaj dhunës shtetërore, shprehje e së drejtës natyrore për vetëmbrojtje, dhe komponent i domosdoshëm i çlirimit.

Krimet masive serbe në Reçak, Mejë, Krushë e Izbicë dhe eksodi i mbi 800 mijë shqiptarëve e bënë të qartë se Kosova nuk ishte më çështje e brendshme e Serbisë, por krizë ndërkombëtare humanitare. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 u bë precedent ndërkombëtar për ndërhyrje humanitare, duke shpëtuar popullsinë nga shfarosja.

4. Administrimi ndërkombëtar dhe rruga drejt pavarësisë (1999–2008)

Administrimi ndërkombëtar i UNMIK-ut solli stabilitet, por edhe kufizime të sovranitetit. Megjithatë, kjo periudhë krijoi Kornizën Kushtetuese (2001), institucione vendore dhe negociata diplomatike në Vjenë. Plani i Martti Ahtisaarit ishte kompromisi maksimal midis realitetit politik dhe së drejtës për vetëvendosje, duke krijuar bazën për shpalljen e pavarësisë.

5. Pavarësia dhe legjitimiteti ndërkombëtar (2008–2010)

Shpallja e Pavarësisë më 17 shkurt 2008 ishte akt juridik, politik dhe ndërkombëtar. Vendimi këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (2010) konfirmoi se shpallja e pavarësisë nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare. Kosova u vendos në binar me raste si Timori Lindor, Sudani Jugor dhe proceset e dekolonizimit modern, duke forcuar legjitimitetin e saj ndërkombëtar.

6. Sovraniteti i kufizuar dhe sfidat e funksionalitetit (2008–2020)

Edhe pas shpalljes së pavarësisë, Kosova u përball me sfida serioze: mungesa e anëtarësimit në OKB, mosnjohja nga disa shtete të BE-së, dialog i vështirë me Serbinë, dhe korrupsion strukturor. Shteti ekzistonte juridikisht, por shpesh jo funksionalisht.

7. Lëvizja Vetëvendosje: nga kundërshtimi në përgjegjësi shtetërore

VV u formua si reagim ndaj elitave postluftës dhe administrimit ndërkombëtar. Fitorja elektorale e saj përfaqëson një zhvendosje të besimit qytetar drejt diskursit sovranist, anti-korrupsion dhe të drejtës për vetëvendosje reale. Sfida e saj është të transformojë energjinë protestuese në institucione funksionale dhe politikat e konsolidimit shtetëror.

8. Sovranizimi: sfida e shekullit XXI

Sovranizimi i plotë i Kosovës nënkupton: anëtarësim në OKB, Këshillin e Evropës, NATO dhe konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar. Kjo kërkon diplomaci të mençur, unitet politik, respekt të plotë kushtetues dhe partneritet strategjik me SHBA dhe BE.

Është sfida kryesore e shekullit XXI për Kosovën: të shndërrohet nga një shtet i njohur pjesërisht në një shtet plotësisht funksional dhe sovran, me institucione që punojnë për qytetarët dhe jo për interesat e ngushta politike.

9. Nga historia te përgjegjësia

Kosova është ndërtuar nga mendja e Rugovës, gjaku i UÇK-së, fuqia e NATO-s dhe vullneti i popullit. Sfida e sotme nuk është më rezistenca, por shtetësia funksionale, sovraniteti i plotë dhe lidershipi përgjegjës. Nuk ka nevojë për mite të reja politike, por për institucione të forta. Nuk ka nevojë për heronj të rinj, por për shtetarë të përgjegjshëm

The Republic of Kosovo: The History of a State That Was Not Given

Peaceful Resistance, the Liberation War, and the Struggle for Sovereignty in the International Order

By Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

A State Built Through Resistance, Not Granted by Favors

The Republic of Kosovo is not a product of historical coincidence, nor the result of an isolated political decision. It was not granted, but constructed—through organized peaceful resistance, immense sacrifice, and a long process of legal, political, and international legitimation. Its history is the history of a people who refused political and legal annihilation and chose the most difficult path: building a state in the face of denial, repression, and global indifference.

Any attempt to fragment this process—by elevating one phase while denying or diminishing another—constitutes a distortion of historical truth and a relativization of Kosovo’s statehood. Without peaceful resistance, Kosovo would have lacked moral legitimacy; without the liberation war, there would have been no freedom; without NATO’s intervention, there would have been no rescue from ethnic cleansing; and without the 2008 declaration of independence, Kosovo would have had no international subjectivity.

Kosovo is the result of a multilayered state-building architecture, in which the political vision of Dr. Ibrahim Rugova, the sacrifice of the Kosovo Liberation Army (KLA), the strategic support of the United States and Western allies, and the unbreakable will of the people converged into an irreversible historical project: the independent state of Kosovo.

1. Denied Autonomy and Internal Colonialism (1989)

The revocation of Kosovo’s constitutional autonomy by Slobodan Milošević’s regime in 1989 marked the fundamental collapse of the Yugoslav constitutional order. This act violated the 1974 Constitution, dismantled the principle of federal equality, and imposed a repressive regime upon the Albanian majority.

In practice, Kosovo was transformed from a de facto constitutive unit into a territory governed by force, exhibiting clear elements of internal colonialism—a concept well recognized in contemporary international legal doctrine. The people of Kosovo were confronted with a historic choice: political disappearance or organized resistance. This moment inaugurated a new era of political consciousness and collective mobilization.

2. The Kosovar Gandhism: Peaceful Resistance as State Architecture (1989–1997)

The peaceful resistance led by the Democratic League of Kosovo (LDK) and the historic President Dr. Ibrahim Rugova was not an emotional reaction, but a deeply calculated strategy. Its objectives were national survival, preservation of social cohesion, and the acquisition of international support.

Parallel institutions, the 1991 referendum, internal elections, and Rugova’s diplomacy created a parallel political reality that endowed Kosovo with moral legitimacy, political identity, and embryonic international subjectivity. Kosovo’s experience was frequently compared to Gandhi’s movement in India, the anti-apartheid struggle in South Africa, and peaceful dissidence in Eastern Europe. Without this phase, Kosovo would have lacked the moral foundation to later seek international intervention.

3. The KLA and the Right to Self-Defense (1997–1999)

When all peaceful means were exhausted and repression escalated into ethnic cleansing, the Kosovo Liberation Army emerged. Its armed struggle represented a response to state violence, an expression of the inherent right to self-defense, and an indispensable component of liberation.

Mass crimes committed by Serbian forces in Račak, Meja, Krushë, and Izbica, alongside the forced displacement of more than 800,000 Albanians, made it unequivocally clear that Kosovo was no longer an internal Serbian matter but an international humanitarian crisis. NATO’s intervention in 1999 constituted a major international legal and political precedent, affirming the doctrine of humanitarian intervention and leading to Kosovo’s de facto liberation.

4. International Administration and the Road to Independence (1999–2008)

The UNMIK administration brought peace but also imposed serious limitations on sovereignty. Nonetheless, this period enabled the establishment of the Constitutional Framework (2001), the creation of local institutions, and the Vienna status negotiations.

The Ahtisaari Plan represented the maximum possible compromise between political reality and the right to self-determination. It unequivocally clarified that Kosovo could not be returned under Serbian sovereignty and laid the foundation for independence.

5. Independence and International Legitimacy (2008–2010)

The Declaration of Independence on 17 February 2008 was simultaneously a legal act, a political act, and an international act. The Advisory Opinion of the International Court of Justice (2010) reinforced Kosovo’s position by confirming that the declaration of independence did not violate international law.

This opinion placed Kosovo alongside cases such as East Timor, South Sudan, and modern decolonization processes, consolidating its international legitimacy.

6. Limited Sovereignty and Functional Challenges (2008–2020)

Despite independence, Kosovo has faced persistent challenges: lack of UN membership, non-recognition by several EU member states, an unresolved dialogue with Serbia absent mutual recognition, and structural corruption.

Thus, the state existed juridically, but often not functionally, highlighting the gap between formal sovereignty and effective governance.

7. The Self-Determination Movement: From Opposition to State Responsibility

The Self-Determination Movement (Vetëvendosje) emerged as a reaction against post-war elites and international administration. Its electoral victories reflect a shift in public trust toward a sovereigntist, anti-corruption, and self-determination-oriented discourse.

Its central challenge lies in transforming protest-driven legitimacy into institutional responsibility, functional governance, and sustainable state consolidation.

8. Sovereignization: Kosovo’s Key Challenge in the 21st Century

Full sovereignization implies membership in the United Nations, the Council of Europe, NATO, and the consolidation of international legal subjectivity. Achieving this requires wise diplomacy, political unity, constitutional integrity, and a strong strategic partnership with the United States and the European Union.

This is Kosovo’s defining challenge of the 21st century: transforming from a partially recognized state into a fully sovereign, functional, and internationally consolidated democracy.

9. From History to Responsibility

Kosovo was built through Rugova’s political vision, the KLA’s sacrifice, NATO’s power, and the people’s will. Today’s challenge is no longer resistance, but functional statehood, full sovereignty, and responsible leadership.

Kosovo does not need new political myths—it needs strong institutions.

Not new heroes—but statesmen.