top of page

Botë dhe mistere


Botë dhe mistere

Astrit Lulushi


Çfarëdo të lexosh - artikull, gazetë a një libër - plot gjëra kuptohen me një fjali; gjithçka duket se humb, por në fund kthehet në një formë tjetër; Bota rrotullohet duke arritur në ditët tona e shpërfytyruar; më e vogël, me ne më afër thelbit që gjithësesi nuk arrihet.

Njeriu ushqehet keq, Atij i thuhet për të ndryshuar, por si mundet, nëse është i lidhur me fijet që nuk e lënë; e bëjnë të përpëlitet. Ligji i natyrës është i ashpër i drejtë, ligji i njeriut është ndrydhës - dhe pse jo - vrasës. Gjërat që duket se ndodhin janë në përputhje me produktet e mendjes. Për shembull, matematika, duke qenë produkt i mendimit, është kaq e përshtatshme për objektet e realitetit. A është arsyeja njerëzore pa përvojë, që thjesht duke menduar, të kuptojë vetitë e gjërave reale?

Puna e matematikanëve shpesh përfshin zgjuarsi dhe logjikë të jashtëzakonshme. Disa teorema dhe prova kërkojnë vite për t'u realizuar. E megjithatë, çuditërisht, shumë nga konceptet më të shkëlqyera dhe më abstrakte rezultojnë të modelojnë në mënyrë të përsosur fenomenet e botës reale. Ndërsa historia shpaloset, ne zbulojmë se ka korrespondencë të saktë midis koncepteve të ndryshme dhe "gjërave që bën universi". Ka një lloj mbivendosjeje të jashtëzakonshme midis asaj që po ndodh në mendjet tona dhe asaj që po ndodh atje. Dhe shumë shpesh, matematika u përpunua shumë përpara se ne të shkonim në kërkim të botës për një përshtatje.

Në çdo cep të fizikës gjejmë koncepte që askush nuk mendonte se do të shfaqeshin ndonjëherë në botën e njohur. Gjërat që askush nuk i kishte ëndërruar ndonjëherë se do të linin faqet e revistave fantastike-shkencore rezulton të jenë pikërisht ato që nevojiten për të përshkruar atë që bota po bën.

Nëse dikush në histori kishte të drejtë të komentonte për këtë çështje, ai ishte Ajnshtajni. Duke u mbështetur pak a shumë në eksperimentet e mendimit, ai ishte në gjendje të zhbllokonte disa nga sekretet e universit.

"Gjëja më e pakuptueshme në botë është se ajo është e kuptueshme".

Ajnshtajni foli me nderim, madje edhe fetar, për përvojat duke parë "bukurinë rrezatuese" që shkëlqeu kur ai kërkoi të shikonte misteret e universit, "strukturës së mrekullueshme të ekzistencës" dhe "përpjekjes për të kuptuar qoftë edhe një pjesë të vogël të Arsyes që manifestohet në natyrë".

Duke folur në veçanti për matematikën, ai shkroi:

“Matematika e pastër është poezia e ideve logjike. ...Në këtë përpjekje drejt bukurisë logjike, zbulohen formula shpirtërore të nevojshme për depërtimin më të thellë në ligjet e natyrës.”

Filozofi David Wood e sjell këtë në fokus:

“Para se ta dinit se universi drejtohet nga ekuacione matematikore elegante, a do të kishit arsye ta prisnit këtë? A do të prisnit që universi të ishte i tillë? Sigurisht që jo. Matematika është një gjuhë. Universi funksionon sipas gjuhës. Kjo nuk duhet të jetë aspak befasuese për ata që besojnë në Zot. Duhet të jetë e tmerrshme për ateistët, sepse kjo është gjëja e fundit që duhet të presin”.

13 views0 comments

Comments


Shkrimet e fundit

fjalaelireloadinggif.gif
bottom of page