Agim Vuniqi: Si u shpik miti i “blerjes së energjisë nga Serbia”

Ese analitike – Agim Vuniqi

Në debatin politik në Kosovë është krijuar narrativi se energjia elektrike “po blihet nga Serbia”, shpesh duke u lidhur me emra biznesi e figura politike rajonale. Ky diskurs e paraqet energjinë sikur të ishte mall fizik bilateral, ndërkohë që në realitet energjia funksionon brenda një rrjeti rajonal të integruar, ku qarkullimi i saj përcaktohet nga infrastruktura, jo nga retorika politike.

Në praktikë, kur Kosova ka mungesë prodhimi, energjia sigurohet përmes tregut rajonal të energjisë dhe mekanizmave të balancimit sistemik. Ajo mund të kalojë fizikisht përmes linjave transmetuese të shteteve fqinje, por kjo nuk e bën energjinë “serbe”, “hungareze” apo “shqiptare” në kuptimin ekonomik të fjalës. Energjia qarkullon në rrjet — pagesat bëhen në treg.

Narrativa e ndërtuar rreth figurave të biznesit energjetik në rajon ka tentuar ta paraqesë furnizimin si varësi politike, ndërsa në të vërtetë transaksionet kryhen nga kompani tregtuese të licencuara, të cilat operojnë me portofol energjie nga burime të shumëfishta. Pyetja reale nuk është “nga cili shtet blihet energjia”, por a është kontrata e leverdishme, transparente dhe ekonomikisht e arsyeshme.

Ndryshimi thelbësor për Kosovën ndodhi pas bashkëpunimit të strukturuar me Shqipërinë, përmes linjës 400 kV dhe zonës së përbashkët energjetike. Ky bashkëpunim mundëson balancim sezonal: Kosova prodhon më shumë në dimër (termike), Shqipëria më shumë në verë (hidro). Raporti mes dy sistemeve nuk është thjesht blerje, por shkëmbim strategjik energjetik. Me krijimin e bursës së përbashkët ALPEX, çmimet formohen në një treg më transparent, duke zvogëluar hapësirën për interpretime politike.Keqkuptimi publik u përforcua edhe nga mungesa e njohjes së institucioneve teknike që menaxhojnë energjinë. Për lexuesin, këto janë nocionet kyçe:

OST / KOSTT – Operatorët e Sistemit të Transmetimit (Shqipëri / Kosovë). Ata menaxhojnë rrjetin e tensionit të lartë dhe sigurojnë stabilitetin e sistemit. Nuk shesin energji te qytetarët — ata janë “autostrada e energjisë”.

ENTSO-E – Rrjeti Evropian i Operatorëve të Transmetimit të Energjisë.

Koordinon rrjetet evropiane dhe rregullat e tregut ndërkufitar.

Anëtarësimi i KOSTT e lidhi Kosovën drejtpërdrejt me rrjetin evropian, duke reduktuar varësi sistemike nga Beogradi.

Prandaj, energjia në rajon nuk funksionon si marrëdhënie e thjeshtë mes dy shteteve, por si ekosistem i ndërlidhur teknik dhe tregtar. Kur ky realitet kompleks përkthehet në slogane politike, lind miti populist i “blerjes nga Serbia”, i cili e zëvendëson analizën teknike me narrativë identitare.

Në vend të frikës simbolike, sektori i energjisë kërkon lexim racional, institucional dhe ekonomik. Transparenca duhet të matet me dokumente: raportet e KOSTT, OST, ZRRE, ENTSO-E dhe ALPEX — jo me retorikë. Sepse në fund, pyetja nuk është vetëm se nga kush “blihet” energjia, por: a po flasim për energji — apo për narrativë politike?