Fatmir Terziu: PLUMBA GOME MBI SHQIPTARËT?

Fatmir Terziu: PLUMBA GOME MBI SHQIPTARËT? O ZOT, MBAJE DORËN E PUSHTETIT TË EDI RAMËS!

Ka çaste kur një shoqëri nuk ka më nevojë për fjalë të mëdha politike, për premtime të përsëritura apo për deklarata që synojnë të mbulojnë shqetësimet e ditës. Ka çaste kur mjafton një pyetje e vetme për të zbuluar gjithë peshën e marrëdhënies midis pushtetit dhe qytetarit: a mund të përgjigjet shteti me forcë kur qytetari kërkon të drejtën e vet për të folur? Dhe kur në këtë pyetje shfaqet mundësia e përdorimit të plumbave të gomës ndaj protestuesve shqiptarë, atëherë shqetësimi nuk është më vetëm politik. Ai bëhet njerëzor, moral dhe institucional.

Plumba gome mbi shqiptarët? O Zot, mbaje dorën e pushtetit! Kjo nuk është thjesht një thirrje e zemëruar, as një fjali e shkruar për të ndezur emocionin e çastit. Është një pyetje që duhet të rëndojë mbi ndërgjegjen e çdo drejtuesi shtetëror, mbi përgjegjësinë e çdo institucioni dhe mbi vetë kuptimin e demokracisë që pretendojmë se kemi ndërtuar. Sepse, nëse qytetari që proteston paqësisht fillon të shohë te shteti një burim frike, atëherë diçka thelbësore në marrëdhënien mes tyre kërkon të shqyrtohet me seriozitet.

Duhet thënë qartë: çdo pretendim për përdorimin e plumbave të gomës ndaj protestuesve kërkon verifikim të pavarur dhe transparencë. Nuk mund të shpallim fajtorë pa prova, por as nuk mund të mbyllim sytë përballë një shqetësimi kaq serioz. Nëse një forcë e tillë është përdorur, publiku ka të drejtë të dijë në çfarë rrethanash, me çfarë autorizimi dhe me çfarë pasojash. Nëse ka pasur tejkalim të kompetencave, përgjegjësia duhet të përcaktohet. Nëse veprimet kanë qenë të ligjshme, institucionet duhet ta provojnë këtë përmes fakteve dhe jo përmes kërkesës që qytetarët të besojnë verbërisht.

Por pyetja shkon përtej një mjeti policor. Ajo prek mënyrën se si pushteti e sheh kundërshtimin, mënyrën se si i përgjigjet pakënaqësisë dhe mënyrën se si e kupton autoritetin e vet. Një shtet demokratik nuk matet vetëm nga aftësia për të ruajtur rendin, por edhe nga mënyra se si e ruan atë pa cenuar të drejtat e qytetarëve. Rendi pa liri është bindje e imponuar; qetësia pa drejtësi është vetëm një heshtje që mund të fshehë pakënaqësi edhe më të thella.

Edi Rama, si kryeministër i Shqipërisë, mban përgjegjësinë politike për drejtimin e qeverisë dhe për mënyrën se si institucionet shtetërore përmbushin detyrimet e tyre. Kjo nuk do të thotë se ai duhet të shpallet personalisht përgjegjës për çdo veprim policor pa u përcaktuar faktet. Do të thotë, megjithatë, se qeveria e tij ka detyrimin të garantojë ligjshmëri, transparencë dhe llogaridhënie. Kur lindin pyetje serioze për trajtimin e protestuesve, heshtja institucionale nuk është përgjigje dhe as arroganca politike nuk mund të zëvendësojë sqarimin.

Kryeministri nuk është pronar i shtetit. Partia që drejton nuk është pronare e institucioneve. Vota që merr një qeveri nuk është autorizim i pakufizuar për të vepruar pa kontroll dhe pa përgjegjësi. Mandati është një besim i përkohshëm që qytetarët ua japin përfaqësuesve të tyre, me pritshmërinë se ky besim do të ushtrohet në shërbim të publikut. Kur qytetarët dalin në rrugë për të shprehur pakënaqësinë, ata nuk e humbin të drejtën për t'u dëgjuar. Përkundrazi, pikërisht atëherë provohet nëse institucionet e kuptojnë se kujt i shërbejnë.

Protestuesi nuk bëhet armik i Shqipërisë vetëm sepse kundërshton qeverinë. Studenti nuk bëhet kërcënim për shtetin vetëm sepse kërkon ndryshim. Qytetari nuk e humb dinjitetin e vet vetëm sepse ngre zërin kundër një vendimi që e konsideron të padrejtë. Në një shoqëri demokratike, kundërshtimi është pjesë e jetës publike, ndërsa përgjegjësia e shtetit është të krijojë kushtet që ai të ushtrohet në mënyrë të sigurt dhe paqësore.

Prandaj, nëse përdorimi i plumbave të gomës konfirmohet, nuk duhet të lejohet që çështja të reduktohet në një debat teknik mbi pajisjet e policisë. Plumbat e gomës mund të shkaktojnë dëmtime të rënda dhe përdorimi i tyre kërkon vlerësim të kujdesshëm të domosdoshmërisë dhe proporcionalitetit. Një mjet që mund të shkaktojë plagë nuk bëhet i padëmshëm vetëm sepse quhet më pak vdekjeprurës. Asnjë uniformë nuk e shndërron forcën në drejtësi dhe asnjë urdhër nuk duhet të jetë mbi ligjin.

O Zot, mbaje dorën e pushtetit të Edi Ramës! Mbaje dorën e çdo drejtuesi që mund të harrojë se përballë tij qëndron një njeri, jo një objekt ku mund të shkarkohet zemërimi politik! Mbaje dorën e çdo institucioni që mund të tundohet ta ngatërrojë autoritetin me frikësimin dhe rendin me nënshtrimin! Sepse pas çdo protestuesi që shohim në ekran ka një familje, një histori, një shpresë dhe një të ardhme që nuk duhet të rrezikohen nga përdorimi i panevojshëm i forcës.

Kjo thirrje nuk është kundër policisë si institucion. Policia ka një detyrë të rëndësishme: të mbrojë jetën, sigurinë dhe të drejtat e qytetarëve, përfshirë edhe të drejtën e tyre për të protestuar. Edhe punonjësi i policisë është qytetar, me familjen dhe dinjitetin e vet. Por pikërisht sepse uniforma përfaqëson shtetin, veprimet e saj duhet të jenë të ligjshme, të paanshme dhe të kontrollueshme. Policia nuk duhet të shndërrohet në palë politike dhe protestuesi nuk duhet të trajtohet si kundërshtar personal i atyre që ushtrojnë pushtetin.

Në këtë pikë, përgjegjësia e qeverisë bëhet edhe më e madhe. Ajo duhet të sigurojë që çdo ndërhyrje të respektojë ligjin, që çdo pretendim për tejkalim force të hetohet dhe që rezultatet t'i bëhen të njohura publikut. Transparenca nuk është favor që u bëhet protestuesve. Është detyrim i institucioneve ndaj të gjithë qytetarëve.

Por a kemi arritur në një pikë ku pyetjet e qytetarëve shihen si sfidë ndaj autoritetit personal të kryeministrit? A është bërë kritika një shqetësim për t'u neutralizuar, në vend që të trajtohet si një mekanizëm i domosdoshëm i demokracisë? Këto janë pyetje politike që kërkojnë përgjigje, jo etiketime. Një qeveri duhet të matet me veprimet e saj, me rezultatet që prodhon dhe me mënyrën se si reagon ndaj kundërshtimit. Ajo nuk mund të kërkojë që qytetarët të gjykojnë vetëm sipas deklaratave të saj, ndërsa të shpërfillin përvojën e tyre të përditshme.

Nëse studentët protestojnë, duhet të dëgjohen kërkesat e tyre. Nëse qytetarët ngrenë shqetësime për qeverisjen, duhet të marrin përgjigje të argumentuara. Nëse ka dyshime për abuzime me pushtetin, ato duhen shqyrtuar nga institucionet përkatëse. Dhe nëse një qeveri humbet besimin e një pjese të qytetarëve, ajo nuk mund ta rikthejë atë duke i kërkuar kritikës të heshtë. Besimi ndërtohet me veprime, jo me urdhra.

Këtu qëndron edhe përgjegjësia e socialistëve të ndershëm, e atyre që kanë besuar se politika e tyre duhej të mbronte drejtësinë shoqërore dhe dinjitetin njerëzor. Një ideal politik nuk duhet të shndërrohet në mburojë për çdo vendim të drejtuesit të partisë. Nëse një veprim është i gabuar, ai duhet kritikuar. Nëse një pretendim është serioz, ai duhet hetuar. Nëse një institucion ka dështuar në detyrën e vet, ai duhet të japë llogari. Heshtja nuk e mbron një ideal; ndonjëherë, ajo e lë idealin në duart e atyre që mund ta përdorin vetëm për interesat e tyre.

As opozita, nga ana tjetër, nuk duhet ta shndërrojë dhimbjen e mundshme të qytetarëve në mjet për të nxitur urrejtje ose për të justifikuar dhunën. Përgjegjësia demokratike u përket të gjithëve. Protesta duhet të mbetet e vendosur, por paqësore; kritika duhet të jetë e fortë, por e mbështetur në fakte; kërkesa për ndryshim duhet të jetë e qartë, por e shprehur përmes mjeteve demokratike. Shqipëria nuk ka nevojë për një plagë tjetër në marrëdhëniet mes shqiptarëve. Ka nevojë për institucione që funksionojnë dhe për një kulturë politike ku kundërshtari nuk shihet si armik.

Megjithatë, nuk duhet të ngatërrojmë thirrjen për qetësi me kërkesën për heshtje. Qytetarët nuk mund të ftohen të jenë të qetë vetëm që pushteti të mos shqetësohet. Qetësia duhet të jetë e përbashkët dhe të mbështetet te respektimi i të drejtave. Nuk mund t'i kërkosh protestuesit të ruajë vetëpërmbajtjen, ndërsa institucionet të mos japin shpjegime për veprimet e tyre. Nuk mund t'i kërkosh shoqërisë të ketë besim, ndërsa transparencën ta trajtosh si detyrim të dorës së dytë.

Një vend nuk bëhet më demokratik sepse ka më pak zëra kundërshtues. Ai bëhet më demokratik kur zërat e ndryshëm dëgjohen pa frikë dhe kur institucionet u përgjigjen me fakte. Një kryeministër nuk e forcon autoritetin duke shmangur pyetjet, por duke treguar se është i gatshëm të përballet me to. Një shtet nuk e provon forcën duke shkaktuar frikë, por duke garantuar se edhe qytetari më i pambrojtur ka të drejta që nuk mund të shkelen.

Prandaj, pyetja e titullit duhet të mbetet e hapur derisa faktet të bëhen të qarta: plumba gome mbi shqiptarët? Nëse po, kush mban përgjegjësi dhe çfarë masash do të merren? Nëse jo, ku janë provat që e sqarojnë situatën? Publiku nuk ka nevojë për mjegull, për propagandë apo për gara akuzash. Ka nevojë për të vërtetën. Dhe e vërteta duhet të jetë më e rëndësishme se interesi i çdo partie.

O Zot, mbaje dorën e pushtetit, por mbaje edhe ndërgjegjen e qytetarëve zgjuar! Mos lejo që frika të zëvendësojë lirinë, që urrejtja të zëvendësojë argumentin dhe që interesi politik të bëhet më i rëndësishëm se jeta njerëzore. Mos lejo që shqiptarët të mësohen me idenë se dhuna është çmimi që duhet paguar për të ngritur zërin. Një shoqëri që mësohet me këtë ide rrezikon të humbasë jo vetëm sigurinë, por edhe ndjenjën e së drejtës.

Shqipëria nuk është pronë e Edi Ramës. Nuk është pronë e asnjë kryeministri dhe e asnjë partie. Ajo u përket qytetarëve, edhe atyre që votojnë për qeverinë, edhe atyre që e kundërshtojnë, edhe atyre që nuk identifikohen me asnjë forcë politike. Prandaj, asnjë pushtet nuk duhet të harrojë se mandati është i përkohshëm, ndërsa përgjegjësia ndaj ligjit dhe dinjitetit njerëzor është e përhershme.

Në fund, kjo nuk është vetëm çështja e plumbave të gomës. Është çështja e asaj se çfarë kuptojmë me shtet, me demokraci dhe me përgjegjësi. Është pyetja nëse duam një vend ku qytetari duhet të mendohet dy herë para se të flasë, apo një vend ku ai mund të kundërshtojë pa frikë. Është pyetja nëse duam që uniforma të ngjallë frikë, apo besim. Është pyetja nëse pushteti e sheh qytetarin si burimin e legjitimitetit të tij, apo si një pengesë që duhet kapërcyer.

Plumba gome mbi shqiptarët? O Zot, mbaje dorën e pushtetit të Edi Ramës! Jo sepse qytetarët duhet të heshtin, por sepse shteti duhet të dijë të dëgjojë. Jo sepse protesta duhet të shuhet, por sepse demokracia duhet të mbrohet. Jo sepse pushteti duhet të ketë frikë nga qytetarët, por sepse qytetarët nuk duhet të kenë frikë nga pushteti.

Një Shqipëri që respekton qytetarin nuk ka nevojë t'i mbyllë gojën protestës. Ka nevojë t'i përgjigjet asaj. Dhe asnjë qeveri, sado e gjatë të jetë qëndrimi i saj në pushtet, nuk duhet ta harrojë të vërtetën themelore: qytetari nuk është armik i shtetit; qytetari është arsyeja pse shteti ekziston.