Fatmir Terziu: ZAMBAKU I PRIZRENIT

ZAMBAKU I PRIZRENIT

Tregim

Pas një udhëtimi të gjatë e të lodhshëm, mbërritëm në Prizren. Fati na buzëqeshi. Një burrë endej rrugëve duke kërkuar mysafirë për t’i strehuar dhe ne, pa u ndalur te lulet misterioze që kuqlonin anës kalldrëmeve, gati fosforeshente në errësirë, të brishta nën peshën e hapave, bagazheve dhe lodhjes sonë, u vumë pas tij në heshtje. Pak më vonë u fundosëm në shtrat, sikur të binim në një humnerë të butë, ku trupi dorëzohet dhe mendimi shuhet. Gjumi na pushtoi menjëherë, pa na lënë hapësirë për fjalë. Por në një cep të vetëdijes sime jehonte, ende ajo që Halimi më kishte thënë dikur, në dushin e atij hoteli ku punonte atëherë, se po të prekësh zambakun e Prizrenit, dashuria nuk njeh fund. Nuk e dinim sa kishim fjetur. Një ditë, një muaj, apo një vit. Kur u zgjuam, kuptuam vetëm se po bënim sërish dashuri, të dorëzuar ndaj dëshirës së sapozgjuar, dhe se nata kishte marrë fund.

Drita depërtoi në dhomë përmes hapësirave lulore të perdes. Brenda asaj drite, mobiljet rifituan formë, rrobat e shpërndara mbi to morën kuptim, dhe ne vetë, trupat që i kishin hedhur ato rroba, u bëmë sërish mish e gjak. Kur u ngopëm me njëri-tjetrin, u ngritëm dhe, pa u shqetësuar për freskinë e pranverës, shkuam lakuriq drejt dritares. E hapëm gjerë. Rrezet e diellit vërshuan pa pengesë, sikur të kalonin mbi ne përmes lenteve të padukshme, duke depërtuar thellë në trupat tanë. Ndërsa ato digjnin, me një flakë të butë, vdekshmërinë e asaj që kishim ndarë në shtrat, shikuam qytetin. Qielli rrezatues, hapësira transparente e Prizrenit, xhamia e madhe që ngrihej si një frymëmarrje guri dhe drite. Pëshpëritëm mes nesh dhe pothuajse përsëritëm të njëjtat fjalë si dikur. Po, gjithçka ishte vetëm një dihatje kohe. Mosha kishte bërë të sajën. E megjithatë, krahas asaj date të largët, kujtuam se kjo xhami, e ndërtuar nga i njëjti Pashë që kishte porositur Banjën, na kishte ngjizur edhe ne. Ende na dukej sikur, në hyrje të saj, po rilexonim duke u puthur si atëherë mbishkrimin: “Në qytetin e Prizrenit, një xhami e bukur e ndryshoi qytetin në Parajsë.”

Pastaj sytë tanë iu dorëzuan pushtetit të zambakëve që lëshonin aromë në ajër, shtëpive, pemëve që çelnin në kopshte, njerëzve të gëzuar në rrugë. Ndjemë ëmbëlsinë e pastërtisë dhe kuptuam se kishim mbërritur vërtet. Atëherë i dhamë njëri-tjetrit një betim, që më vonë do ta thyenim, pa menduar, dhe të dy njëkohësisht.

Ishte 22 shtatori i vitit 1970. Teksa ngisnim Fiat-in tonë të vogël, kodrat rrudheshin ulët dhe bëheshin gjithnjë e më të gjelbra. Shtëpi të reja mbushnin shpatet, herë pas here shfaqej ndonjë strukturë e bardhë prej llaçi, apo një ndërtesë me tulla balte. Aty bëmë ndalesën e parë, për të marrë shënimet përkatëse. Banja madhështore e Pashës. Qytetarët përpiqeshin të “shpëtonin” nga kamera jonë. Askush nuk e dinte dhe askujt s’mund t’ia shpjegonim, se ndodheshim aty me një marrëveshje studimi nga Universiteti Wollongong, N.S.W. Vështirësia dyfishohej. Ne të pestë zotëronim rreth pesëqind fjalë në serbo-kroatisht, një nga pesë ndarjet kryesore gjuhësore të Jugosllavisë së asaj kohe.

Tani e kam më të lehtë t’i rrëfej këto. Janë vetëm dy ditë nga ditari im. I ofroj me shpresën se do të lexohen, por edhe me shpresën se lexuesit do t’i shohin me mirëkuptim, duke ditur se ka kaq shumë emigrantë nga ky vend në Australi. Të jesh i huaj është e vështirë kudo. Unë e di nga përvoja se shumë emigrantë atje jetojnë në një vetmi të thellë. Ndoshta, në këtë mënyrë të vogël, mund t’u shpërblejmë disi vendasve që na treguan mirësi spontane e të sinqertë gjatë udhëtimit tonë studimor gjashtëmujor.

Është mesditë. Rruga gumëzhin nga burra me lëkurë të pjekur në një kafe të ngrohtë nga dielli. Ata drejtojnë kuajt dhe qerret me qetësi, pa u shqetësuar nga mjetet e pakta motorike. Me fytyra të buta, mbajnë kapelen e bardhë prej feltri, shenjë e përkatësisë së tyre myslimane shqiptare. Pinë duhan. Flasin pak. Disa dremitin, të bindur se kuajt e tyre do ta gjejnë vetë rrugën. Kuajt mbajnë rruaza blu e të bardha, ose xhufka ngjyrë gështenje dhe ari. Anës rrugës shtrihen tufa zambakësh të kuq të ndezur, zambaku i Kosovës. Petale si gjak i holluar, të brishta si letër e butë. Petale të zeza me thekë të artë. Një histori e dhunshme lidhet me to. Thuhet se rriten nga gjaku i ushtarëve të rënë në betejën e vitit 1389, kur shtatëdhjetë mijë burra vdiqën në një përplasje të përgjakshme. Turqit sunduan Kosovën për më shumë se pesë shekuj… Eh, historia… Disa lot duket se bashkojnë gjithë atë distancë kohore në një pikë të vetme.

-       Sa e çuditshme je, Camelita? - ndërhyn Halimi.

Dhe unë, edhe pas kaq vitesh, nuk dija ç’t’i thosha.

-        I mbajta sekret. Mendova se kjo vizitë do të na ndihmonte të kuptonim më shumë. Këtu do të të shpjegoj pse. Tani vazhdo lexo…

Halimi qetësohet. Një ndjenjë e paqartë i përshkon trupin, por kureshtja e mban të lidhur me faqet. Vazhdon të lexojë.

Kthehemi te Fiat-i. Një djalë i dobët na përshëndet. Në duar mban një tufë zambakësh. Këmishë rozë, xhinse, një vështrim i etur. Punon në hotelin në qoshe. Pyet nëse kemi ndonjë roman rezervë, diçka në anglisht. Po mëson vetë gjuhën. Shfletojmë librat tanë dhe i japim një kopje të “Udhëtim në qendër të Tokës” të Zhyl Vernit. A do të funksionojë?

Në cep, shitësi i akulloreve djersitet. Vapë. Kalojmë pranë argjendarive ku filigrani, ky art i Prizrenit, shkëlqen në dritë. Pranë kafeneve me aromë, ëmbëlsira turke. Të ngrënit është art. Dushet po ashtu. Banja turke… Dhe unë dua të bëj dush. Por dua edhe ndihmë.

Ai buzëqesh me një shikim të zhdërvjellët, përkulet dhe përqafon Fiat-in.

-       Udhëtimi juaj ju sjelltë shumë lumturi - thotë, me zërin që i dridhet, ndërsa ne e përshëndesim me dorë.

Halimi hesht. Pastaj ia ngul sytë Camelitës.

-        I paske shkruar të gjitha… E kisha harruar gjendjen dhe veshjen time, por jo dushin…

Ajo buzëqesh, i afrohet dhe e përqafon, thuajse si atëherë, si atë ditë, në atë dush me zambakë që u nxori të dyve xixa nga sytë.