Gazmend Cufaj: PËR STUDENTËT, PËR PROTESTUESIT DHE PËR SHQIPTARËT...

PËR STUDENTËT, PËR PROTESTUESIT DHE PËR SHQIPTARËT QË NUK PRANOJNË TË HESHTIN PËRBALLË PADREJTËSISË

Nga Gazmend Cufaj

Ka çaste në jetën e një kombi kur heshtja nuk është më shenjë maturie, por bëhet një pyetje që rëndon mbi ndërgjegjen e çdo qytetari. Kur studentët dalin në rrugë për të kërkuar të drejtat e tyre, kur protestuesit ngrenë zërin kundër vendimeve të pushtetit dhe kur qytetarët kërkojnë përgjigje për shqetësimet që prekin jetën e tyre, shoqëria përballet me një provë të rëndësishme: të zgjedhë midis indiferencës dhe përgjegjësisë qytetare.

Prej pesë ditësh, sipas autorit, studentët dhe protestuesit po shprehin pakënaqësinë e tyre ndaj mënyrës se si po qeveriset Shqipëria. Përtej kërkesave konkrete, çdo protestë ngre një çështje më të gjerë, atë të marrëdhënies midis qytetarit dhe pushtetit. Një qeveri mund të fitojë zgjedhjet, por besimi nuk është një mandat që merret një herë dhe ruhet përgjithmonë. Ai duhet të ripërtërihet çdo ditë, përmes transparencës, përgjegjësisë dhe aftësisë për të dëgjuar edhe zërat që nuk pajtohen me të.

Studentët nuk janë vetëm një grup të rinjsh që kërkojnë zgjidhje për shqetësimet e tyre të sotme. Ata janë pjesë e një brezi që kërkon të kuptojë nëse vendi ku po formohet do t'i ofrojë mundësi të barabarta, drejtësi dhe një të ardhme ku përpjekja personale të ketë më shumë peshë sesa lidhjet, privilegjet apo përkatësia politike. Prandaj, zëri i tyre meriton të dëgjohet me seriozitet. Jo sepse çdo kërkesë e një proteste duhet pranuar pa diskutim, por sepse asnjë shoqëri demokratike nuk mund të përparojë duke i trajtuar pyetjet e qytetarëve si shqetësime të padëshiruara.

Demokracia nuk provohet kur të gjithë duartrokasin, por kur pushteti përballet me të drejtën e qytetarëve për të kundërshtuar.

Në këtë pikë lind edhe një pyetje që Gazmend Cufaj ua drejton socialistëve të ndershëm: ku janë ata që dikur e mbështetnin të majtën në emër të drejtësisë shoqërore, barazisë dhe dinjitetit njerëzor? Ku janë zërat që duhet të kujtojnë se një parti politike nuk mund të identifikohet përgjithmonë me një individ dhe se besnikëria ndaj idealeve nuk duhet të ngatërrohet me bindjen e pakushtëzuar ndaj drejtuesve?

Një parti që ka në themel aspiratën për drejtësi shoqërore duhet të jetë në gjendje ta shqyrtojë edhe vetveten. Kritika e brendshme nuk është domosdoshmërisht shenjë dobësie. Përkundrazi, ajo mund të jetë tregues i një kulture politike ku anëtarët nuk heqin dorë nga ndërgjegjja e tyre për hir të karrierës, posteve apo interesave të çastit. Socialistët që kanë besuar në këto ideale kanë të drejtën të kërkojnë llogari nga drejtuesit e tyre, ashtu siç kanë të njëjtën të drejtë edhe qytetarët që u përkasin bindjeve të tjera politike.

Të jesh pjesë e një partie nuk do të thotë të heqësh dorë nga gjykimi personal. Një votë nuk është kontratë heshtjeje dhe një bindje politike nuk duhet të shndërrohet në pengesë për të dalluar gabimin, për të kërkuar transparencë apo për të mbrojtur interesin publik. Kur një individ vendoset mbi institucionin dhe kur kritika shihet si cenim i autoritetit personal, politika rrezikon të humbasë funksionin e saj kryesor: t'u shërbejë qytetarëve.

Pushteti nuk është pronë personale

Edi Rama, si kryeministër i Shqipërisë, duhet të përgjigjet për vendimet e qeverisë që drejton, për premtimet politike dhe për mënyrën se si funksionojnë institucionet nën përgjegjësinë e saj. Ky është parimi themelor i llogaridhënies në një demokraci. Asnjë drejtues nuk mund të kërkojë që mbështetja elektorale të shërbejë si përgjigje për çdo kritikë, ashtu siç asnjë kundërshtar politik nuk mund të pretendojë se çdo akuzë është e provuar vetëm sepse është bërë publike.

Në vitin 2013, Partia Socialiste mori drejtimin e vendit me premtime për ndryshim. Në vitet që pasuan, zgjedhjet e vitit 2017 dhe të vitit 2021 u shoqëruan edhe me kritika dhe akuza nga kundërshtarët politikë lidhur me procesin zgjedhor. Pretendime të tilla duhen shqyrtuar mbi bazën e provave dhe përmes institucioneve përkatëse, jo të shndërrohen në përfundime të pakontrolluara. Megjithatë, përtej debatit për zgjedhjet, mbetet një çështje që nuk mund të shmanget: si është zhvilluar marrëdhënia e besimit midis qytetarëve dhe institucioneve përgjatë këtyre viteve?

Vlerësimi i një qeverisjeje nuk mund të kufizohet vetëm te numri i mandateve. Ai lidhet edhe me cilësinë e shërbimeve publike, mundësitë e të rinjve, funksionimin e drejtësisë, luftën kundër korrupsionit, transparencën dhe respektimin e të drejtave themelore. Qytetarët kanë të drejtë të pyesin se çfarë është realizuar, çfarë ka mbetur e papërmbushur dhe kush mban përgjegjësi për vendimet që ndikojnë në jetën e tyre.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e protestës. Ajo nuk është një gjykatë që shpall vetvetiu fajësinë e dikujt, por një shprehje e pakënaqësisë qytetare që kërkon përgjigje. Pushteti duhet të jetë në gjendje të dëgjojë kërkesat, t'i shqyrtojë ato dhe të japë shpjegime të argumentuara. Nëse pretendimet janë të pabazuara, ato duhet të rrëzohen me fakte. Nëse shqetësimet janë të drejta, ato kërkojnë zgjidhje.

Një qeveri nuk humbet autoritetin pse pyetet; autoriteti i saj matet edhe nga mënyra se si u përgjigjet pyetjeve.

Dorëheqja, protesta dhe përgjegjësia demokratike

Kërkesa për dorëheqjen e një kryeministri është pjesë e debatit politik dhe mund të shprehet në mënyrë paqësore e demokratike. Por një kërkesë e tillë nuk e zëvendëson procesin kushtetues dhe nuk e bën të panevojshëm debatin mbi arsyet, përgjegjësitë dhe rrugët institucionale të ndryshimit.

Nëse një pjesë e qytetarëve beson se qeveria ka humbur besimin e tyre, ajo ka të drejtë ta shprehë këtë përmes protestave, peticioneve, debatit publik dhe mekanizmave demokratikë. Po kështu, ata që mbështesin qeverinë kanë të drejtë të shprehin qëndrimin e tyre. Demokracia nuk kërkon që të gjithë të mendojnë njësoj; ajo kërkon që dallimet të mos shndërrohen në armiqësi dhe që asnjë palë të mos e mohojë të drejtën e palës tjetër për të folur.

Në këtë kuptim, pyetja që i drejtohet kryeministrit nuk duhet të jetë një sfidë personale, por një kërkesë institucionale: a është i gatshëm pushteti të përballet me kritikat, të sqarojë vendimet e veta dhe të pranojë se besimi publik kërkon më shumë sesa mbështetjen e një pjese të elektoratit?

Nuk ka nevojë për përplasje fizike që një protestë të jetë e vendosur. Nuk ka nevojë për urrejtje që një kërkesë të jetë e fortë. Dhe nuk ka nevojë që shqiptarët të ngrihen kundër njëri-tjetrit për të kërkuar ndryshim. Përkundrazi, sa më e rëndësishme të jetë kërkesa, aq më shumë duhet të mbështetet te argumenti, organizimi qytetar dhe respektimi i ligjit.

As Surreli dhe asnjë vend tjetër nuk duhet të kthehen në skena përballjesh që e zhvendosin vëmendjen nga thelbi i çështjes. Beteja demokratike duhet të zhvillohet përmes fjalës, provave dhe përgjegjësisë. Dhuna dëmton qytetarët, cenon të drejtat dhe rrezikon ta zëvendësojë diskutimin për problemet reale me një konflikt që nuk u shërben atyre.

Policia, ndërkohë, ka detyrimin të mbrojë sigurinë e qytetarëve dhe të garantojë ushtrimin e së drejtës për protestë, duke vepruar në mënyrë të paanshme, proporcionale dhe në përputhje me ligjin. Çdo pretendim për përdorim të tepruar të forcës duhet të shqyrtohet në mënyrë të pavarur dhe transparente. Uniforma shtetërore përfaqëson ligjin dhe sigurinë publike, jo interesat e një partie apo të një individi.

Socialistët dhe barra e ndërgjegjes

Ka një arsye të veçantë pse heshtja e njerëzve që kanë besuar sinqerisht në idealet e një partie meriton vëmendje. Ata nuk janë thjesht votues që mund të ndërrojnë bindje në zgjedhjet e ardhshme. Shumë prej tyre kanë investuar vite pune, shpresë dhe përkushtim në një projekt politik, duke besuar se ai do të sillte më shumë drejtësi dhe mundësi për qytetarët.

Pikërisht për këtë arsye, ata duhet të kenë lirinë të pyesin, të kritikojnë dhe të kërkojnë ndryshim brenda strukturave ku bëjnë pjesë. Nëse një anëtar partie e sheh një problem, ai nuk duhet ta fshehë vetëm nga frika se mos humbet një post. Nëse një qytetar dyshon për korrupsion, ai duhet të kërkojë hetim dhe transparencë. Nëse një institucion nuk jep përgjigje të mjaftueshme, përgjegjësit duhet të japin llogari.

Por përgjegjësia politike duhet të mbetet e lidhur me veprimet konkrete. Historia familjare e një politikani nuk mund të përdoret si zëvendësim për provat, as si arsye për ta shpallur fajtor. Njeriu duhet të vlerësohet për vendimet e veta dhe për përgjegjësitë që mban. E njëjta drejtësi që kërkohet nga pushteti duhet të zbatohet edhe në mënyrën se si qytetarët gjykojnë kundërshtarët e tyre.

Kjo është një pikë thelbësore: nëse kërkojmë një Shqipëri ku askush të mos jetë mbi ligjin, nuk mund ta ndërtojmë atë duke pranuar gjykime pa prova. Nëse kërkojmë transparencë, duhet të kërkojmë fakte. Nëse kërkojmë drejtësi, duhet të mbrojmë parimet që e bëjnë drejtësinë të mundur, edhe kur ato nuk na japin përgjigjen që dëshirojmë.

Edi Rama duhet të mbajë përgjegjësi politike për qeverisjen e tij dhe institucionet duhet të hetojnë çdo dyshim të bazuar që u paraqitet në përputhje me ligjin. Por asnjë akuzë nuk duhet të shpallet e provuar pa u vërtetuar. Kjo nuk e dobëson kërkesën për llogaridhënie; përkundrazi, e bën atë më të besueshme.

Studentët nuk duhet të mbeten vetëm

Në fund, kjo çështje nuk u përket vetëm studentëve, as vetëm atyre që protestojnë sot. Ajo lidhet me mënyrën se si shoqëria shqiptare e kupton të ardhmen e vet.

Një student që kërkon arsim më të mirë nuk kërkon vetëm një përfitim të menjëhershëm. Ai kërkon një sistem që e përgatit për jetën, që e vlerëson dijen dhe që nuk e detyron ta shohë largimin nga vendi si të vetmen rrugë drejt një të ardhmeje të sigurt. Një qytetar që kërkon drejtësi nuk kërkon një privilegj personal, por një garanci se ligji duhet të jetë i njëjtë për të gjithë. Një punonjës që kërkon mundësi të barabarta nuk kërkon favor, por respekt për punën dhe dinjitetin e tij.

Këto janë çështje që prekin çdo familje, pavarësisht bindjeve politike. Sot mund të protestojnë studentët; nesër mund të jenë prindërit, mësuesit, punonjësit, pensionistët apo të rinj të tjerë. Prandaj, solidariteti qytetar nuk duhet të kushtëzohet nga ngjyra politike e atij që ngre zërin.

Nuk ka rëndësi nëse dikush është socialist, demokrat, mbështetës i një partie tjetër apo qytetar pa përkatësi partiake. Ajo që ka rëndësi është nëse ai pranon se çdo qytetar ka të drejtën të kërkojë llogari, të shprehë pakënaqësinë dhe të kërkojë përmirësimin e institucioneve.

Pesë ditë protestë mund të jenë vetëm fillimi i një debati më të gjerë, por rëndësia e tyre nuk matet thjesht me numrin e ditëve apo të njerëzve në rrugë. Ajo matet edhe me përgjigjet që do të jepen, me gatishmërinë për dialog dhe me mundësinë që kërkesat qytetare të kthehen në hapa konkretë.

Protesta nuk duhet romantizuar, por as nënvlerësuar. Ajo duhet dëgjuar, shqyrtuar dhe vlerësuar në dritën e kërkesave që paraqet. Pushteti nuk duhet të përgjigjet me përçmim, ndërsa protestuesit nuk duhet të heqin dorë nga paqja dhe përgjegjësia qytetare. Përplasja e ideve është pjesë e demokracisë; dhuna nuk është zëvendësim për argumentin.

Shqipëria ka nevojë për institucione që funksionojnë, për një drejtësi që fiton besimin e qytetarëve, për arsim që krijon mundësi dhe për një politikë që nuk e sheh kritikën si kërcënim. Ka nevojë për njerëz që guxojnë të flasin, por edhe për njerëz që dinë të dëgjojnë. Ka nevojë për qytetarë që kërkojnë llogari dhe për drejtues që kuptojnë se përgjegjësia publike nuk mbaron me fitoren e zgjedhjeve.

Mesazhi im për studentët, protestuesit dhe të gjithë shqiptarët është ky: mos hiqni dorë nga e drejta për të pyetur, por ruani gjithmonë forcën e argumentit, dinjitetin e fjalës dhe përgjegjësinë ndaj njëri-tjetrit.

Mos i lini vetëm ata që kërkojnë përgjigje. Mos e ngatërroni solidaritetin me urrejtjen dhe as vendosmërinë me dhunën. Mos pranoni që interesat e ngushta politike të bëhen më të rëndësishme se të drejtat e qytetarëve.

Për socialistët e ndershëm, mesazhi është po aq i qartë: idealet nuk ruhen duke heshtur përballë çdo problemi, por duke pasur guximin t'i mbrosh edhe kur kritika prek njerëzit me të cilët ke ndarë një rrugëtim politik.

Për kryeministrin dhe çdo drejtues publik, mesazhi është i njëjtë: pushteti është përgjegjësi, jo pronë personale. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë shpjegime, institucionet kanë detyrimin të veprojnë sipas ligjit dhe çdo vendim duhet të jetë i hapur ndaj shqyrtimit demokratik.

Demokracia nuk është vetëm vota e hedhur në kuti. Ajo është edhe fjala e lirë, e drejta për t'u mbledhur, mundësia për të kundërshtuar dhe detyrimi i pushtetit për të dhënë llogari. Ajo nuk ndërtohet duke i bërë të gjithë të mendojnë njësoj, por duke krijuar një shoqëri ku askush të mos ketë frikë të shprehë mendimin e vet.

Shqipëria nuk ka nevojë për një tjetër ndarje mes shqiptarëve. Ka nevojë për më shumë drejtësi, më shumë përgjegjësi dhe më shumë respekt për qytetarin.

Le të jetë zëri i studentëve një arsye për të reflektuar, protesta një mundësi për të dëgjuar dhe kritika një nxitje për të përmirësuar atë që nuk funksionon.

Sepse një vend nuk bëhet më i fortë kur qytetarët e tij heshtin. Ai bëhet më i fortë kur ata flasin lirshëm, kur institucionet përgjigjen me përgjegjësi dhe kur askush nuk e vendos veten mbi ligjin.

Rroftë fjala e lirë! Rroftë e drejta për të protestuar në paqe! Rroftë demokracia dhe dinjiteti i qytetarit shqiptar!

Gazmend Cufaj