ZANA E KROJEVE




(Vajza që vrau pashanë turk)


-Tregim-


Hanëm Avna doli e zemëruar nga çadra e pashait. Kishte disa netë që Vuçi Pasha nuk i bënte vizitë në çadrën e saj ngjyrë trëndafili ngritur në një cep të kampit ushtarak dhe që ruhej natë e ditë nga dy eunukë të armatosur. Në fillim ajo e kishte justifikuar me angazhimet e telashet e mëdha që i kishte sjellë kryekomandantit turk kjo fushatë kundër shqiptarëve. Por, pasi kaluan disa ditë, ajo nuk arrinte ta përfytyronte natyrën e etur të pashait larg zjarrit që përhapte e gjithë qenia e saj në atë ambient prej haremi që hanëm Avna e kishte përgatitur posaçërisht për netë të veçanta në krahët e pashait. Në fakt ajo e kishte emrin Stefanka dhe pashai e kishte blerë në një shtëpi qejfi në Bullgari,përgjatë rrugës për në Shqipëri. Vetë sulltani e kishte porositur që të mos merrte me vete femra, pasi në një fushatë si kjo kundër arnautëve çengitë ishin një luks që nuk mund t'ia lejonin vetes. Por Vuçi Pasha, më lehtë mund ta përfytyronte veten pa armë se pa femra rreth vetes. Pas natës së parë me të në Bullgari, pashai i tha që emri i saj do të ishta hanëm Avna, emër që në turqisht kishte kuptimin krenare dhe e fuqishme.

Pasi kaluan disa netë që pashai nuk po bëhej i gjallë, një mbrëmje ajo mori kurajon dhe i vajti në çadër, me gjithë kundërshtimin jo fort të vendosur të rojes në hyrje të tendës. Vuçi Pasha u habit kur e pa dhe në fillim nga zemërimi iu drodh mjekra e prerë spic, por nuk foli. E ftoi të ulej në një nga minderet e mbuluar me shilte të buta dhe i bëri zë shërbyesit që t'i sillte një çaj. Hanëm Avna nuk e preku çajin. Priti që ai t'i drejtohej me ato fjalët e ëmbla si shurup trëndafili që përdorte kur i vinte në çadër, por pashai ishte disi i zymtë dhe i menduar.

-Kishe ndonjë nevojë,hanëm Avna? - iu drejtua pas pak.

-Mbase po më ngatërroni me ndonjë komandant të garnizonit tuaj, pashai im. Unë jam Avna dhe kam nevojë thjeshtë për praninë dhe përkëdheljet tuaja, që ju i keni harruar kohët e fundit,-i tha ajo teksa një tufëz flokësh të zinj i kërceu mbi ballin e hijshëm.

Të kishte qenë ndonjë çengi tjetër Vuçi Pasha do ia kishte prerë gjuhën në vend. Por kjo bullgare seç kishte një karakter që as ai vetë nuk e kuptonte. Kishte momente kur donte t'ia priste kokën me shpatë, por në vend që të nxirrte shpatën nga këllëfi, e rrëmbente në krahët e tij dhe e shfrynte zemërimin në jatakun e butë.

Një shfryrje të tillë zemërimi priti hanëm Avna edhe këtë mbrëmje. Por Vuçi Pasha i ngjante një reje të zymtë që rrekej të zbrazej në gjyma shiu dhe zhdavaritej ngadalë si e trembur nga majat e maleve përreth.

Pasi e pa këtë gjendje, hanëm Avna doli rrëmbimthi nga çadra pa thënë asnjë fjalë. Ishte e fyer në feminilitetin e saj.Tek e pa të dilte ashtu, pashai tha me vete: “Gëlë seven dikenine katlanir” (Kush do trëndafilin do durojë edhe gjembat)... Hanëm Avna u vërtit një copë herë mes çadrash nëpër kampin turk. Për hakmarrje donte të ftonte në çadër komandantin e xhenierëve, një oficer i bukur që i kishte lënë të kuptonte se e pëlqente, por nuk guxonte të afrohej për shkak të eunukëve besnikë të pashait. Papritur i vajtën sytë tek çadra ku shkruhej “Heqim”. Ajo u kujtua që mjeku ishte i vetmi që mund të hynte në çadrën e saj. Ishte edhe burrë i hijshëm. I tha ushtarit tek hyrja t'i komunikonte mjekut që hanëm Avna ishte pa qejf dhe kishte nevojë për vizitën e tij. Pastaj u drejtua për tek çadra e saj duke kujtuar fjalët që vetë pashai ia kishte mësuar në turqisht “her gënulde bir aslan yatar” (në çdo zemër ekziston një luan”). Madje një luaneshë, tha ajo me vete tek ulej mbi krevatin e saj në çadrën e vetmuar.


* * *


Në mëngjes, mjegulla që u ngrit Zallit të Bruzit në Kelmend, i braktisi shpejt brigjet dhe u ngjit shpateve të bjeshkëve. Si përmes një perdeje të shqyer, dukej Forca e Kelmendit, e cila i ngjante një anijeje të stërmadhe që qëndronte e paepur përmbi ujra dhe mjegulla. Komandanti turk, Vuçi Pasha hapi pak një kind të çadrës së tij të madhe dhe vështroi përreth. Ushtarët dhe oficerët e tij sapo ishin ngritur dhe po merreshin me pastrimin e mëngjesit, duke përfituar nga ujrat e lumit që ishin shtuar me afrimin e vjeshtës. Çadrat e tyre ishin përhapur në rreshta të rregullt përgjatë zallit në të dy anët e lumit. Ndërsa çadra e tij e madhe në ngjyrë mjalti ndodhej diku në mes dhe spikaste për komfortin me të cilin e rrethonte veten pashai.

-Hyri vjeshta dhe pas pak këtu do të trokasë dimri,-tha me vete pashai turk.-Por ardhja e dimrit të egër do të thotë që këto bjeshkë të bëhen varri i ushtrisë sime. Nuk iki prej këtej pa i shkatërruar këta xhindër të Kelmendit, që guxojnë t'i presin hovin armatës sime prej 30 mijë luftëtarësh.

Pas këtyre fjalëve syri i tij u ndal tek ajo copë tokë që quhej Forca e Kelmendit. Aty ishin ngujuar pjesa më e madhe e popullsisë kelmendase për t'i bërë ballë rrethimit turk. Ishte një fortesë e madhe natyrore, me shpatet thikë nga të gjitha anët, nga ku mund të ngjiteshin vetëm shqiponjat. Veç një monopat i ngushtë çonte tek hyrja e kësaj fortese, por edhe ai ishte ndërprerë nga ura të cilët kështjellarët e kishin ngritur, siç ndodhte me urat hyrëse të kështjellave. Tek e shikonte, pashait iu errësuan sytë dhe një damar i kërceu mbi ballë. I dukej një poshtërim i madh që në atë rrethim të gjatë nuk po arrinte t'i bënte të dorëzoheshin. Gjatë ditëve të nxehta të verës, kur lumi malor i Bruzit ishte tharë tërësisht, ai kishte shpresuar që malësorët të dorëzoheshin nga etja. Por ditët kalonin e asgjë nuk po ndodhte. Ai çoi xhenierët dhe specialistët e tij të bënin një inspektim rreth e rreth fortesës për të zbuluar ku i kishin ujësjellësit, që të derdhte në to helmin e t'i jepte fund kësaj fushate që po ia trondiste lavdinë. Por ata nuk zbuluan asnjë ujësjellës. Në fakt natyra e kishte pajisur Forcën e Kelmendit me burime e puse të brendshme dhe uji i pijshëm nuk mungonte asnjë herë. Mbetej vetëm të shpresonte në mbarimin e rezervave ushqimore, pasi ai i kishte mbyllur të gjitha shtigjet që mund të komunikonin me atë copë toke që ishte shndërruar në fortesë të papushtueshme. I largoi sytë prej andej dhe u kthye sërish brenda në çadër, u ul tek minderi i butë në qoshe dhe mori pranë vetes nargjilenë. I ishte bërë zakon që nën avujt e saj t'i shtjellonte më mirë mendimet përpara se të thërriste komandantët për t'u dhënë detyrat e ditës. Iu kujtua ikja e hanëm Avnasë natën e mëparshme. Fërkoi mengadalë mjekrën e lëmuar dhe zemërimi iu shtua edhe më shumë kur kujtoi që fermani i tij dërguar kështjellarëve nuk kishte patur asnjë përgjigje. Ai kishte kërkuar që ata t'i çonin në kamp një virgjëreshë të bukur. Vetëm për një natë.Pastaj do ta hiqte rrethimin. E në pritje të virgjëreshës shqiptare e kishte mbajtur larg çenginë bullgare.


* * *


Burrat