Fatmir Terziu: „Bubullima“ e tragjedisë

„Bubullima“ e tragjedisë

(Ka ndodhur, prandaj është rrëfyer)

Tregim nga Fatmir Terziu

Ai u ngrit herët, para se drita të merrte formë. Shtëpia dihaste ende me errësirën. Edhe muret dukeshin sikur mbanin frymën. Iku fshehtas, pa zhurmë, siç ikin ata që kanë marrë një vendim që nuk e kthen më askush. Askush nuk e pa. Askush nuk e dëgjoi. Ai quhej Ferro. Ajo quhej Mizane. I kishin fejuar me miqësi, ashtu siç fejohej edhe fati në fshatra. Ndodhi pa u pyetur zemrat. Ndodhi me firmën e zakonit. Të dy ishin tashmë në moshën kur njeriu mendon se e di jetën, por në të vërtetë sapo ka filluar ta keqkuptojë.

Kur Mizane u zgjua, dhoma i dukej e huaj. Jastëku ishte i njollosur. Ajo ngriti dorën, e çoi instinktivisht te veshi dhe u step.

- Jo… - pëshpëriti.

Zëri i saj u thye, si qelqi i hollë. Dhimbja nuk ishte vetëm trupore. Ishte një dhimbje që vinte nga turpi, nga pabesia, nga pyetja pa përgjigje. Pse?

Te „Tre Lisat“, poshtë njërës prej degëve, ishte ngulur një letër. Bashkë me të, edhe veshi i saj - një shenjë e errët, një gjuhë pa zë.

Në letër shkruhej: “Kur mali dëgjon bubullimën, e ka ndyrë fatin, fusha duhet të vuajë mëkatin.” Poshtë emri Ferro.

Letrën e gjetën disa kalimtarë të rastit. E lexuan. U kryqëzuan. E çuan në fshat. Dhe fshati, si gjithmonë, u nda në mendime.

- Është çmendur Ferro.

- Jo, diçka e madhe duhet të ketë ndodhur.

- Këto janë punë nderi.

Pastaj u ngrit më i moshuari, ai që kishte parë më shumë se të gjithë dhe kuptonte më pak se sa mendonte. E lexoi letrën ngadalë. U kollit. Dhe tha: „Fajin e ka një fjalë e vogël. Një pordhë mendjeje.“

Të gjithë u habitën. Kur e pyetën Mizanen, ajo uli sytë. Heshti gjatë. Pastaj foli, jo për të justifikuar veten, por për të thënë të vërtetën e saj. „Nuk ishte mëkat. Ishte një çast njerëzor. Një dobësi. Një zë i pavend i trupit, apo i shpirtit. Por ai e dëgjoi si bubullimë.“

Disa qeshën me vete. Disa menduan gjëra të ulëta. Disa nuk menduan fare. Por askush nuk mendoi thellë. Dhe pikërisht aty ishte tragjedia. Sepse nuk ishte “ajo pordhë” që shkatërroi gjithçka. Ishte frika nga turpi, kulti i dhunës, besimi se nderi ruhet me thikë e jo me mendje.

Ferro ishte i pasur dhe i pëlqyer. Mizane ishte e bukur dhe e mençur, si një dritë që nuk dinte të mbrohej nga errësira. Por koha kishte hedhur batanijen e zezë mbi supet e saj. Dhe nën atë batanije, një dashuri u shndërrua në plagë. Bubullima nuk erdhi nga mali. Erdhi nga brenda njeriut. Dhe fusha…, fusha gjithmonë e vuan. Dhe fusha vuajti edhe më pas. Jo vetëm atë ditë, por në çdo ditë që erdhi pas saj.

Sepse, koha nuk i mbyll plagët. Koha vetëm i mëson njerëzit t’i mbajnë të fshehura. Mizane u rrit para kohe. Mësoi të dëgjonte me një vesh, por të kuptonte me dyfishin e zemrës. Çdo hap i saj në fshat ishte një pyetje pa zë. A ka faj njeriu për atë që është, apo për atë që të tjerët mendojnë se duhet të jetë?

Plaku i fshatit vdiq një dimër më vonë. Me të u varrosën edhe fjalët e tij të rënda, por jo mendësia. Ajo kaloi nga një brez te tjetri, si një rrëfim i keq që askush nuk merr mundimin ta korrigjojë. Fëmijët e asaj zone u rritën duke mësuar se bubullima është gjithmonë faj, se zëri i trupit është turp, se dashuria duhet të heshtë. Ndërsa Ferro u zhduk në rrjedhën e kohës. Askush nuk e pa më. Disa thoshin se kishte ikur larg, disa se ishte tretur në ndërgjegjen e vet. Por ndoshta ai mbeti aty, në çdo njeri që, nga frika e gjykimit, shndërron dobësinë në dhunë. Sepse Ferro nuk ishte vetëm një emër, ishte një arketip, një figurë që përsëritet sa herë që njeriu ngatërron forcën me pushtetin dhe moralin me terrorin.

Koha ndryshoi. Rrugët u asfaltuan. Shtëpitë u bënë më të larta. Fjalët u bënë më të kujdesshme. Por në thelb, bubullimat mbetën të njëjta.

Mizane pëshpëriste gjithnjë me veten „Ato nuk vijnë nga mali, por nga mendja që nuk di të dëgjojë. Dhe fusha, gjithmonë fusha, është gruaja, i dobëti, ndryshesa, ajo që nuk ka zë.“ Po vërtet askush nuk e kuptonte pëshpërimën e saj.

Një natë, shumë vite më vonë, Mizane u ndal te „Tre Lisat“. Era frynte lehtë. Nuk kishte asnjë letër, asnjë shenjë. Vetëm rrënjë të thella dhe heshtje.

- „Koha na kalon,“ - tha ajo me vete, - „por mendësitë mbeten, nëse nuk i vëmë në pyetje.“

Dhe aty, mes errësirës së butë, lindi mesazhi i saj që u mbeti kohërave.

- „Nuk janë gabimet e vogla ato që shkatërrojnë jetët, por mënyra barbare se si shoqëria i gjykon ato. Nuk është bubullima ajo që bën dëm, por frika nga zëri, zhurma e saj. Nuk është fusha që mban mëkatin, por mali që nuk di të dëgjojë, sepse çdo epokë ka Ferron e vet. Çdo epokë ka Mizanen e vet.“

Dhe që nga ajo kohë, thuajse çdo kohë, provon të njëjtën pyetje të vjetër. A do ta dëgjojmë më në fund njeriun, apo do të vazhdojmë të trumbetojmë bubullimat?