“Saga përtej Atlantikut” – një rrëfim ndryshe


Realitete shqiptaro-amerikane në romanin e parë të Shefqet Mekos


“Saga përtej Atlantikut” – një rrëfim ndryshe



HALIL RAMA

Mjeshtër i Madh



  • Romani i parë i Shefqet Mekos është një arkitekturë krijuese, është fantazi dhe realitet i ballëpërballë, një depërtim psikologjik dhe filozofik në botën e komuniteteve të emigrantëve që shkojnë me shpresa të mëdha por shpejt kuptojnë se Amerikë ëshë liri, por për ta shijuar duhet punë, ku sistemi është sofistikuar dhe nuk mbijeton nëse bën “sikur punon”. Autori ndërthur me mjeshtëri ngjarjet dhe karakteret shqiptare në Amerikë, duke provuar edhe aksiomën popullore “joti mishin ta ha, por kockën ta ruan”




Autori Shefqet Meko, mbas një akumilimi prej dekadash, duket sikur e parashkruan suksesin e romanit të tij të sapobotuar“Saga përtej Atlantikut”. Mjafton të perifrazosh këtë fragment nga faqja 244 e këtij romani: “Xhelo e kishte projektuar tashmë librin në kokë, ku përplaseshin shumë rryma, ku kishte kaluar jeta e tij, nga ajo në socializmin e kontrolluar nga lart, ku një gotë raki, pak djathë e dy qepujka të bënin të ndiheshe sikur zotëroje fushën e Devollit, e deri në pangopësinë që shfaq njeriu në kapitalizëm, ku fitimi nuk ka kufi dhe mbetet i vetmi motiv i jetës…. ‘Ky libër do të tronditë botën, por do Zoti jetoj aq gjatë’,-thoshte me vete Xhelo Lakrori”.

Po. Me këtë roman pothujse meditativ (ku vend të dukshëm ze edhe retrospektiva), që ekzamonion saktë e bukur shoqërinë e dikurshme shqiptare të kohës së socializmit, me të mirat e të këqijat e saj, dhe veçanërisht pangopësinë e njeriut në kapitalizëm, të botuar vetëm para dy muash dhe të promovuar bujshëm nga botuesi M&B në praninë e dhjetra personalitete të botës akademike e diplomatike, (si Prof. Hulusi Hako, Besnik Mustafai, Arben Çejku, Ahmet Prençi, gazetarë dhe dashamirës të librit) Sh.Meko duket se synon të ketë zërin e vet të veçantë në botën letrare të metropolit shqiptar. Dhe pse jo, edhe në Korçë e Pogradec që është vendlindja e tij. në Shkodër, Vlorë e me disa personalitete të hapësirës mbarëshqiptare në botë, ku ka patur takime e ka marrë vlerësime mjaftë pozitive. Ai i vjen sofrës krijuese shqiptare mbas dekadash përvoje jete dhe eksperience, që shtrihen në dy shekuj, dy vende, dy sisteme dhe kontinente të ndryshme.

Po. Shqiptaro-amerikani Xhelo Lakrori që është personazhi krysor i këtij romani, pasi ka përjetuar suksesin e dëshiruruar në tokën e premtuar, më në fund e shkroi librin, me të cilin dëshiron të “trondisë” botën! Kështu pohon autori në gojën e personazhit kryesor të romanit “Saga përtej Atlantikut”, por në të vërtetë Sh.Meko e ka kaluar sprovën e një autori të suksesshëm edhe me botimin e tre librave të mëparshëm: “Çuditë e Amerikës” (përkthim, shtëpia botuese “Albpaper”, 2008), “Unë ikanaku shqiptar” (Përmbledhje publicistike, shtëpia botuese “Albpaper”, 2011) dhe “I tillë jam” (tregime, skica dhe shënime, Shtëpia botuese “DitaPrint”, 2019), si dhe me dhjetra tregimeve mjaftë tërheqës për lexuesin të botuar në portalet “Fjala e lirë”, “Alb-spirit” e “Dritare.info”.

Gjithsesi, në prozën e gjatë ai duket se ka qëlluar në shenjë që me romanin e parë. “Saga përtej atlantikut” është një roman që ndërthur aq këndshëm realitete shqiptaro-amerikane, si intrigë letrare e përjetimeve të përsonazheve kryesorë, bashkëshortëve Xhelo e Shano Lakrori, të cilët i vendos në dy kohë: kur eksperimentonin të ashtuquajturin “revolucioni tekniko shkencor” në vendlindjen e tyre, Devollin, dhe në Amerikën e mrekullive, ku me punë të ndershme arritën të ndërtojnë biznesin e tyre të suksesshëm. Profili i tyre i skalitur me mjeshtri të rrallë, me gjuhë të pasur e mjete shprehëse mbresëlënëse gërshetohet aq bukur me filozofimet e autorit për “dogmat katolike që ishin si tela me gjemba ndaj lirisë së individit” dhe “kur besimet fetare përzihen me rrymat politike, duke krijuar përplasje të frikshme dhe të rrezikshme”. Dhe si njohës e perceptues perfekt i realiteteve shqiptaro-amerikane, pasi përshkruan ngjarje e personazhe nga të dyja vendet, të dy kohëve e të profileve të ndryshme, s’ka se si të mos arrijë në përfundimin se “Në fund të fund të fundit, të kërkosh dhe të besosh në ndihmën e Zotit është një kthim tek vetvetja. Zoti ka deleguar çdo krijesë të jetë zot i punëve të tij”. (fq.219).

Po. Shefqet Meko që ka përjetuar dhimbshëm edhe kohën kur në Shqipëri diktatura na imponoi deri edhe mohimin e Zotit (pas barabarisë me shembjen e objekteve të kultit”, në romanin e tij “Saga përtej Atlantikut” ia dedikon suksesin biznesmenëve të suksesshëm në Amerikë, në radhë të parë besimit të tyre në Zot.

Këtë ligjërim letrar të tij e ndeshim edhe në rastin kur personazhi kryesor i romanit shpreh besim të patundur në fitoren e mandatit të dytë të ish-presidentit Tramp, ndërkohë që një kliente e klinikës së tij veterinare do të linte mesazhin më interesant për macen e saj: “Macja ime shkon të bëjë shurrën sa herë fillon kronika e fushatës për president. Deri tani e kam filmuar 55 herë, por saktësisht, sa thuhet ‘fushata për Shtëpinë e Bardhë’, direkt dhe te banja!

Kjo është njëra pamje e subjektit të këtij romani, sepse Sh.Meko, ndoshta si askush tjetër ngre në piedestal inteligjencën dhe krenarinë shqiptare, të dëshmuar me suksesin e mijëra djemve e vajzave tona edhe në SHBA. Do të mjaftonte për këtë qoftë edhe krenaria që shpreh personazhi kryesor i romanit të tij, kur ndërsa fermeri Xhon River i pohon se është nga vendlindja e Linkolnit, Xhelo Lakrori shpreh krenarinë e tij si bashkkombës me Nënë Terezën dhe Ismail Kadarenë (fq.86-87). Dhe po nën këtë optikë ai perifrazon poliglotin dhe eruditin e madh shqiptar, prof.Eshref Ymerin (që sipas tij është “enciklopedi që ec më këmbë), se: “hiperbolizimi i bujarisë dhe mikpritjes shqiptare ishte varri që ai komb i kishte hapur vetvetes në shekuj”. Lidhur ngushtë me dhjetra raste të miqësisë që kishte krijuar me amerikanë në Mineapolis, SHBA, ku ka ngritur bizensin dhe jetën e tij, Meko perifrazon sërish studjuesin e njohur shqiptaro-amerikan, që i ka dhënë aq shumë kulturës së popullit më të tkurrur të Ballkanit, se “miku ka vendin e vet të respektuar, por i zoti i shtëpisë është zot shtëpie”.

Ndonëse e konsideron Amerikën kontinentin ku nuk mungon asgjë p