Fatmir Terziu: A rrezikon Shqipëria nga “fenomeni Çubrilloviç”?

A rrezikon Shqipëria nga “fenomeni Çubrilloviç”?

Historia ballkanike na ka mësuar se projektet për zhdukjen e një populli nuk kanë qenë gjithmonë të lidhura vetëm me luftën. Vaso Çubrilloviç, një emër i errët në memorien historike shqiptare, mbetet simbol i një mendësie që e koncepton shfarosjen jo domosdoshmërisht me armë, por me mjete “më të sofistikuara”. Deklaratat e tij të hershme, sipas të cilave shqiptarët nuk do të zhdukeshin më me luftë, por me kimikate, pesticide dhe metoda të tjera të padukshme, sot rikthehen si metaforë shqetësuese, në një realitet krejt tjetër: atë të ushqimit, shëndetit publik dhe mungesës së shtetit vigjilent.

Nuk jemi duke folur për një teori konspirative të thjeshtë, por për një klimë mosbesimi të bazuar në fakte të fragmentuara, në mungesë transparence dhe në dobësi institucionale. Prej vitesh, në tregun shqiptar qarkullojnë produkte bujqësore të importuara, veçanërisht nga Serbia dhe disa rajone sllave, për të cilat herë pas here janë ngritur dyshime dhe janë konstatuar elementë të dëmshëm për shëndetin. Problemi nuk qëndron vetëm te origjina e tyre, por te mungesa e një kontrolli serioz, sistematik dhe publikisht të besueshëm nga autoritetet shqiptare.

Në një vend normal, çdo dyshim për pesticide të ndaluara, kimikate të rrezikshme apo standarde të shkelura ushqimore do të shoqërohej me alarm kombëtar, analiza të pavarura dhe reagim të menjëhershëm shtetëror. Në Shqipëri, këto çështje zakonisht zbehen në heshtje, mbulohen nga propaganda e ditës ose relativizohen si “raste të izoluara”. Këtu nis të marrë kuptim paralelja me “fenomenin Çubrilloviç”: jo si akuzë direkte, por si paralajmërim moral dhe politik. Kur një shoqëri ushqehet çdo ditë me produkte të dyshimta dhe kur shëndeti i saj trajtohet si statistikë, rreziku nuk ka më nevojë për qëllim të deklaruar armiqësor. Ai bëhet funksional përmes neglizhencës.

Shifrat janë alarmante. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT-it, për vitin 2022, në Shqipëri regjistrohen mesatarisht 9 vdekje nga kanceri në ditë. Kanceri është tashmë një nga sëmundjet më vdekjeprurëse, pas atyre kardiovaskulare. Dhe megjithatë, siç thekson mjeku Ilir Alimehmeti, sistemi shëndetësor shqiptar duket i papërgatitur për ta përballuar këtë sfidë. Në një intervistë për Euronews Albania, Alimehmeti denoncon një realitet të hidhur: mungesë medikamentesh në spitalin onkologjik, radhë të gjata pritjeje, përqendrim ekstrem të shërbimeve në Tiranë dhe një dështim të plotë të Programit Kombëtar të Kontrollit të Kancerit, i cili për një dekadë nuk ka prodhuar rezultate të matshme. Kjo nuk është thjesht paaftësi teknike, por dështim politik dhe moral. Kur Kontrolli i Lartë i Shtetit deklaron se një program dhjetëvjeçar nuk ka rezultate, ndërsa Ministria e Shëndetësisë pranon se 20 për qind e vdekjeve nuk dihet nga se vijnë, atëherë pyetja bëhet thelbësore: A po vdesim nga sëmundjet, apo nga mungesa e shtetit? Në këtë kontekst, debati për ushqimin e kontaminuar, pesticidet dhe kimikatet nuk është periferik. Ai lidhet drejtpërdrejt me shëndetin publik, me kancerin, me jetëgjatësinë dhe me dinjitetin njerëzor. Nuk ka nevojë për një plan të qëllimshëm armiqësor, nëse institucionet vendase dështojnë të mbrojnë qytetarët e tyre.

Shqipëria nuk rrezikohet sot nga Çubrilloviçi si individ historik. Ajo rrezikohet nga Çubrilloviçi si mendësi, nga ideja se një popull mund të lihet të degradojë ngadalë, përmes ushqimit të pakontrolluar, shëndetësisë së dobët dhe mungesës së llogaridhënies. Zgjidhja nuk është paniku, por strategjia, kontrolle të rrepta dhe të pavarura ushqimore, transparencë publike mbi importet bujqësore, investim real në onkologji dhe parandalim, dhe mbi të gjitha, vullnet politik për ta vendosur jetën e qytetarit mbi interesat ekonomike dhe klienteliste. Përballë kancerit, siç thotë Alimehmeti, jemi të gjithë të barabartë. Por përballë neglizhencës shtetërore, jemi të gjithë viktima. Dhe kjo është forma më e rrezikshme e dhunës moderne: ajo që nuk dëgjohet, nuk shpallet, por vret çdo ditë.