Anjeza Musollari: Jo thjesht pasqyrë

  Big Brother: jo thjesht pasqyrë, por përforcues i krizës shoqërore

Big Brother nuk është më një program televiziv. Ai është kthyer në një fenomen kulturor me pasoja reale shoqërore. Kushdo që përpiqet ta relativizojë duke e quajtur “thjesht argëtim” ose “pasqyrë e shoqërisë” shmang thelbin e problemit. Po, Big Brother pasqyron realitete ekzistuese por mbi të gjitha, ai i normalizon, i shpërblen dhe i institucionalizon ato.

Në këtë kuptim, Big Brother nuk është neutral. Ai është aktor aktiv në formësimin e sjelljeve, gjuhës dhe modeleve shoqërore, duke e shtyrë shoqërinë drejt banalizimit të konfliktit, vulgaritetit dhe famës pa përmbajtje.

Kultura e britmës kundër kulturës së mendimit

Në shtëpinë e Big Brother-it nuk fitojnë idetë, por zëri më i lartë. Nuk fitojnë argumentet, por ofendimi më i ashpër. Nuk fitojnë ata që ndërtojnë, por ata që shkatërrojnë emocionalisht tjetrin. Ky nuk është më spektakël, është kulturë e britmës, e eksportuar çdo mbrëmje në mijëra shtëpi shqiptare.

Shoqëria që ushqehet me këtë model fillon ta perceptojë dhunën verbale si normalitet. Fyerja bëhet “drejtësi”, arroganca bëhet “forcë”, mungesa e vetëkontrollit shitet si “sinqeritet”. Ky është një deformim i rrezikshëm i vlerave bazë të bashkëjetesës.

Gjuha e degraduar, plagë kombëtare në prime time

Gjuha e përdorur në Big Brother është një nga shenjat më alarmante të krizës sonë kulturore. Fjalor i varfër, shprehje banale, insinuata vulgare, etiketime poshtëruese të gjitha të transmetuara në orar maksimal shikueshmërie.

Kjo nuk është çështje shijeje. Është çështje përgjegjësie publike. Kur televizioni e normalizon një gjuhë të tillë, ai ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si flasin fëmijët, të rinjtë dhe vetë debati publik. Fjala humb peshë, mendimi humb thellësi, dialogu vdes.

Një shoqëri që pranon këtë gjuhë si normë, pranon edhe varfërimin e mendimit.

Konflikti si mall dhe njeriu si konsum

Big Brother e ka kthyer konfliktin në mall tregtar. Sa më i ashpër përplasja, aq më e lartë shikueshmëria. Sa më e ulët niveli i komunikimit, aq më e madhe vëmendja. Ky mekanizëm nuk është i pafajshëm, ai ndërton një ekonomi të konfliktit, ku tensioni shitet dhe dinjiteti njerëzor konsumohet.

Banorët nuk trajtohen më si individë me dinjitet, por si produkte emocionale për konsum masiv. Ky proces çnjerëzor është një nga aspektet më problematike të formatit.

Fama pa vlerë, modeli më toksik për të rinjtë

Mesazhi që përçohet është i qartë dhe i rrezikshëm: nuk ka rëndësi çfarë je, rëndësi ka sa flitet për ty. Në këtë logjikë, çdo mjet justifikohet për të arritur famën, provokimi, vulgariteti, manipulimi, konfliktet artificiale.

Ky model është veçanërisht i dëmshëm për të rinjtë, të cilët formojnë identitetin e tyre duke parë se çfarë shpërblehet nga shoqëria. Kur shoqëria shpërblen zhurmën dhe jo përmbajtjen, ajo prodhon breza të zhveshur nga orientimi moral.

Publiku nuk është i pafajshëm

Është e lehtë të fajësohet televizioni, por përgjegjësia nuk mbaron aty. Publiku është bashkëautor i këtij realiteti. Çdo votë për konfliktin, çdo koment që ushqen urrejtjen, çdo ndjekje obsesive e dramës e forcon këtë model.

Një shoqëri që ankohet për nivelin e debatit, por e shpërblen atë me vëmendje, bie në kontradiktë morale.

Pasqyrë apo përkeqësim i realitetit?

Po, Big Brother pasqyron realitete ekzistuese. Por ai nuk ndalet aty. Ai i amplifikon, i thjeshton dhe i kthen në normë. Kjo është arsyeja pse ndikimi i tij është më i rrezikshëm se sa pranohet.

Në një shoqëri tashmë të lodhur nga polarizimi, mungesa e dialogut dhe kriza e besimit, Big Brother nuk shërben si ventil shkarkimi, por si përshpejtues i degradimit.

Çfarë duhet të ndryshojmë urgjentisht

Së pari, të ndalojmë glorifikimin e konfliktit. Konflikti nuk është vlerë, as guxim, as forcë. Është paaftësi për dialog.

Së dyti, të rivendosim standarde gjuhësore dhe etike në media. Liria e shprehjes nuk është licencë për vulgaritet.

Së treti, edukimi mediatik duhet të bëhet pjesë e domosdoshme e formimit qytetar. Shoqëria duhet të mësojë të lexojë spektaklin, jo të jetojë brenda tij.

Big Brother si simptomë e një krize më të thellë

Problemi nuk është vetëm Big Brother. Ai është simptomë e një krize më të thellë shoqërore: krizë vlerash, krizë komunikimi, krizë modeli. Por simptomat, kur injorohen, e përkeqësojnë sëmundjen.

Nëse vazhdojmë ta konsumojmë këtë format pa reflektim kritik, ne jo vetëm që pranojmë pasojat, por bëhemi pjesë aktive e tyre.

Një thirrje e drejtpërdrejtë

Shoqëritë nuk degradojnë brenda natës. Ato degradojnë kur banaliteti bëhet normë, kur fyerja bëhet argëtim dhe kur zhurma zë vendin e mendimit.

Big Brother na e vendos këtë realitet përballë çdo mbrëmje. Pyetja është e thjeshtë dhe e dhimbshme: A do ta pranojmë si pasqyrë dhe do të heshtim, apo do ta shohim si alarm dhe do të reagojmë?

Big Brother nuk na detyron të jemi ashtu siç na shfaq. Por na teston çdo ditë nëse kemi ende forcën të jemi më mirë se kaq.