SHOTE GALICA DHE VJERSHA TE TJERA


Konstandin Dhamo


KENGE PER SHOTE GALICEN

Të gjithë trima gjokserreshkur

Hijerëndë e ballëlart’,

Ty të kishin vënë në krye,

Moj burrnesha pushkëgjatë !

Nëpër shtigje, buzë qiellit,

Ti me çetën ikje larg

Nënat sokëllinin pragjesh,

Ndër oborre piksej gjak.

Të rrethonin , të plagosnin,

Shembnin strehët kosovare;

Lart ndër oda, ti në këmbë,

Në bedenë ktheje dritaret…

Dhe të ndiqnin gjer në male,

Teksa çeta ikte larg.

Hëna, si fener që s’shuhej,

Përmbi udhë t’hidhte ar…

Luftë në mal, prehje në mal,

Shi dhe erë dhe, shtegtime…

Shkrepëtinin patkojt’ dhe qiejt,

Shkrepëtinin pushkët trime !

Qave burrin , qave trimat,

Lidhe plagë, të lidhën plagë.

Sa e rëndë jetë e malit,

Moj komitja pushkëgjatë !

Gjithë ndjenjat femërore

Diku thellë i ndrydhe ti,

Në një nyje që rëndonte

Si një medalion kujtimi…

Përmbi kalë i ndjeve vitet,

Në mes luftërash me rrebesh;

Kali yt trokoi ndër male ,

Jelebardhë mes jele resh.

Përmbi kalë, për lirinë,

Shkrepe zjarr shkrep më shkrep.

Nuse dymbëdhjetë ditë,

Luftëtare dymbëdhjetë vjet !

1967

ANTAGONIZEM

Dramaturgu i mpreht’Breht,

Sa entuziazëm ka në vjershën tëndë,

Ku rrëfen me patetizëm kronikën

E të burgosurve të revoltuar

Liridashës,

Që shkruan me gërma të kuqe kapitale

Emrin Lenin,

Mbi murin mbyllës të qelisë…

Me gëlqere, rreptësisht gardianët

Leninin e mbuluan

Por kur ajo u tha,

Përsëri si diell qenkësh shfaqur

Lenini i Revolucionit…

Dhe vazhdon e vazhdon,

Bertolt Breht,

Loja e ashpër

Mes gardianëve gorilla

Dhe të dënuarëve…

Por…

Leninin kishin ata simbol frymëzues

Të Lirisë dhe Demokracisë;

Ai i ngrinte n’aksion politik t’organizuar

Kundër oligarkëve luftënxitës?

Lenini që masakroi miliona e miliona

Të popullit të tij të madh

Dhe,gojën ia mbyllte kujtdo

Që rrekej të shprehte një mendim ndryshe?

Dramaturgu i mpreht’Breht,

Këta të burgosurit në vjershën tënde të përndezur

Dhe,të bukur në vetvete,

Këta gjermanë t’angazhuar majtas

Më mizorisht se Hitleri,

Lenini,idhulli i tyre ideologjik dhe…

Yti Breht,siç ç’kuptohet leht’,

Do t’i kish goditur,

Nëse do të rronte ca më tutje

E nëse do t’i kishte pasur

Në tokën e sovietëve…

Edhe sot Breht,më trishton

Dhe më nervozon

Ky rebelim

I aktivistëve të mashtruar,

Për më tepër kur më del në kujtesë,

Propozimi nga një vend

I Europës kapitaliste

Për ta lauruar Proletarian Lenin

Me Çmimin Nobel të Paqes…

Lili Brik,Breht,

Ikona e praruar e Majakovskit,

Sot,e kush s’e di si e komentoi

Vetëvrasjen e poetit,

Veçse ca vite pas vdekjes së

Liderit Lenin?

E parapërgatitur për vetëvrasjen,

Ftohtësisht mes miqsh ajo u shpreh:

Këmbëza e revolverit

Dymbëdhjetë vite rresht,kishte që tërhiqej,

Pak e nga pak

Nga gishti ( tregues!)i Majakovskit

Të deziluzionuar fatalisht

Pas Revolucionit!

Figura e Leninit,

Në kahje antagoniste

Të dy na vendosi,

Dramaturgu i mpreht’Breht,

Teksa,të burgosurit,

Që shkruan mbi mur Lenin,

Siç do të kishin dashur ta shkruanin

Në 1 Majin e solidaritetit të punëtorëve,

Mbi një pllakat festiv

Në sheshet e Berlinit,apo gjer dhe në Moskë,

I simpatizoj;

S’i mëshiroj.

Në shekullin XXI pragmatik,

Sa asnjë tjetër para tij,

S’flitet më për heronj…

Drejtpërdrejt po të pyes,

Bertolt Breht:

A e dije ti,vet’

Se Lenini

Ishte bastard

Kriminel ..?

ÇAMERI

Çamëri Çamëri

Çarë ndarë e vranë

Mizorisht

Vajkëndove n’histori !

Zjarret tragjikë si të Trojës,

Trojet e lashtë, Çamëri,

Si çdo herë mes luftërash,

T’i dogjën përsëri…

Ishte i rëndë qielli

Atë ditë,

Çamëri

Vajmëri,

Terë rrudha resh ishte

Dhe, i menduar,

Si balli monumental i Hasan Tahsinit,

Teksa ullinjtë paqësorë,

Mbetur pas

Askush s’i pa që ishin thinjur…

Vajmëri

Çamëri

Në sfond të zjarreve

Bijtë e tu refugjatë

Martirë klasikë të lirisë,

U nisën në kalvar,

Shkulur nga dheu

Siç shkulet nga krahërori

Dhe zemra , bam !

Një bohçe plaçkash me vete

Gjithë aromë të fshehtë vendlindjeje…

Dhe, ca fotografi vogëlushësh

Rropatur tashmë gjallëvdekur

Monopatesh ,

Mbi gjinjtë e shterur të nënave.

Asgjë s’janë krojet e thatë,

Para atyre gjinjve,

Pastaj ca foto të tjera

Burrash dhe grash të paepura

Si lulet e malit.

Poza në ditët e ndritshme të dasmave

Dhe, festave pagane…

Përzier e përzier me krodhe buke

Që pikëllimi t’i ngec

Në fyt si gjemb...

Oh, bohçja e lehtë pupël,

Bohçja e rëndë plumb, oh,

Mbyllur e lidhur

Gjithë nyja dhembjesh

Nga dora që mblodhi ç’mundi

Mes zjarresh e lebetish

Vajmëri

Çamëri…

Këto bohçe, kur hapen

Dhe shfaqen fotot

Sa shpejt ta ngrohin

E ta bëjnë tënden

Vatrën e re…

Vargani i gjatë

Me refugjatë

Ndahej e ngjitej

Shpat më shpat e monopat;

Gravurë e ashpër bardh e zi

Herë si pikëçuditëse,

Me lotin këputur përfund,

Herë si pikëpyetje,

Harkuar si dyshimi…

Por çamët me vete kishin

Shpirtin tënd të paprekshëm,

Çamëri,

Si një bërthamë që s’thyhet

E s’thyhet

Kurrsesi !

Shpirtin tënd,

Çamëri,

Me frymëzimin sublim,

Që mbronte përjetësisht

Gjuhën tënde, syrin tënd të kthjellët

Vallet e kënduara

Veshjet e bijave.

Sa keq llogaritë

I bënë gjithmonë

Armiqtë e tu

Moj Çamëri !

Ishte i rëndë qielli

Atë ditë

Çamëri,

Aqsa të kërruste shpinën.

Por n’agun e ditës së re,

Bashkë me diellin

Lindi një fëmijë!

Klithma e tij

Gjer te trojet jehoi

Dhe ,fashiti zjarret,

Çamëri

Çamëri….

1991

KRONIKE

Arkivolin e Balzakut

Drejt Per – Lashezit

E mbajti

Viktor Hygo

Aleksandër Dyma

Sent Bëvi

Dhe ,ministri Barosh

Që hyri në histori

Vetëm e vetëm

Sepse vuri

Një dorë në cep të arkivolit.

1992

KOLONJA

Këtu në Kolonjë

Në vendlindjen e prindërve të mi,

Pikëllohem sa herë vij...

Shtëpitë – muze të rilindësve

Aty – këtu, nëpër fshatrat e zbrazur ,

Vithisur janë dhe grabitur .

Nëpër udhët e spërdredhura

Veç kolla e pleqve dëgjohet;

Po bilbilat

Përse ikën dhe

S’u kthyen më,

Teksa ujkonjat, rrënojave

Këlyshët pjellin dhe ulërijnë …

Bustet e bronztë të rilindësve dëshmorë ,

Ndër oborret e shkollave apo në shesh,

Tashmë çdo ditë janë në rrezik

Ti zbresin nga kuata e piedestaleve,

Njëherësh dhe nga kuota e historisë,

Për t’i shitur për skrap

Te hedhurinat më pas...

Ah, arti i shkretë;

Jo rrallëherë

Dhe në kohët moderne ,

E ka pësuar keq !

Çfarë shkollash e ç’oborre,

Mbetur veçse me një grusht nxënësish

T’uritur e t’hutuar,

Që as lodrojnë e as gëzojnë

Si të gjithë fëmijët e botës !

Udhëve lart e poshtë

Veç kollë pleqsh të braktisur

Dëgjon...

Sa të ulët duken malet !

Sa i ulët, madje

Dhe Gramozi vetë.

A thua se është fundosur

Nga trandjet tektonike…

Por dale…

Pllaka e mermertë

Me datën , kur helmuan

Petro Ninin

Eshtë shkulur nga muri i kafenesë,

Ku ishte vendosur

Atje n’Ersekë ...

Eshtë shkulur ,

Thyer është dhe zhdukur,

Dhe, kjo thjesht do të thotë

Se…

Helmi në vesh ; më falni !

Helmi në kafe

Do të përsëritet…

Ndër mend më shfaqet

Mes brerores që ndrit

Paraja dhe

Trahanaja

E Hasan Zyko Kamberit.

Hej, kolegu im Hasan !

Veçse Paraja dhe…

Malli yt

Ecin sot !

1998

TIRANA

Krahët gjigantë të vinçave,

Skica të sapohedhura

Në sfond të reve,

Përmasat e sakta përcaktojnë,

Në gjerësi dhe lartësi

Të kullave që po shfaqen

Dhunshëm

Ngjitur e ngjitur

Si mur mbyllës...

Do ta zënë diellin ato,

Kur të lindë

Dhe kur të perëndojë do ta zënë

Në horizontin tjetër…

Makinat shumërrotëshe,

Në barkun prej dinozauri

Bluajnë e bluajnë beton,

Tek shfryjnë e uturijnë

Rrugëve në kryeqytet.

Dridhet asfalti dhe dritaret,

Siç dridhen,

Kur bie tërmet…

Ku derdhet ky beton,

Ku rëndon ?

S’mbeti më një copë dhe i butë,

Humus i gjallë, ku të rriten pemët,

Lulet kur të çelin, e bari të blerojë,

S’ka më zogj,

Ikën e s’u kthyen !

Ka vetëm thatësirë djegëse,

Shira acidi ka, që djegin gjithashtu.

Por, lërini mënjanë

Shoqatat e mbrojtjes së mjedisit,

Debatet në televizione

Me nostalgjikët anakronikë

Të Tiranës tradicionale

Dhe protestuesit naivë

Që venë në krye

Ca kalamaj t’hutuar

Me slogane ndër duar,

Mënjanë lërini !

Të gjitha këto

Nuk ju lypsen,

Këshillojnë qortueshëm

Oligarkët e qeverisë.

Tirana e Re ,

Si gjithë metropolet modernë

Botës mbarë,

Do të globalizohet

Në shije, mentalitet, arkitekturë,

Proklamojnë programin e tyre

Oligarkët vendimarrës:

Të njëjtët ambalazhe përplot ngjyra

T’ushqime të gatshëm;

Mbi xhinse, mbi atlete dhe…

Mbi tutat sportive,

Të njëjtat etiketa do të shihni

Të brendeve shumëkombësh

Dhe, do të këndelleni që bota

Ju erdhi në përditshmërinë

E jetës suaj dinamike !

Ah, Milanoja dhe Parisi

Londra dhe Nju Jorku, ah !

Imazhet e tyre tashmë

Lehtësisht do t’ju përhihen !

Në daçi pyje dhe oksigjen,

Në male ngjituni, zotërinj.

Kur të përmalleni për diellin dhe jodin,

Rendni anëdetit…

Pushtetarë oligarkë

Të pandalshëm siç jeni dhe,

Të kriminalizuar,

Paratë tuaja peshojnë aq shumë

Sa mund të talleni

Haptazi dhe fyeshëm

Me këdo;

Me ligjin

Po se po !

Malet, nga ju janë kthyer

Në bogërima,

Detet në pellgje të pistë,

Ku pluskojnë plehrat e pambarimta.

Peshku që ta servirin në pjatancë

Përmban aq plastikë

Sa dhe karta e kreditit

Në xhepin tuaj…

Krahët gjigantë të vinçave,

Skicart e sapohedhura

Në sfond të reve,

Përmasat e sakta përcaktojnë

Në gjerësi dhe lartësi

Të kullave që po shfaqen

Dhunshëm

Për të zënë

Diellin në lindje

Dhe perëndim !

Por ku është vallë, ai vinç

Që do të na hedhë

Në një tjetër planet ?

2000

11 views

Shkrimet e fundit