Anjeza Musollari: JO NË EMRIN TIM!

Kur emri i qytetarit bëhet alibi, fjala humbet kuptimin

Anjeza Musollari

JO NË EMRIN TIM!

Jo gjithmonë heshtja është qetësi. Është dorëzim. Ka momente kur një shoqëri nuk mund të mjaftohet më me të dëgjuarin, me të parë nga larg, me të pranuarin si të mirëqenë atë që i thuhet se bëhet “në emër të saj”.

Sepse ekziston një kufi që nuk duhet kapërcyer: emri im nuk është pronë e askujt.

As fjala ime. As dinjiteti im. As e drejta ime për të menduar, për të kundërshtuar, për të pyetur dhe për të kërkuar përgjegjësi. Prandaj, ndonjëherë fjala më e fuqishme që mund të thuhet nuk është një fjalim i gjatë.

Është vetëm kjo: JO NË EMRIN TIM!

Nuk është domosdoshmërisht një britmë kundër dikujt. Është një kërkesë për të mos u bërë pjesë e diçkaje pa vullnetin tënd. Është kujtesa se përfaqësimi nuk është pronësi. Se pushteti nuk e zotëron qytetarin. Se një mandat, një funksion, një institucion apo një post nuk i jep askujt të drejtën të flasë pafundësisht në emër të të gjithëve.

Në një shoqëri ku fjala publike ka peshë, çdo “në emrin tuaj” duhet të ketë pas vetes një pyetje: Kush e dha këtë emër?

Kush e dha këtë besim? Kush e autorizoi këtë zë? Dhe mbi të gjitha: A jam unë vërtet pjesë e asaj që po thuhet se bëhet në emrin tim?

Këto pyetje nuk janë rebelim.

Janë themeli i përgjegjësisë publike. Sepse qytetari nuk është dekor i një fotografie. Nuk është numër në një statistikë. Nuk është duartrokitje e parapërgatitur. Nuk është një emër që nxirret nga goja e dikujt tjetër sa herë që nevojitet legjitimitet.

Qytetari është burimi i së drejtës për të përfaqësuar.

Dhe pikërisht për këtë arsye, përfaqësimi duhet të shoqërohet gjithmonë me përgjegjësi.

MOS MA HUAZO ZËRIN

Në jetën publike ekziston një tundim i vjetër: të flasësh për të tjerët më shumë sesa ata kanë folur vetë.

Të marrësh një shumicë të heshtur dhe ta shndërrosh në mbështetje. Të marrësh një qytetar dhe ta vendosësh në një fjali që nuk e ka thënë kurrë. Të marrësh një shoqëri të tërë dhe të deklarosh: “Ne flasim në emër të saj.” Por kush është “ne”?  Dhe kush është “ajo”?

Në këtë pyetje fillon përgjegjësia.

Sepse fjala publike mund të jetë dritë, por mund të shndërrohet edhe në perde.

Mund të sqarojë. Por mund edhe të fshehë. Mund të bashkojë. Por mund edhe të krijojë një iluzion të rrezikshëm: atë se të gjithë mendojnë njësoj.

Nuk ka shoqëri të gjallë pa mendime të ndryshme. Nuk ka demokraci pa pyetje.

Nuk ka institucione të besueshme pa kritikë.

Dhe nuk ka përfaqësim të vërtetë pa përgjegjësinë për të dëgjuar edhe zërin që thotë: “Jo.”

Jo, sepse nuk jam dakord. Jo, sepse nuk më keni pyetur. Jo, sepse nuk dua që emri im të përdoret. Jo, sepse nuk pranoj të bëhem pjesë e një vendimi që nuk më përfaqëson.

Jo, sepse e drejta ime për të kundërshtuar është po aq e rëndësishme sa e drejta juaj për të folur.

 “JO”  është përgjegjësi. Një shoqëri që di vetëm të thotë “po” është një shoqëri që rrezikon të humbasë aftësinë për të kontrolluar pushtetin. Ndërsa një shoqëri që ruan të drejtën për të thënë “jo” ruan edhe një pjesë të rëndësishme të lirisë së saj.

Prandaj “Jo në emrin tim!” nuk duhet lexuar vetëm si slogan. Duhet lexuar si një vijë. Një vijë midis përfaqësimit dhe uzurpimit të zërit. Midis mandatit dhe arrogancës. Midis përgjegjësisë dhe justifikimit. Midis asaj që një njeri zgjedh të bëjë dhe asaj që përpiqet t'ua faturojë të tjerëve.

EMRI IM NUK ËSHTË ALIBI

Historia e shoqërive njerëzore është edhe histori e fjalëve të mëdha.

Populli. Kombi. Qytetarët. Shumica. Interesi publik. E ardhmja.

Janë fjalë me peshë.

Dhe pikërisht për këtë arsye, nuk duhet të përdoren lehtë. Sepse sa herë që një vendim kërkon të mbulohet me autoritetin e “të gjithëve”, duhet të ekzistojë edhe guximi për të pyetur: Po ata që nuk janë dakord? Ku janë? A kanë të drejtë të flasin? A kanë të drejtë të dëgjohen? A kanë të drejtë të thonë se emri i tyre nuk duhet përdorur?

Përgjigjja është pjesë e vetë kulturës së një shoqërie. Një shoqëri e fortë nuk është ajo ku të gjithë duartrokasin. Është ajo ku mund të dëgjohen edhe zërat e ndryshëm pa frikë.

Sepse demokracia, qytetaria dhe liria nuk maten vetëm me mundësinë për të folur. Maten edhe me mundësinë për të thënë: “Nuk më përfaqëson.”

Dhe kjo fjali nuk duhet parë si kërcënim. Duhet parë si një mekanizëm kontrolli. Si një kujtesë se çdo autoritet është i kufizuar.

Se çdo mandat ka përgjegjësi. Se çdo vendim publik duhet të mbajë mbi vete peshën e llogaridhënies. Dhe se askush nuk mund të marrë pafundësisht hua emrin e njerëzve për t'i dhënë më shumë peshë fjalës së vet.

JO NË EMRIN TIM!

Kjo është ndoshta fjalia më e thjeshtë. Por pas saj qëndron një filozofi e tërë.

Mos fol për mua pa më dëgjuar. Mos më bëj pjesë të një qëndrimi që nuk e kam zgjedhur. Mos përdor emrin tim për të legjitimuar atë që nuk më përfaqëson.

Mos e ngatërro heshtjen time me miratimin.

Dhe mbi të gjitha: Mos e harro se pas çdo statistike, çdo deklarate dhe çdo formule politike ekziston një njeri.

Një njeri që mendon. Që pyet. Që kujton. Që kundërshton. Që ka të drejtë të thotë “po”. Por edhe të thotë “jo”.

Sepse një “jo” i ndershëm vlen më shumë se një “po” i marrë me forcë, me presion apo me iluzionin se dikush tjetër mund të flasë përgjithmonë në vendin tënd. Dhe kur dikush përpiqet të marrë emrin tënd si mburojë, përgjigjja nuk ka nevojë të jetë e gjatë.

Mjaftojnë katër fjalë: JO. NË. EMRIN. TIM.

Sepse emri im është imi. Zëri im është imi. Dhe e drejta ime për të vendosur se çfarë më përfaqëson nuk mund të merret hua nga askush.