Stili i veçantё narrativ nё njё libёr psiko- analitik mbi ndёrkulturёn


Majlinda Sota Mullaj


Nga Fatmir Minguli


Mё pёlqen njeriu qё ka shpirtin mё tё thellё se plagёn e tij. Friedrich Nietzche

Diversiteti i kulturave ёshtё diçka qё duhet vlerёsuar e jo pёr t’u drojtur. Kofi Anan


Libri i Majlinda Sota Mullaj me titullin “Udhёtime tё panjohura” ёshtё botuar nё gjuhёn italiane “Viaggi ignoti” e me nёntitullin “Pёrshtypje dhe dialogje ndёrkulturore. Ky ёshtё libri i parё i autores e cila ёshtё njё specialiste e mirfilltё nё disa fusha tё shkencave tё edukimit, formimimit, pedagogjisё qё punon nё Itali. Ajo njёkohёsisht ka ndjekur master unversitar mbi tё drejtat e migracionit dhe ёshtё specializuar nё fushёn e ndёrmjetёsimit ndёrkulturor si koordinatore dhe fprmatore konsulente.

(Shёnime analitike mbi librin “ Udhёtime tё panjohura”

I dhashё kёto informacione sepse vlejnё pёr tё krijuar koceptualitetin e strukturimit tё librit tё saj tё ri dhe tё parё me titullin kёrshёri ndjellёs “Udhёtime tё panjohura”.

Libri “Udhёtime tё panjohura” ёshtё bazuar nё ngjarje tё ndodhura tё njё familjeje shqiptare intelektuale qё emigrojnё nё Italinё fqinje, njё nёnё dhe njё babai, njё vajze tё tyre, tё historive tё tyre tё shumta e tё mundimshme sa qё e bija, Klivia, u ka dedikuar kёtё shprehje prindёrve tё tyre:

“ I uroj tё gjithёve tё pranojnё qoftё edhe pёr njё moment tё shkurtёr, se ku mund tё çojё rruga e bashkёpunimit mes prindёrve dhe fёmijёs.”

Ndoshta kjo mund tё jetё dhe emblema e parё e librit qё nёna e kёsaj vajze dhe gruaja e njё inxhineri ka shkruar.

Po, nё libёr ёshtё historia e tё treve, familjes durrsake si e shumё e shumё tё tjerave qё kanё ndёrtuar jetёn e tyre nё Itali, njё jetё tё barabartё me vendasit. Ja, kёtu ndalet autorja Majlinda Sota Mullaj dhe kёtё histori e kthen nё njё dialog dhe impresione personale, tё denja pёr njё shkrimtare tё sprovuar. Tё mos harrojmё qё libri me 174 faqe ёshtё shkruar nё italisht dhe ёshtё redaktuar nga e bija e autores, Klivias.

Kur mbaron sё lexuari kёtё libёr, menjёherё tё lind mendimi: Ç ’gjinije i takon tё jetё ky libёr? Fillimisht tё duket sikur ёshtё libёr me pёrshtypje ashtu siç e paraqet autorja nё nёntitull, pastaj tё duket si ditar, qё ta japin pamje tё tillё emrat e kapitujve, pastaj… mua personalisht mё jep shijen e njё roamni psiko-analitik.

Eshtё njё roman, natyrisht i papagёzuar me kёtё emёr, por ideja e tё qenit roman del nga mёnyra e tё shkruarit. Ajo, autorja, pak rёndёsi i jep ngjarjes. Ajo e pёrdor ngjarjen, personazhin, vendin si njё karrem pёr tё kapur pёrshkrimin, analizёn psiko-analitike, emocionet, mёdyshjet, ngurrimet aq tё shumta qё pluskojnё nё çdo faqe tё librit “Udhёtime tё panjohura”. Madje edhe emrat e personazheve janё shkruar me shkurtimet e tyre si Tim, Bi, Kiki, Geri, Lila, Lore, etj, a thua se ia mbingarkojnё mendimin e shprehur aq gjatё e aq imёt nё kёtё libёr.

Kjo mёnyrё narrative qё pёrdor Majlinda Sota Mullaj tё kujton disi stilin e Dostojevskit, thjeshtё si njё lloj afёrsie…

Por patjetёr qё libri “Udhёtime tё panjohura” nuk ёshtё as “Udhёtimet e Guliverit” dhe as “Liza nё botёn e çudirave”por ёshtё njё udhёtim nё “Botёn e humbur” atё botё, Italia nё kёtё rast, qё sistemi komunist ua fshehu shqiptarёve pёr dekada me radhё. Dhe Majlinda shpёrthen, thёrret dhe na tregon me stilin e saj aq shumё tёrheqёs se si ishim ne shqiptarёt “Njerёzit qё koha i kishte harruar” nёse do tё perifrazoja titullin e romanit tё shkrimtarit amerikan Edgar Rice Burroughs.

Magma qё lidh mendimet dhe pёrshtypjet social- shkencore nё kёtё libёr ёshtё patjetёr vetё profesioni dhe formimi i pёrsosur qё autorja ka. Ajo e di shumё mirё dhe e aplikon faktet se kultura mё shumё se shumё shkenca tё ndryshme e udhёheq mendjen dhe jetёn e njeriut duke i dhёnё kuptim veprimeve duke sistemuar qёllimet e brendshme nё sisteme interpretuese jetёsore.

Ajo nёpёrmjet ngjarjeve dhe jetesёs sё saj dhe tё burrit tё saj nё Itali, nё ato fillime tё viteve ’90 por edhe mё vonё deri nё ditёt tona, na sjell shpirtin e njerёzve Italianё tё cilёt e kanё ndihmuar nё tё gjitha aspektet e jetёs. Kёtё shpirt, kёtё sjellje ajo e lidh me kulturёn e ndёrsjelltё, shqiptare dhe italiane, duke kapur gradientё shkallё pas shkalle duke ndёrtuar histori tё reja nё sistemin e zhvillimit tё mardhёnieve njerёzore. Me njё mjeshtri gati magjike sillen nё libёr historitё e dy popujve italianё dhe shqiptarё. mjeshtri kjo qё zbatohet me anё tё artificёs sё retrospektivёs, realizuar me njё forcё fantazie tё fuqishme.

Pasazhe pa fund do tё gjejё lexuesi te katёr udhёtimet drejt Tiranёs apo nё kapitujt e udhёtimeve me target apo me autobus. Çuditem se ku e ka gjetur energjinё pёr tё hyrё thellё nё historitё e Shqipёrisё nё kohёn e pushtimit italian, e sidomos kur jep informacione tё panjohura pёr shumё shqiptarё si psh. mbi S.V.E.A. ( Shoqёria e Zhvillimit Ekonomik tё Shqipёrisё) etj. Vajtje – ardhjet Shqipëri- Itali- Shqipëri tё lexuara ndoshta nё shumё libra tё autorёve tё tjerё, janё si tё thuash instrumentat qё ajo pёrdor pёr tё ngjizur te lexuesi nёnkuptimet shoqёrore- kulturale mes njerёzve italianё dhe shqiptar, janё “mediume” tejet tё pёrshtatshme pёr tё shprehur dashurinё njerёzore pёr Adelёn dhe italianёt e tjerё me tё cilёt ajo bashkёpunon nё mёnyrё krijuese.