Fejzulla Berisha: Nga sqarimi i rendit kushtetues te një politikë e re shtetërore

Nga sqarimi i rendit kushtetues te një politikë e re shtetërore, diplomacia aktive dhe forcimi i sovranitetit të Republikës së Kosovës

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Republika e Kosovës po hyn në një fazë të re politike dhe institucionale. Pas aktgjykimit të Gjykatës Kushtetuese të 23 shtatorit 2026, i cili dha përgjigje për çështjet e ngritura lidhur me konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë, debati politik nuk duhet të mbetet më i përqendruar vetëm te interpretimet rreth të kaluarës së procesit institucional. Tashmë nevojitet një qasje e re: si të ndërtohet dhe të zbatohet një politikë shtetërore që e shndërron qartësinë kushtetuese në funksionalitet institucional dhe në afirmim më të fuqishëm ndërkombëtar të Kosovës.

Gjykata Kushtetuese ka konstatuar se Kuvendi është konstituuar pas skadimit të afatit kushtetues 30-ditor, por në të njëjtën kohë ka konstatuar se vendimi i 13 shtatorit 2026 për zgjedhjen e Qeverisë nuk është në kundërshtim me nenin 95 të Kushtetutës. Kjo është një dallim juridik që duhet të kuptohet qartë dhe pa politizim të panevojshëm. 

Prandaj, në vend që vendimi i Gjykatës të përdoret si vazhdim i konfliktit politik, ai duhet të shërbejë si pikënisje për një fazë të re të përgjegjësisë institucionale.

Nga interpretimi kushtetues te përgjegjësia shtetërore

Në një shtet demokratik, Gjykata Kushtetuese nuk është aktore politike. Ajo interpreton Kushtetutën dhe përcakton kufijtë juridikë brenda të cilëve duhet të veprojnë institucionet.

Pikërisht për këtë arsye, pas aktgjykimit të fundit, Kuvendi dhe Qeveria duhet ta konsiderojnë çështjen e funksionalitetit institucional si të sqaruar në planin juridik dhe të përqendrohen në ushtrimin e kompetencave të tyre kushtetuese.

Kjo nënkupton një ndryshim të qasjes politike.

Nuk mjafton më të diskutohet nëse institucionet janë apo nuk janë funksionale. Ato duhet të dëshmojnë funksionalitetin e tyre përmes punës konkrete: miratimit të ligjeve, reformave institucionale, forcimit të sundimit të ligjit, zhvillimit ekonomik, arsimit, shëndetësisë, sigurisë dhe politikës së jashtme.

Konstituimi i institucioneve është fillimi i mandatit; puna shtetërore është përmbajtja e tij.

Rendi kushtetues nuk duhet të mbetet vetëm çështje e gjykatave

Një shtet konsolidohet atëherë kur Kushtetuta respektohet jo vetëm kur ka kontest, por çdo ditë në ushtrimin e pushtetit.

Kjo kërkon që Kuvendi të ushtrojë në mënyrë efektive funksionin legjislativ dhe mbikëqyrës, ndërsa Qeveria të përqendrohet në zbatimin e politikave publike dhe në administrimin e përgjegjshëm të shtetit.

Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese duhet të mbyllë një kapitull të debatit juridik dhe të hapë një kapitull të ri të përgjegjësisë politike dhe shtetërore.

Në këtë kuptim, respektimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese nuk është vetëm detyrim juridik. Është edhe kusht për sigurinë juridike, stabilitetin institucional dhe besimin e qytetarëve në shtet.

Një politikë e re shtetërore për Kosovën

Kosovës tani i duhet një politikë e re shtetërore, e cila nuk do të kufizohej vetëm në menaxhimin e problemeve të brendshme, por do të ndërthurte konsolidimin kushtetues, zhvillimin ekonomik, sundimin e ligjit, sigurinë dhe diplomacinë aktive.

Politika shtetërore nuk duhet të ndërtohet vetëm si reagim ndaj krizave.

Ajo duhet të ketë objektiva afatmesme dhe afatgjata.

Në planin e brendshëm, kjo do të nënkuptonte forcimin e institucioneve, administratës publike, sistemit të drejtësisë dhe mekanizmave të përgjegjësisë.

Në planin e jashtëm, do të kërkonte një diplomaci më të organizuar, më profesionale dhe më të qëndrueshme.

Kosova duhet të kalojë nga një diplomaci kryesisht reaguese në një diplomaci të planifikuar, e cila paraprin zhvillimet dhe ndërton argumentin shtetëror përpara se të shfaqet një problem ndërkombëtar.

Nga shtetësia formale te sovraniteti efektiv

Kosova e shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008. Më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha Opinionin Këshillimor sipas të cilit deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. 

Ky opinion mbetet një pikë e rëndësishme juridike në argumentimin ndërkombëtar të Kosovës.

Por shtetësia nuk konsolidohet vetëm përmes një akti juridik apo një opinioni gjyqësor.

Ajo konsolidohet përmes funksionimit të vazhdueshëm të institucioneve, aftësisë për të ushtruar autoritetin kushtetues, respektimit të të drejtave dhe lirive themelore, kapacitetit administrativ dhe aftësisë për të vepruar si subjekt përgjegjës në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Prandaj, sovraniteti duhet kuptuar jo vetëm si status, por si kapacitet i vazhdueshëm i shtetit për të ushtruar kompetencat e veta brenda dhe për të vepruar me përgjegjësi jashtë vendit.

E drejta ndërkombëtare si instrument i diplomacisë

Kosova ka nevojë për një lidhje shumë më të ngushtë ndërmjet diplomacisë dhe së drejtës ndërkombëtare.

Argumenti juridik duhet të jetë pjesë e përhershme e politikës së jashtme.

Për çdo çështje që lidhet me statusin ndërkombëtar të Kosovës, marrëdhëniet ndërshtetërore, organizatat ndërkombëtare, njohjet apo dialogun me shtetet që ende nuk e kanë njohur Republikën e Kosovës, duhet të ekzistojë një bazë e qartë juridike, dokumentacion i përgatitur dhe argumentim profesional.

Për këtë qëllim, Kosova do të kishte nevojë për një mekanizëm të përhershëm të diplomacisë juridike, ku ekspertët e së drejtës ndërkombëtare do të punonin në koordinim me Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe institucionet e tjera shtetërore.

Diplomacia moderne nuk fitohet vetëm me deklarata. Ajo ndërtohet me argument, dokument, profesionalizëm dhe vazhdimësi.

Njohjet e reja kërkojnë strategji të re

Politika e njohjeve duhet të jetë pjesë e një strategjie afatgjatë të shtetit.

Çdo shtet që ende nuk e ka njohur Kosovën ka rrethanat e veta politike, juridike, ekonomike dhe strategjike. Prandaj nuk mund të ekzistojë një formulë e vetme për të gjitha rastet.

Kosova duhet të hartojë një hartë të qartë të prioriteteve diplomatike: cilat shtete janë objektiv strategjik, cilat janë pengesat politike ose juridike, cilat janë interesat e përbashkëta dhe cilat forma të dialogut mund të zhvillohen.

Këtu mund të ndërthuren diplomacia shtetërore, diplomacia parlamentare, diplomacia akademike, diaspora dhe marrëdhëniet ekonomike, gjithmonë në koordinim me institucionet zyrtare.

Lobimi nuk duhet të jetë veprim sporadik. Ai duhet të jetë pjesë e një politike të koordinuar shtetërore.

Partneriteti me SHBA-në, BE-në dhe NATO-n

Një politikë e re shtetërore duhet të forcojë më tej marrëdhëniet e Kosovës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe partnerët euroatlantikë.

Me SHBA-në, Kosova duhet të vazhdojë dialogun strategjik dhe bashkëpunimin në fushat me interes të përbashkët.

Me Bashkimin Evropian duhet të thellojë reformat institucionale, sundimin e ligjit, zhvillimin ekonomik dhe përafrimin me standardet evropiane.

Në raport me NATO-n, duhet të vazhdojë forcimi i kapaciteteve të institucioneve të sigurisë dhe i standardeve demokratike e institucionale.

Kjo nuk duhet të kuptohet vetëm si politikë e jashtme. Afirmimi euroatlantik fillon edhe nga cilësia e institucioneve brenda Kosovës.

Një shtet që kërkon integrim dhe partneritet duhet të dëshmojë çdo ditë se është shtet funksional, demokratik dhe i orientuar drejt rendit juridik.

Koordinimi Kosovë–Shqipëri

Një politikë e re shtetërore kërkon gjithashtu një bashkëpunim më të strukturuar ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë.

Dy shtetet janë subjekte të veçanta të së drejtës ndërkombëtare dhe duhet ta ruajnë pavarësinë e vendimmarrjes së tyre. Por kjo nuk e përjashton koordinimin e politikave në çështjet ku ekzistojnë interesa të përbashkëta.

Koordinimi mund të zhvillohet në diplomaci, në organizatat ndërkombëtare, në diplomacinë parlamentare, në fushën akademike, juridike, ekonomike dhe në marrëdhëniet me diasporën.

Kjo nuk do të nënkuptonte bashkim institucional të dy shteteve, por bashkërendim të kapaciteteve aty ku interesat janë të përbashkëta dhe ku një qasje e koordinuar mund të jetë më efektive.

Pas Hagës dhe pas debatit kushtetues: shteti duhet të flasë me një zë institucional

Kosova ka kaluar dhe po kalon periudha të rëndësishme të përballjes me sfida juridike, politike dhe ndërkombëtare.

Për këtë arsye, shteti duhet të ndërtojë mekanizma që garantojnë vazhdimësi institucionale pavarësisht ndryshimeve politike.

Çështjet e shtetësisë, sovranitetit, integrimit euroatlantik, marrëdhënieve me SHBA-në dhe BE-në, njohjeve ndërkombëtare dhe mbrojtjes së interesave shtetërore nuk duhet të trajtohen si tema të përkohshme të një qeverie apo të një partie.

Ato janë çështje të politikës shtetërore.

Kjo kërkon një kulturë të re institucionale: më pak konflikt për çështje procedurale dhe më shumë punë për objektivat strategjike të Republikës.

Çfarë duhet të bëjë Kosova tani?

Pas aktgjykimit të Gjykatës Kushtetuese, prioritetet duhet të jenë të qarta.

Së pari, institucionet duhet të respektojnë dhe zbatojnë aktgjykimin e Gjykatës Kushtetuese.

Së dyti, Kuvendi dhe Qeveria duhet të fokusohen në ushtrimin normal të kompetencave të tyre kushtetuese.

Së treti, duhet të respektohen afatet kushtetuese që lidhen me zgjedhjen e Presidentit; Gjykata ka përcaktuar se afati 60-ditor për këtë proces përfundon më 6 tetor 2026. 

Së katërti, duhet të ndërtohet një strategji e re e politikës së jashtme, me objektiva konkrete për njohjet, organizatat ndërkombëtare dhe marrëdhëniet bilaterale.

Së pesti, duhet të forcohet ekspertiza e së drejtës ndërkombëtare brenda diplomacisë shtetërore.

Së gjashti, duhet të thellohet bashkëpunimi institucional me SHBA-në, BE-në dhe NATO-n.

Dhe së shtati, Kosova dhe Shqipëria duhet të shqyrtojnë mekanizma më të qëndrueshëm të koordinimit diplomatik, duke respektuar sovranitetin dhe subjektivitetin e veçantë të secilit shtet.

Një fazë e re për Kosovën

Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese i 23 shtatorit 2026 duhet të lexohet si një pikë kthese institucionale.

Ai ka dhënë sqarime juridike për çështjet e ngritura lidhur me konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë. Gjykata ka konstatuar se Kuvendi ishte konstituuar pas afatit 30-ditor, ndërsa ka vlerësuar se zgjedhja e Qeverisë nuk ishte në kundërshtim me nenin 95 të Kushtetutës. 

Tani përgjegjësia kalon te institucionet politike.

Kjo është arsyeja pse Kosova ka nevojë për një politikë të re shtetërore: politikë që nuk ndërtohet mbi krizën, por mbi funksionalitetin; jo mbi reagimin, por mbi strategjinë; jo vetëm mbi deklaratat, por mbi argumentin juridik dhe diplomatik.

Kuvendi duhet të punojë. Qeveria duhet të qeverisë. Institucionet e drejtësisë duhet të funksionojnë në mënyrë të pavarur. Diplomacia duhet të jetë më aktive dhe më e koordinuar. Ekspertiza juridike duhet të jetë pjesë e politikës së jashtme. Partneriteti me SHBA-në, BE-në dhe NATO-n duhet të forcohet përmes bashkëpunimit institucional. Ndërsa Kosova dhe Shqipëria duhet të koordinojnë kapacitetet e tyre aty ku kanë interesa të përbashkëta.

Kosova nuk ka nevojë vetëm për institucione që ekzistojnë. Ajo ka nevojë për institucione që funksionojnë, planifikojnë dhe veprojnë në interes të shtetit.

Në këtë fazë të re, konsolidimi kushtetues dhe afirmimi ndërkombëtar duhet të ecin paralelisht.

Kushtetuta duhet të jetë themeli i shtetit, e drejta ndërkombëtare instrumenti i diplomacisë, institucionet bartëse të përgjegjësisë dhe partneriteti euroatlantik orientim strategjik.

Kjo është rruga për ta shndërruar sovranitetin nga një koncept juridik në një realitet institucional dhe ndërkombëtar të qëndrueshëm.